Ιστορίες τυπογραφίας (Χ.ν., 21-9-26)
Posted on 21 Σεπ, 2026 in Δοκιμές | 0 comments
ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ *
Και
https://www.haniotika-nea.gr/istories-typografias/
ΣΤΙΣ αρχές του 1981, ήδη είχα συμπληρώσει ήδη τρία χρόνια ως … Χανιώτης εκπαιδευτικός μετατεθείς από Θεσσαλονίκη· αλλά και πολλά έτη συνδικαλιστικού βίου! Το νεοεκλεγέν τότε προεδρείο των καθηγητών Μ.Ε. (ΕΛΜΕ), προσκείμενο στο ΠΑΣΟΚ, ειδικά μετά τη σαρωτική νίκη του Ανδρέα το μήνα Οκτώβρη (1981), με πρόταση του προέδρου της Δημήτρη Τσουρουπάκη, απεφάσισε να κάνει μια έκδοση συνδικαλιστικής -και όχι μόνο- εφημερίδας… Έτσι, με τους Δημ. Βεζονιαράκη, φιλόλογο και Παύλο Ξυνιδάκη, θεολόγο, συναδέλφους εκπαιδευτικούς και μέλη της ΕΛΜΕ Χανίων, αποτελέσαμε την επιτροπή έκδοσης της εφημερίδας με τίτλο “η κ ι μ ω λ ί α” . Η έκδοση γινόταν περίπου ανά τρίμηνο. Βγάλαμε 10 τεύχη σε διαστημα 4 ετών (1981-1984). Η εφημερίδα εκείνη των καθηγητών άφησε το στίγμα της στα εκπαιδευτικα δρώμενα των Χανίων.
Ο ΣΥΝΑΔΕΛΦΟΣ Παύλος Ξυνιδάκης, εργαζόμενος και σε τυπογραφείο τοπικής εφημερίδας των Χανίων, κάπου στην αρχή της λεωφόρου Ηρακλείου, με προσκαλούσε να δω την πορεία έκδοσης ενός οποιουδήποτε εντύπου. Έτσι, βοηθούσα κι εγώ στην όλη διαδικασία. Ο χώρος δεν ήταν ό,τι καλύτερο: έβλεπα τους εργαζόμενους “μαύρους”, μελάνια από δώ, μεταλλικά στοιχεία και στουπιά από εκεί, πετρέλαιο, μηχανήματα θορυβώδη. Βαριά η ατμόσφαιρα. Τα πλήκτρα χτυπούσαν ρυθμικά τις σελίδες οι οποίες μεταφέρονταν σε μεγάλες επιφάνειες με τα γράμματα ανάποδα! Έβλεπα τα περιθώρια, τις μακέτες, το χαρτί στον κύλινδρο, το τύπωμα… Δεν ενθουσιάστηκα καθόλου από την “εισαγωγή” μου στην τέχνη της τυπογραφίας, αλλά, έλα μου ντε που έπρεπε εκεί να βγάζουμε την “κ ι μ ω λ ί α” μας!
