"Ο λόγος ο εφήμερος βαστά μόνο μια μέρα
το άρωμά του όμως κρατεί και νύχτα και ημέρα"
Στ.Γ.Κ., Νοε. 2010

Ασπρόμαυρη απουσία

ΣΠΟΥΔΗ ΣΕ ΑΣΠΡΟΜΑΥΡΕΣ ΑΠΟΥΣΙΕΣ…

  • «Τι είναι η φωτογραφία; Είναι η χρονική στιγμή που ακινητοποιείται, είναι τα συναισθήματα που περικλείονται σ΄ αυτήν, αλλά και η ζωή που φεύγει» (Jérôme Touzalin, σύγχρονος Γάλλος θεατρικός συγγραφέας)

Η ΠΡΟΣΦΥΓΗ στο… ασπρόμαυρο παρελθόν έχει δυο στόχους: τη νοσταλγία του πολύ δύσκολου τότε και την περίσκεψη για το  σήμερα με την ελπίδα το αύριο… Μια τέτοια επιστροφή δεν εκφράζει αδυναμία ή φυγή, αλλά μια ανάγκη της ψυχής και του νου για ανατροφοδότηση. Στο αντίστροφο αυτό ταξίδι, σημαντικό μερτικό έχουν οι συνομιλίες με παλιούς φίλους, οι τηλεφωνικές διευκρινίσεις, οι επιβεβαιώσεις από γνωστούς ή συγγενείς.

Επίκεντρο όλων, οι παλιές φωτογραφίες…

 

ΝΑΙ! Είναι κάτι φωτογραφίες που, φυλακισμένες σε τριμμένα άλμπουμ, καταχωνιασμένα σε πατάρια ή υπόγεια, ξανάρχονται στην επιφάνεια. Μερικές σού τις στέλνουν οι άλλοι, άλλες τις ανακαλύπτεις σε στιγμές «ξεκαθαρίσματος» παλιών αντικειμένων και λογαριασμών με το παρελθόν. Οι άλλοι, όταν σου στέλνουν καμιά, σε ρωτούν για πρόσωπα: «Θυμάσαι κανέναν από αυτούς;»…

 

Θραύσματα χρόνου το παρελθόν. Που να τους θυμάσαι όλους, όταν πια έπαψες να τους βλέπεις, όταν πια τα πρόσωπα τους έγιναν θολές φιγούρες στο μυαλό σου; Όμως, κάθε απώλεια χρόνου δεν είναι άραγε και μια πτώχευση του νου, ένας αργός θάνατος της μνήμης;

 

… ΟΙ ΑΣΠΡΟΜΑΥΡΕΣ δικές σου φωτογραφίες σού φρεσκάρουν τη μνήμη. Αν οι φωτογραφίες είναι άλλων- «επίκαιρες» παρμένες από την πολιτική, το θέατρο, τον κινηματογράφο, την κοινωνική ζωή, ή από ντοκιμαντέρ και βιβλία-, αποτελούν πηγή γνώσης ∙ λιγότερο μια αιτία προσωπικής συναισθηματικής φόρτισης…

Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ είναι απεικονιστική τέχνη. Χρειάζεται  πάθος, υπομονή, μεράκι (1). Όπως ακριβώς η  ζωγραφική ή η γλυπτική. Το ασπρόμαυρο αιχμαλωτίζει μια ανεπανάληπτη στιγμή του χρόνου παραδίνοντάς το στην αιωνιότητα. Είναι ένα instantané (=στιγμιότυπο) φορτωμένο με χρόνο, τόπο, πρόσωπα. Όλα μαζί συνταξιδεύουν στη λήθη, κι όταν ξεδιπλώνεις το άψυχο ξεθωριασμένο ασπρόμαυρο χαρτί σου ξαναποκαλύπτονται.

ΜΙΑ ΕΓΧΡΩΜΗ φωτογραφία εκφράζει, σε αντίθεση με την «αυθεντικότητα» και το «ρεαλισμό» της ασπρόμαυρης, την ταχύτητα και τη σύγχυση που χαρακτηρίζουν την αλλοπρόσαλλη εποχή μας. Πάρτε, για παράδειγμα, την τηλεόραση ή τον κινηματογράφο: κάθε φορά που κάνει ο σκηνοθέτης ένα flash back (=αναδρομή στο παρελθόν) ανατρέχει στο ασπρόμαυρο ή σε ένα άτονο ουδέτερο χρώμα…

ΛΑΤΡΕΥΩ τις παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες. Έστω κι αν, όντας «παγίδες θανάτου», προκαλούν οδύνη. Ξαναφέρνουν στο παρόν όσους «έφυγαν», θυμίζοντας πως κάθε φευγιό ενός αγαπημένου προσώπου είναι κι ένας ξεριζωμός ενός κομματιού της ψυχής σου…

Μια ασπρόμαυρη φωτογραφία αποτελεί γέφυρα ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν, ένα σωσίβιο στον ωκεανό της λήθης. Δένει το «τότε με εκείνους», με το «τώρα χωρίς εκείνους»… Ενεργοποιεί την έννοια και του δικού μας θανάτου. Κάθε γκριμάτσα  προσώπου «μιλάει» στη σιωπή της… Ας πούμε, το πονεμένο χαμόγελό της μάνας κρύβει τον πόνο μιας ολόκληρης γενιάς που χάθηκε στη δίνη της ιστορίας της Μικράς Ασίας και του Πόντου, αλλά και της βίαιης πολιτικής μιας άλλης εποχής.

ΜΑ, ΟΣΗ πίκρα ή χαρά κι αν κρύβει ο αλλοτινός χρόνος, είναι χρόνος που δεν ξαναγυρίζει… «Το σημαντικό που έχει μια φωτογραφία –λέει ο κριτικός λογοτεχνίας Roland Barthes- έγκειται στη διαπιστωτική της δύναμη η οποία συσχετίζεται όχι με το αντικείμενο, αλλά με το χρόνο της». Πράγματι: πρώτα θυμάσαι το χρόνο, την εποχή, την ηλικία, κι έπειτα τα πρόσωπα ή τα αντικείμενα μιας φωτογραφίας… (απόσπασμα από μεγαλύτερο δοκίμιο, Στ.Γ.Κ., “Χ.Ν.”, 22-10-12)


Σχολιάστε