"Ο λόγος ο εφήμερος βαστά μόνο μια μέρα
το άρωμά του όμως κρατεί και νύχτα και ημέρα"
Στ.Γ.Κ., Νοε. 2010

Σημαντική φιλολογική προσέγγιση (σχόλιο του φιλόλογου Αναστ. Στέφου σε ιστορική αναδίφηση του Αντ. Βενέτη)

 

 

 

 

 

[Ο Αντώνης Βενέτης, δικηγόρος και ιστοριοδίφης, μας κάνει την τιμή να μας στέλνει "ιστορικές αναδιφήσεις "του σε περασμένα έντυπα.

Έχει την ικανότητα καίριας -και επίκαιρης-επιλογής τους, αφού κάθε ιστορική πληροφορία που μας δίνει έχει μεγάλο ενδιαφέρον και για το παρόν.

Παρακάτω μια σχετική επιστολή του Ειδικού Γραμματέα του Πανελληνίου Συλλόγου Φιλολόγων κ. Αναστασίου  Στέφου]

 

————————

Αθήνα, 22/7/’19

Κύριε διευθυντά,

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσες οι φιλολογικές πληροφορίες του επιστολογράφου σας Αντωνίου Βενέτη  (19/7/’19), για τις εννέα Ελληνίδες ποιήτριες (6-4 αιώνες π.Χ.), με τη θεία γλώσσα, τις οποίες γαλούχησαν με ύμνους ο Ελικών και η Πιερία (πρβλ. Ελικωνιάδες και Πιερίδες Μούσαι), με βάση το επιδεικτικό επίγραμμα του Θεσσαλονικέως ποιητή Αντιπάτρου, ακριβές αντίγραφο του οποίου παραθέτουμε (Anthologia Graeca, t.II, Lipsiae 1829)

 

 

Τάσδε θεογλώσσους λικών θρεψε γυνακας

μνοις, κα Μακεδών Πιερίας σκόπελος,

Πρήξιλλαν, Μοιρώ, νύτης στόμα, θλυν μηρον,

Λεσβιάδων Σαπφ κόσμον ἐϋπλοκάμων,

ρινναν, Τελέσιλλαν γακλέα, κα σέ, Κόριννα,

θοριν θηναίης σπίδα μελψαμέναν,

Νοσσίδα θηλύγλωσσον, δ γλυκυαχέα Μύρτιν,

πάσας ενάων ργάτιδας σελίδων.

ννέα μεν Μούσας μέγας Ορανός· ννέα δ’ ατας

Γαα τέκεν, θνατος φθιτον εφροσύναν.

 


 

Και η νεοελληνική απόδοση:

[Γυναίκες που ανέθρεψε με ύμνους ο Ελικώνας

κι ο βράχος ο τραχύς της μακεδονικής Πιερίας

να λένε τα τραγούδια τους στη γλώσσα των θεών:

την Πράξιλλα και τη Μοιρώ, το στόμα της Ανύτης,

τον θηλυκό μας Όμηρο, και τη Σαπφώ,

στολίδι μες στης Λέσβου τις ευπλόκαμες γυναίκες,

την Ήριννα, την ξακουστή Τελέσιλλα και σένα, Κόριννα,

που ύμνησες της Αθηνάς την τρομερήν ασπίδα·

κι ακόμα τη Νοσσίδα με την τρυφερή φωνή

και τη γλυκόηχη Μύρτι, όλες να είναι εργάτριες

σελίδων που νικήσανε τον χρόνο.

Κι αν γέννησε Μούσες εννιά ο μέγας Ουρανός,

γέννησε εννιά και η Γη, μερίδιο νά ‘χουν κι οι θνητοί

στην άφθαρτη απόλαυση της τέχνης.]

(μτφρ. Τασούλα Καραγεωργίου).

 

Το επίγραμμα συνέθεσε ο Αντίπατρος από τη Θεσσαλονίκη – πρόσωπο διαφορετικό από τον Σιδώνιο, 2ου π.Χ. αι. ο οποίος άκμασε στην εποχή του αυτοκράτορα Αυγούστου, φίλος και προστατευόμενος του Καλπουρνίου Πείσωνος, ανθυπάτου της Μακεδονίας, ο οποίος τον διόρισε διοικητή της Θεσσαλονίκης και μαζί του μετοίκησε στη Ρώμη, όπου εργάσθηκε ως δάσκαλος. Ο Αντίπατρος συνέθεσε 100 περίπου επιγράμματα που περιέχονται στη συλλογή Στέφανος, απ’ όπου περιήλθαν στην Παλατινή Ανθολογία.