Η ΘΥΜΙΣΗ αυτή, αλλά και η συστηματική αργότερα ενασχόλησή μου με το γράψιμο στην εφημερίδα “Χανιώτικα νέα” (1988), μου έδωσε να καταλάβω ότι η γοητεία που ασκεί ένα τυπωμένο βιβλίο, άρθρο, σχόλιο, ποίημα, δοκίμιο, διήγημα κ.λπ. είναι μια από τις πιο σπάνιες ευχαριστήσεις. Αργότερα (2005), με την ίδρυση του “Μουσείου Τυπογραφίας” των Γιάννη και Ελένης Γαρεδάκη, με τα πλούσια και συνεχώς ανανεούμενα εκθέματά του, τις διαλέξεις, τις μουσικές εκδηλώσεις, τις παρουσιάσεις, τον εμπλουτισμό του υλικού του, τις ειδικές εκδόσεις, τις επισκέψεις μαθητών, τους διαγωνισμούς κ.ά., διαπίστωσα το πόσο υπέροχος είναι ο κόσμος της τυπογραφίας. Γι αυτό, τα δημιουργήματα περί και δια την τέχνην αυτήν, σε οποιαδήποτε μορφή (ποιήματα, γραπτές αναμνήσεις, κινηματογραφικές ταινίες, ντοκυμαντέρ, φωτογραφίες, fb, ιστοσελίδες κ.λπ.) με συγκινούν…
ΑΛΛΑ η ιστορία της τυπογραφίας δεν γράφτηκε μόνο από ποικίλες εκτυπωτικές μηχανές. Γράφτηκε κυρίως από ανθρώπους που βούτηξαν τα χέρια τους στο μελάνι και στο μολύβι, ζώντας μέσα σε βαρυφορτωμένα εργαστήρια με ρινίσματα θανάτου στη ατμόσφαιρα! Οι παλιοί τυπογράφοι αποτελούσαν ιδιαίτερη ράτσα: ήταν μορφωμένοι, αλλά και χειρώνακτες, ικανοί να διαβάζουν ανάποδα τα μεταλλικά στοιχεία του συνθετηρίου και καλοί γνώστες της ελληνικής ορθογραφίας… Παρ’ όλα αυτά, παρεισέφρεαν στα τυπωμένα κειμενά τους λ ά θ η που, όμως, αποδίδονταν στον “δαίμονα του τυπογραφείου” (αργότερα της “φωτοσύνθεσης” και σήμερα του… διαδικτύου!)
… Σ’ ΕΝΑ βιβλίο αναμνήσεων, με τίτλο (1) Écrire l’espace (Γράφοντας τον Χώρο), ο Πιερ Φοσέ (Pierre Faucheux, 1924-1999), Γάλλος μακετίστας/γραφίστας, δημιουργός χιλιάδων εξωφύλλων βιβλίων κ.ά., αφηγείται την πρώτη μαθητεία του στη σχολή τυπογραφίας Estienne (Γαλλία). Να πως “βίωσε” τα πρώτα χρόνια του με την τυπογραφία (απόδοση από τα γαλλικά στα ελληνικά των αποσπασμάτων, Στ.Γ.Κ.):
«Ήμουν περίπου δεκατεσσάρων χρονών, όταν βρέθηκα, τον Οκτώβριο του 1938, μπροστά στην πρώτη μου τυπογραφική Κάσα. Ο μπάρμπα-Βαλέτ ήταν ο υπεύθυνος του τυπογραφείου. Γραφικός τύπος, με κατακόκκινο πρόσωπο, μεγαλόσωμος και αθυρόστομος, κατά βάθος ένας πολύ καλός άνθρωπος. Μάλιστα, ο ίδιος είχε συγγράψει ένα μικρό εγχειρίδιο τυπογραφίας που χρησίμευε σ’ εμάς τους αρχαρίους, ως β ί β λ ο ς: έπρεπε να το ξέρουμε καλά και να το να εφαρμόζουμε στην πράξη. Αν και σε μεγάλο βαθμό το βιβλίο ήταν εξαιρετικό, ορισμένοι από τους τυπικούς κανόνες του καθιστούσαν την τυπογραφία τόσο στενόχωρη, ώστε αυτή να φτάσει, όσο εργαζόμουν στο τυπογραφείο, σε σημείο εκφυλισμού των σχέσεων τυπογράφων και εκδοτών· μάλιστα τη στιγμή που έπρεπε να εφαρμόσω κι εγώ αυτούς τους “κανόνες” [...]
