"Ο λόγος ο εφήμερος βαστά μόνο μια μέρα
το άρωμά του όμως κρατεί και νύχτα και ημέρα"
Στ.Γ.Κ., Νοε. 2010

Τιμή στην Ζακλιν ντε Ρομιγύ (Hommage a Jacqueline de Romilly)

 

 

 

 

[H " ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΧΑΝΙΩΝ " -εταιρεία μη κερδοσκοπική-τίμησε σήμερα 16-2-11, με τη συμπλήρωση 2 μηνών από το θάνατο της, τη μεγαλύτερη και σημαντικότερη Ελληνίστρια (και Ακαδημαϊκό) του περασμένου αιώνα, την Ζακλιν ντε Ρομιγύ, με την παρακάτω εισήγησή μου και την προβολή ενός σχετικού ντοκυμαντέρ της ΕΡΤ 1 (doc-on air)]:

«MΙΑ ΠΡΕΣΒΕΙΡΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ…»

  • «Λένε για τα παιδιά ότι  πρέπει να γνωρίζουν τι συμβαίνει γύρω τους. Δεν είναι όμως-πιο- θαυμάσιο να ανακαλύπτουν μέσα σε μια-διδακτική- ώρα έναν άλλο κόσμο; Γιατί, άραγε, μια συνάντηση με τον οποιονδήποτε θα τα ωφελήσει περισσότερο από μια μικρή κουβέντα με την Ανδρομάχη ή τον Έκτορα;» (Ζακλίν Ντε Ρομιγύ)

Η Ζακλίν ντε Ρομιγύ (Jacqueline de Romilly) γεννήθηκε στη Γαλλία το 1913. Όμως, η πραγματική της πατρίδα είχε αποκλειστικούς ορίζοντες τα σύνορα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, με τις σκέψεις των πολιτικών της και τη σοφία των πνευματικών ανθρώπων του 5ου αι. π. Χ. Για πάνω από 80 χρόνια, αφιερώθηκε, με ένα πρωτόγνωρο πάθος και μια απαράμιλλη αγωνιστικότητα, στην υπεράσπιση και διάδοση της διδασκαλίας των Αρχαίων Ελληνικών και Λατινικών στα σχολεία της Μ.Ε. Κι αυτό, μέχρι το θάνατό της, στις 18/12/2010: «Η Ρομιγί αφιέρωσε τη ζωή της στην ελληνική γλώσσα και στον ελληνικό πολιτισμό, διότι θεωρούσε ότι η μελέτη τους οδηγεί στην κατανόηση της ελευθερίας του ανθρώπου και της δημοκρατίας», υπογράμμισε η ισόβια γραμματέας της Γαλλικής Ακαδημίας κα Ελέν Καρέρ ντ’ Ανκός, την ημέρα του θανάτου της μεγάλης ελληνίστριας.

Η Ρομιγύ υπήρξε ένα από τα τελευταία «προπύργια των ανθρωπιστικών σπουδών» στον κόσμο, που δεκαετίες αμφισβητούνται στην Ευρώπη. Σπούδασε Αρχαία Ελληνικά και Λατινικά, και ως αριστούχος, έγινε δεκτή στην Ecole Normale Superieure (=Ανώτατο δημόσιο ίδρυμα εκπ/σης και έρευνας της Γαλλίας, για τις ανθρωπιστικές σπουδές-sciences humaines. Χορηγεί μεταπτυχιακά και διδακτορικά διπλώματα ανθρωπιστικών επιστημών). Σε ηλικία 26 ετών ξεκίνησε την πανεπιστημιακή της καριέρα, διδάσκοντας στο Μπορντό, τη Λιλ, τη Σορβόνη. Υπήρξε η πρώτη γυναίκα στην  έδρα Ελληνικών Σπουδών στο Collège de France (=Ανώτατο Γαλλικό Ίδρυμα εκπ/σης και ερευνών) στο οποίο δίδαξε για περίπου 10 χρόνια (1973-1984), στη θέση που δημιουργήθηκε ειδικά γι αυτήν, με θέμα «Διαμόρφωση της ηθικής και πολιτικής σκέψης». Σπουδαίας σημασίας επίσης υπήρξε η είσοδό της στην Académie des inscriptions et belles-lettres (=Ακαδημία Επιγραφών και Γραμμάτων.- Ίδρυμα σοφών).

