"Ο λόγος ο εφήμερος βαστά μόνο μια μέρα
το άρωμά του όμως κρατεί και νύχτα και ημέρα"
Στ.Γ.Κ., Νοε. 2010

Kρήτη, “η παράδεισος”…

Σεργιάνι στο νησί…

[Όπως δημοσιεύθηκε στις: 03-12-2012 , "Χ.Ν.", απόσπασμα, από Στ.Γ.Κ.]

«Ελα ξένε στον τόπο μου, έλα και δε θα χάσης
κι απ’ ό,τι δεις κι ό,τι χαρείς ποτέ δε θα ξεχάσης».
(μαντινάδα για την Κρήτη)

ΖΩ ΤΑ ΧΑΝΙΑ, πάνω από τριάντα χρόνια.  Κανείς δεν τα χορταίνει, μακάρι να ’χε και δέκα ζωές μπροστά του. Γι’ αυτό κι ο θεϊκός καημός της μαντινάδας:
«Τση Κρήτης τα ψηλά βουνά Θέ μου χαμήλωνέ τα
Να μου βγορίζουν τα Χανιά κι ύστερα ψήλωνέ τα».

ΝΑΙ! Η Κρήτη είναι μια ανεξάντλητη ομορφιά. Οσα άσχημα κι αν της προσθέτουν μερικοί κάτοικοί της, όσες οικονομικές κρίσεις κι αν τη χτυπήσουν, όσους πολέμους κι αν πέρασε… Όποιος δεν την έζησε,  δεν ξέρει τι θα πει παράδεισος: με τις πολυποίκιλες παραξενιές της φύσης, το ιδιόρρυθμο ταμπεραμέντο των Κρητικών, τη ντοπιολαλιά της αντρειοσύνης, την πολυκύμαντη βαριά ιστορία της (1), τις χορταστικές «αφηγήσεις» των ξένων εραστών «κατοίκων» της (2), το ήπιο νησιώτικο κλίμα και την ολούθε θάλασσα.

ΝΑ πως ονοματίζει αυτό το κάτι άλλο που έχει η Κρήτη, αυτό που είναι «πιο πάνω από τη ζωή κι από το θάνατο», ο Ν. Καζαντζάκης (3):
« Γέρικη, αβόλευτη, τραχιά είναι η γη της Κρήτης, κι όταν τα βουνά της κι οι θάλασσες ή οι ψυχές που πλάστηκαν από τέτοιους βρόχους και τέτοια αρμύρα δεν σου επιτρέπουν ούτε στιγμή να βολευτείς, να γλυκαθείς, να πεις: Φτάνει, Τότε η Κρήτη έχει κάτι το απάνθρωπο, δεν ξέρω πια αν αγαπάει ή αν μισεί τα παιδιά της, ένα μονάχα ξέρω: ότι τα μαστιγώνει ως το αίμα. Υπάρχει και κάτι άλλο στην Κρήτη, υπάρχει κάποια φλόγα -ας την πούμε ψυχή -κάτι πιο πάνω από τη ζωή κι από το θάνατο, που είναι δύσκολο να το ορίσεις, δηλαδή, να το περιορίσεις. Υπάρχει αυτή η περηφάνεια, το πείσμα, η παλικαριά, η αψηφισιά και μαζί τους κάτι άλλο, ανέκφραστο κι αστάθμητο, που σε κάνει να χαίρεσαι που είσαι άνθρωπος. Να χαίρεσαι, μα και συνάμα να σου δίνει μεγάλη ευθύνη, διότι ενώ νοιώθεις πως έχεις χρέος να κάμεις ότι μπορείς για να σώσεις αυτό το λαό, εκείνος βλέπει την προσπάθεια σου με ειρωνεία και περιφρόνηση. Δεν έχει την ανάγκη κανενός για να σωθεί.  Σώζει δε σώζεται. Ένα μονάχα σου μένει τότε: να δοκιμάσεις να γίνεις άξιος αυτού του λαού, να κερδίσεις τη δύναμη της ψυχής, που ποτέ δεν καταδέχτηκε ν’ απατήσει τον εαυτό του ή τους άλλους και που πάντα τολμάει ν’ αντικρίζει, πρόσωπο με πρόσωπο, τη Θεά εκείνη που δεν κάνει χατίρια και δεν κάθεται στα πόδια κανενός, την αγέλαστη κι αδάκρυτη θεά, την ευθύνη».
ΣΕ ένα παλιό «κλασικό» ριζίτικο, που τραγούδησε κι ο Βενιζέλος, συμπυκνώνεται η ουσία του Κρητικού (4): Που είναι κράμα γενναιοφροσύνης, λάτρη της καλής γλεντζέδικης ζωής, ελευθερόφρονα, και ρεαλιστή που πατά στέρεα στη γη:
«Τον αντρειωμένο μην τον κλαις, όντεν κι αν αστοχήσει.
Μ’ αν αστοχήσει μια και δυο, πάλ’ αντρειωμένος είναι
Πάντα ‘ν’ η πόρτα ντ’ ανοιχτή κι η τάβλα ντου στρωμένη
Και τ’ αργυρόν του το σκαμνί όμορφα στολισμένο
Χαροκοπούν οι φίλοι του, κάθονται τρων και πίνουν».