“Ο καθένας μας, με τη σειρά του, αναλάμβανε, για μια εβδομάδα, τη λεγόμενη “αγγαρεία”. Αυτή συνίστατο στο σκούπισμα όλου του τυπογραφείου -και ήταν τεράστιο! —στη συγκέντρωση σ’ ένα μεγάλο καλάθι των χρησιμοποιημένων και μουτζουρωμένων μεταλλικών στοιχείων, αλλά και των απορριμμάτων. Στη συνέχεια, έπρεπε τα βρώμικα μεταλλικά στοιχεία να σκουπιστούν με προσοχή και να επανατοποθετηθούν στη σωστή τους θέση στην Κάσα. Κοντά στα άλλα, αυτό που μάς προκαλούσε πρόσθετη απέχθεια ήταν ότι, μαζί με τα μεταλλικά γράμματα, τα διάστιχα, τα τετράγωνα, τα ημιτετράγωνα και τα διαστήματα που βρίσκονταν ανακατεμένα με τη σκόνη κάτω, έπρεπε να μαζεύουμε και τα αποτσίγαρα —βρωμιά και δυσωδία!— του μπάρμπα-Βαλέτ, του αφεντικού μας! (…)
Χρειάστηκε να περάσουν πολλοί μήνες, ώσπου να προσαρμοστώ στη ζωή του τυπογραφείου· αντίθετα απολάμβανα πολύ, τα θεωρητικά μαθήματα που γίνονταν τα πρωινά και στόχευαν στο να μάθω σχέδιο και μακέτα. […]”
Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ από την κλασική τυπογραφία στη φωτοσύνθεση και τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές κατά τη δεκαετία του 1980, δεν ήταν καθόλου εύκολη υπόθεση. Ποιος λησμονεί τις πολυήμερες απεργιακές κινητοποιήσεις των Αθηναίων τυπογράφων; Ποιος λησμονεί επίσης τις σημαντικές και συγκινητικές ιστορίες που αποτυπώθηκαν αργότερα στο χαρτί;. Πολλοί ηλικιωμένοι τυπογράφοι, σε Αθήνα και επαρχία, αρνήθηκαν να αγγίξουν πληκτρολόγιο υπολογιστή! Ένιωθαν ότι η τέχνη τους έχανε την ψυχή της. Κι όπως έλεγε χαρακτηριστικά ένας παλιός τυπογράφος, «ο υπολογιστής δεν έχει μυρωδιά! Το βιβλίο πρέπει να μυρίζει μελάνι, λάδι μηχανής και να νιώθεις το αποτύπωμα του γράμματος με το δάχτυλό σου, να καταλαβαίνεις ότι το πίεσε μέταλλο».
ΣΗΜΕΡΑ, η μνήμη αυτής της σπουδαίας τέχνης διασώζεται σε χώρους μοναδικούς και πολύτιμους, όπως είναι το “Μουσείο Τυπογραφίας” των Γιάννη και Ελένης Γαρεδάκη (ΒΙΟΠΑΧ), όπου οι παλιές μηχανές ξαναζούν όμορφες, περιποιημένες και περήφανες, έτοιμες να διηγηθούν (2) τη ζωή και τις ιστορίες των ανθρώπων που τις δούλεψαν. (18-9-2026)
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
-(1) Pierre Faucheux, Écrire l’espace, Robert Laffont, 1978, σ. 44-51. (από το Gallica). Το βιβλίο είναι εικονογραφημένο και περιέχει σελίδες από το εγχειρίδιο του Georges Valette, Typo-composition, INIAG, 1956.
-(2) Στ.Γ. Κλώρη, “μια νύχτα στο μουσείο τυπογραφίας”. Ένα χαριτωμένο τυπο-παραμύθι (έκδοση του “Μουσείου Τυπογραφίας” και των “Χ.ν.”) που αποσκοπεί στο να αγαπήσουν τα παιδιά τον παλιό μα ενδιαφέροντα κόσμο της τυπογραφίας.
————————————————————————————–
* Κάλεσμα σε παλιούς τυπογράφους να καταθέσουν τις ιστορίες τους