  • Αλλά η σημαντικότερη διάκρισή της ήταν η εκλογή της στην ανδροκρατούμενη Γαλλική Ακαδημία: ήταν η δεύτερη γυναίκα, μετά τη Μαργκερίτ Γιουρσενάρ. «Είχα το προνόμιο-ομολογεί σε συνέντευξή της στο περιοδικό «Le Point» (2007) – να ανήκω σε μια γενιά, όπου άνοιξαν επιτέλους οι πόρτες στις γυναίκες που είχαν για πρώτη φορά την ευκαιρία να ανέβουν σε έδρα».
  • Στις 11 Ιουλίου του 1995 της απονεμήθηκε από τον τότε πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας κ. Κ. Στεφανόπουλο το διεθνές βραβείο Ωνάση, για τον πολιτισμό. Την ίδια χρονιά πολιτογραφήθηκε ως Ελληνίδα και Αθηναία πολίτις. Ο δε λόγος που εκφώνησε στην Πνύκα -ξεκινώντας αρχικά στα ελληνικά, έπειτα στα γαλλικά – θα έπρεπε να είναι στις «αποσκευές» κάθε Έλληνα φιλόλογου.

Το αξιοπερίεργο με τη Ρομιγύ είναι ότι δεν αντιμετώπιζε τα αρχαία  κείμενα σαν έργα γραμμένα σε μια νεκρή γλώσσα (langue morte≠langues vivantes), αλλά σαν ένα θησαυρό που μας επιτρέπει να αντιληφθούμε πολύ καλύτερα το παρόν που βιώνουμε. Ενδεικτική είναι η δήλωσή της ότι τα αρχαία ελληνικά τής έδιναν χαρά, κι ότι ξόδεψε περισσότερο χρόνο κάνοντας παρέα με τον Περικλή και τον Αισχύλο, απ’ ό,τι με τους συγχρόνους της. Η φράση αυτή, που καμιά σχέση δεν έχει με τις κοινότοπες και «ξύλινες» δηλώσεις αδιάφορων στην πραγματικότητα πολιτικών για τη σημασία της αρχαίας Ελλάδας, προκαλεί θαυμασμό αλλά και θλίψη. Θλίψη διότι οι τωρινοί απόφοιτοι του ελληνικού Λυκείου, ειδικότερα μετά τη Μεταπολίτευση, αισθάνονται τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών κειμένων σαν μια ανιαρή διαδικασία και χάσιμο χρόνου! Εκτός, αν πρόκειται για βασικό μάθημα εισαγωγής στις Φιλοσοφικές ή άλλες σχολές, οπότε και πάλι θεωρούνται «αναγκαίο κακό»!

Διδάσκοντας, μελετώντας και γράφοντας για την ελληνική γλώσσα και γραμματεία, η Ζακλίν ντε Ρομιγύ, συνέβαλε στη συνεχή παρουσία του ελληνικού πνεύματος και πολιτισμού στα σχολεία της σύγχρονης Ευρώπης. Συνέδεσε το όνομά της με τον διαρκή αγώνα της για την προώθηση των κλασικών σπουδών μέσα από το εκπαιδευτικό σύστημα. Η παρουσία της ενσάρκωνε την παλιά ευρωπαϊκή παράδοση της ταύτισης του ανθρωπισμού με τα κλασικά γράμματα- ιδιαίτερα με τα ελληνικά. Πίστευε-όχι άδικα- ότι ο σύγχρονος άνθρωπος μπορεί να αντλήσει δύναμη και επιχειρήματα από τον κλασικό πολιτισμό για να αντιμετωπίσει τις συνθήκες της αβεβαιότητας και της κρίσης.

Μέσα από τη μεγάλη της αγάπη, τον Θουκυδίδη (τον άνδρα της ζωής της!), στον οποίο αφιέρωσε την πρώτη της έρευνα (1947), ανακαλύπτει ανάγλυφα το σημερινό κόσμο. Αλλά και μέσα από την αρχαία τραγωδία (Αισχύλο, Σοφοκλή, Ευριπίδη) επαναφέρει στο προσκήνιο τα θεμελιώδη και τόσο επίκαιρα ερωτήµατα για τη δηµοκρατία, την πολιτική, τη διαφθορά της εξουσίας. Ο «Πελοποννησιακός Πόλεµος» του Θουκυδίδη είναι για τη Ροµιγύ ένα «δώρο προς την αιωνιότητα», καθώς ο ιστορικός µε τον τρόπο που αναλύει τις επεκτατικές φιλοδοξίες της αρχαίας Αθήνας ρίχνει φως στους µεγάλους πολέµους του 20ού και 21ου αιώνα. Επίσης, στρέφει την προσοχή της στους πολιτικούς διαδόχους του Περικλή που καταγγέλλει ο Θουκυδίδης για χαλαρή ηθική. Με αυτούς αρχίζει το φαινόμενο της πελατειακής σχέσης της πολιτικής µε τους ιδιώτες (η γνωστή μας διαπλοκή), που ισχύει και σήµερα σε πολλές χώρες και στην Ελλάδα φυσικά.