Στο παρόν επίγραμμα αναφέρονται ονομαστικά, με τη σειρά,

  • η Πράξιλλα, από τη Σικυώνα (Κιάτο), η οποία έγραψε διθυράμβους και ύμνο στον Άδωνη. Στην ιδιαίτερη πατρίδα της έστησαν το άγαλμά της, έργο του Λυσίππου.
  • Η Μοιρώ (Μυρώ) από το Βυζάντιο έγραψε το ποίημα Μνημοσύνη, ένα ύμνο στον Ποσειδώνα και ποιήματα αρατικά (Αραί).
  • Η Ανύτη από την Τεγέα, εφάμιλλη του Ομήρου, έγραψε επιγράμματα σε δωρική διάλεκτο και μελικά ποιήματα.
  • Η κορυφαία ποιήτρια Σαπφώ, από την Ερεσό, αγλάισμα της Λέσβου, αποκαλούμενη «θνητή Μούσα» και «δεκάτη των Μουσών» εξύμνησε, με ιδιαίτερη ευαισθησία, το σφοδρό έρωτα και το κάλλος, στις περίφημες Ωδές της και τα Επιθαλάμια.
  • Η Ήριννα, από την Τήλο, νησίδα μεταξύ Νισύρου και Ρόδου, έγραψε το επύλλιο Ηλακάτη (=ρόκα), με 300 εξάμετρους στίχους, όπου σε μορφή ελεγείας, θρηνεί σπαραχτικά τον πρόωρο θάνατο της φίλης της Βαυκίδας, που πέθανε νεόνυμφη στα δεκαεννιά της χρόνια. (βλ. Πρόσφατη έκδοση, Τασούλας Καραγεωργίου, Ηλακάτη, Σπαράγματα και Επιγράμματα).
  • Η Τελέσιλλα, από το Άργος, αποκαλούμενη ἀγακλεής (=ένδοξη), γιατί η δόξα της απλώθηκε παντού, χάρη σ’ ένα ηρωικό θρύλο, πως κάλεσε κάποτε τις γυναίκες του Άργους σε αγώνα εναντίον των Σπαρτιατών.
  • Η Κόριννα, σύγχρονη του Πινδάρου, από την Τανάγρα της Βοιωτίας, νίκησε πέντε φορές το συμπατριώτη της ποιητή. Ένα χαριτωμένο ανέκδοτο λέει ότι συμβούλευσε τον Πίνδαρο να μη χρησιμοποιεί απλόχερα τους μύθους: «Τῇ χειρὶ δεῖ σπείρειν, ἀλλὰ μὴ ὅλῳ τῷ θυλάκῳ» (=με το χέρι πρέπει να σπέρνεις και όχι με όλο το σακούλι). Έγραψε κυρίως χορική ποίηση, στη διάλεκτο της πατρίδας της, και τα θέματά της περιορίζονται σε βοιωτικούς μύθους.
  • Τέλος, η ποιήτρια Νοσσίς, με την τρυφερή φωνή (θηλύγλωσσος), από τους Λοκρούς της Κάτω Ιταλίας, έγραψε δωρικά ποιήματα για τη λατρεία της Αφροδίτης,
  • ενώ η γλυκυαχής (=που αναδίδει ευχάριστο ήχο) Μυρτίς, από την Ανθηδόνα της βοιωτικής ακτής απέναντι στη Χαλκίδα, δασκάλα της Κόριννας, έγραψε χορικά λυρικά τραγούδια. Από τις περισσότερες ποιήτριες έχουμε μόνο αποσπάσματα. Βλ. Paul Kroh, Λεξικό αρχαίων συγγραφέων Ελλήνων και Λατίνων (μτφρ. Δ. Λυπουρλής – Λ. Τρομάρας) U.S.P. Θεσσαλονίκη 1996.

Ο Αντίπατρος, στους δύο τελευταίους στίχους, παραλληλίζει τις εννέα ακάματες ποιήτριες της Αρχαιότητας με τις εννέα Μούσες, κόρες του Ουρανού, τονίζοντας ότι οι σημαντικές αυτές μορφές, τις οποίες γέννησε η Μητέρα – Γη, παρέχουν στους θνητούς αιώνια ευχαρίστηση της τέχνης.

 

Αναστάσιος Αγγ. Στέφος, δ.φ.

Ειδικός Γραμματέας της

Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων

 


Σχολιάστε