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ στην Κρήτη του σήμερα και του πάντα, η ζωή κι ο θάνατος -«τα δυο μαζί αντάμα»- πορεύονται περιγελώντας το ένα τ’ άλλο. Κι αλίμονο σε όσους δεν προσαρμόζονται.

ΑΥΤΟ που πιότερο λατρεύω στον κρητικό γραπτό λόγο, στην ποίηση, στο τραγούδι, στην απλή κουβέντα, είναι ο βαθύς στοχασμός για τα λησμονημένα μικροπράγματα και το εφήμερο της ζωής.


ΠΑΝΩ απ’ όλα όμως χαίρομαι την αγάπη για ζωή, όπως την εκφράζει ο Κρητικός στις παρέες με το τραγούδι του. Που ό,τι κι αν συμβαίνει, σαν τις κακές στιγμές που βιώνουμε, τρία τώρα χρόνια, έχει πάντα ένα γερό αντίδοτό: το «ξεφάντωμα», το χιούμορ, το χορό, το «φως». Κι αυτά, όσο κρατά η ζήση:
«Χόρευε και ξεφάντωνε εδά πού ν’ ο καιρός σου,
Πριχού φυσήξη ο βοριάς και ρίξη τον αθό σου».

ΤΟΥΤΟ το καλό έχει το νησί: Θέλεις δεν θέλεις, σε ωθεί να βλέπεις τα πράγματα στη σωστή τους διάσταση. Με την απλότητα της σκέψης. Δηλαδή, τη χαρά της ζωής που απλώνεται μπροστά σου σαν αντικρίζεις το κρητικό θαύμα… (Στ.Γ. Καλαϊτζόγλου)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
-(1) «Οι Κρητικοί δημιουργούν πολύ περισσότερη Ιστορία απ’ ό,τι μπορούν να καταναλώσουν» (Hector Hugh Munro, Βιρμανός συγγραφέας, 1870-1916)
-(2) Απλές, «ζουμερές» αφηγήσεις από την Κρήτη, διανθισμένες με εξαιρετικές αυθεντικές φωτογραφίες, στο θαυμάσιο βιβλίο των Henk Van Der Walle και Koρίνε Φαλαγκάρη, με τον γοητευτικό τίτλο «Kalimera Pefki» (Ηράκλειο, 2012).
-(3)  Πηγή: “50 χρόνια από τη Μάχη της Κρήτης”, Ετήσια Έκδοση Δήμου Χανίων (1991)[και στο  http: //frontoffice-47.dev.edu.uoc.gr/land-and-people/my-insel.html]
-(4) Jeannarakis A., «Άσματα Κρητικά μετά διστίχων και παροιμιών», σελ. 157, [Kretas Volkslieder nebst Distichen und Spichwörtern in der Ursprache mit Glossar. Leipsig, 1876]


Σχολιάστε