  • Ο θάνατός της καταγράφηκε από τον ελληνικό τύπο ως θάνατος μιας εξέχουσας ελληνικής προσωπικότητας!

Ας δούμε μερικές επίκαιρες απόψεις της Ζ. ντε Ρομιγύ:

-για την πολιτική:

  • «στην πολιτική δεν αρκεί η διαφάνεια χωρίς την αρωγή µιας σθεναρής ηθικής. Μίας ακέραιης εντιµότητας που θα καθοδηγεί τις πολιτικές επιλογές. Κι όταν αυτές οι δύο εκλείψουν, οι συµβουλές αυτών των πολιτικών ανδρών (που τους αποκαλούν δηµαγωγούς) χάνουν κάθε αξία, κάθε βαθιά σκέψη, κάθε ένδειξη προνοητικότητας. Γιατί θέτουν τις υπηρεσίες τους στα καπρίτσια του λαού».

-για τη δημαγωγία:

  • «Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τη δημοκρατία είναι η δημαγωγία. Οι αρχαίοι Έλληνες το είχαν επισημάνει σοφά. Και δημαγωγία υπάρχει εκεί όπου ο κόσμος δεν συνεργάζεται για το κοινό όφελος, αλλά ο καθένας κοιτάζει το δικό του συμφέρον. Πρέπει να είμαστε πάντα σε επικοινωνία και εγρήγορση, ώστε να αποκλείσουμε αυτόν τον κίνδυνο που ελλοχεύει, όσον αφορά την κατάλυση της Δημοκρατίας»

-για τη δύναμη των λέξεων:

  • «Οι λέξεις είναι το φρούριο που προφυλάσσει από την κτηνωδία. Όταν δεν γνωρίζουμε, όταν δεν µπορούµε να εκφραστούµε, όταν χειριζόμαστε τα πράγµατα κατά προσέγγιση, όπως κάνουν πολλοί νέοι σήµερα, όταν τα λόγια δεν είναι αρκετά για να ακουστούν, όταν ο λόγος δεν είναι επεξεργασμένος επειδή η σκέψη είναι ασαφής, τότε δε µένει παρά η γροθιά, το ξύλο, η τυφλή βία. Κι αυτή απειλεί να στραγγαλίσει τον δυτικό, ανθρωπιστικά ιδανικό µας κόσµο».

-για την Ε.Ε.:

  • «Η Ε.Ε είναι τεχνοκρατική και ενδιαφέρεται πρωτίστως για τον επαγγελματικό προσανατολισμό των νέων, αγνοώντας τη σημασία της επαφής τους με ένα μεγάλο πολιτισμό, όπως είναι ο αρχαίος ελληνικός»

-για την προσφορά της Ελλάδας στην Ευρώπη:

  • «Οφείλουμε στον Ελληνισμό ό,τι καλύτερο υπάρχει στην κουλτούρα μας»

-για τους εκπαιδευτικούς και τη διδασκαλία:

  • «Δεν διδάσκετε μόνο αυτό που γνωρίζετε, διδάσκετε και αυτό που είστε».
  • «Το να διδάσκεις –ελληνικά-σε αρχάριους, υπήρξε η χαρά της ζωής μου. Και γνωρίζω πως οι μαθητές μου δεν έπλητταν: πώς ήταν δυνατόν να πλήξουν, τη στιγμή που μπορούσαν να ανακαλύψουν τα πάντα, να γνωρίσουν τα πάντα, να προοδεύσουν και να αναπτύξουν την προσωπικότητά τους; Κι αν ακόμη  χρειαζόταν να καταβάλλουν κάποια προσπάθεια, ήταν πάλι-γι αυτούς- μια μικρή εύκολη κατάκτηση νίκης …» (μετάφραση Στ.Γ.Κ.)

-γιατί η ενασχόλησή της με την Ελληνική Γλώσσα;

  • «Τα ελληνικά είναι ο τύπος εκείνος της εκπαίδευσης, που φαίνεται πρακτικά άχρηστος, αλλά που η αξία του για την καλλιέργεια του πνεύματος είναι μεγάλη. Η μεγάλη χρησιμότητα των αρχαίων γλωσσών (ελληνικά και λατινικά) πηγάζει από όλα όσα αυτές επιφέρουν στην καλλιέργεια του πνεύματος. Τα ελληνικά και τα λατινικά είναι θαυμάσια εργαλεία καλλιέργειας και παιδείας. Ως καλλιέργεια και παιδεία ορίζουμε τη σταδιακή πρόοδο, από πνευματικής και ηθικής άποψης, ενός ανθρώπου διά μέσου των γνώσεων και των κειμένων που ανακαλύπτει»
  • «Μαθαίνοντας να αναγνωρίζεις αυτά –δηλαδή, τα ελληνικά και τα λατινικά ως εργαλεία καλλιέργειας και παιδείας- και μάλιστα μέσα στην τάξη, όταν είσαι νέος, αναπτύσσεις στο έπακρο τις ικανότητες της ανάλυσης και της αυτοσυγκέντρωσης… Και είναι αυτό που εκπαιδεύει το πνεύμα και το προετοιμάζει να δεχτεί με ευκολία και ταχύτητα τις άλλες γνώσεις.»

(Στ.Γ.Κ., Φεβρ. 2011)

“ΧΑΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ” , 17-2-2911 ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (δημοσίευμα)

ΖΑΚΛΙΝ ΝΤΕ ΡΟΜΙΓΙ: Μια σπουδαία ελληνίστρια

Στην ελληνίστρια και ακαδημαϊκό Ζακλίν ντε Ρομιγί, η οποία πάλεψε  όσο λίγοι για τη διάδοση των ανθρωπιστικών αξιών που πηγάζουν από την Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ., ήταν αφιερωμένη η χθεσινή εκδήλωση της Εκπαιδευτικής Εταιρείας Χανίων στα γραφεία της στο εμπορικό κέντρο Ερμής.
Στο έργο της Ζακλίν ντε Ρομιγί, εισήγηση έκανε ο φιλόλογος Γαλλικής Γλώσσας, Σταύρος Καλαϊτζόγλου.
Όπωςσημείωσε ο ομιλητής, η Ζακλίν ντε Ρομιγί έλεγε για την ελευθερία: «Η ιδέα της ελευθερίας μάς έρχεται από την Ελλάδα… Δεν μπορούμε να μιλήσουμε για ελευθερία, αν δε μιλήσουμε για την Ελλάδα. Το να είσαι ελεύθερος ως πολίτης σημαίνει πως ανήκεις σε μία Πολιτεία ελεύθερη, δηλαδή ανεξάρτητη… Η Πολιτεία είναι το σύνολο των πολιτών, που συμμετέχουν στα κοινά, που αισθάνονται πως ανήκουν σε μία συλλογική οντότητα. Τα κείμενα σπάνια αναφέρονται στις πόλεις «Αθήνα», «Σπάρτη». Αναφέρονται στους «Αθηναίους», στους «Σπαρτιάτες». Το Κράτος είναι αυτοί… Οι ελευθερίες μας και η εθνική μας ανεξαρτησία συνδέονται. Όποιος έχει ζήσει έναν πόλεμο καταλαβαίνει πως η απώλεια της εθνικής κυριαρχίας οδηγεί στην απώλεια των ελευθεριών τόσο των κεκτημένων όσο και των αυτονόητων».
Για τη Δημοκρατία
«Αυτό που όρισαν οι Αθηναίοι (ως δημοκρατία) ήταν μία μεγάλη συλλογική προσπάθεια αντίθετη σε έναν μονάρχη ή μία ομάδα προνομιούχων… Η δημοκρατία είναι μια ιδέα τόσο ηθική όσο και πολιτική. Η δημοκρατία δεν είναι τέλεια ούτε εύκολη. Είναι πάντα υπό δημιουργία και υπό τελειοποίηση αλλά είναι όμορφο έργο να συμβάλλεις σε αυτή… Η απόλυτη ευτυχία ήταν να είσαι πολίτης, ήταν η συμμετοχή στη ζωή και στη διακυβέρνηση της Πολιτείας, που όλοι προσδοκούσαν χωρίς να σκέφτονται να διεκδικήσουν μία ελευθερία, η οποία δεν θα αφορούσε παρά μόνο τα άτομα».
Γιατί τα Ελληνικά;
Όταν της κάνουν την ερώτηση «Pourquoi le grec?» (=γιατί τα Ελληνικά;) βρίσκει μία πληθώρα λόγων για να υπερασπίσει τη γλώσσα μας, τον πολιτισμό, την Ελλάδα και να παλέψει όσο λίγοι για τη διάδοση των ανθρωπιστικών αξιών, που πηγάζουν από την Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ.


1 σχόλιο

  1. ΑΓΑΠΗΤΕ ΣΤΑΥΡΟ. ΧΑΙΡΟΜΑΙ ΝΑ ΔΙΑΒΑΖΩ ΣΤΑ “Χ.Ν” ΤΟΝ “ΕΦΗΜΕΡΟ” ΑΛΛΑ ΜΕ ΒΑΘΟΣ ΠΕΡΙΣΠΟΥΔΑΣΤΟ ΛΟΓΟ ΣΟΥ.
    ΜΑΝΟΥΣΟΣ Γ. ΔΑΣΚΑΛΑΚΗΣ ΧΑΝΙΑ

Σχολιάστε