Δες και https://www.haniotika-nea.gr/category/monimes-stiles/peridiavazontas/
Ο ΑΠΟΛΥΤΟΣ ΠΟΝΟΣ *
- “Δεν είσαι πια εκεί που ήσουν, όμως είσαι παντού όπου είμαι ”
(Jean d’Ormesson, Γάλλος συγγραφέας, δημοσιογράφος και φιλόσοφος, 1925-2017)
ΔΥΣΒΑΣΤΑΚΤΟΣ ο πόνος από την απώλεια πολυαγαπημένων προσώπων: ο θάνατος αποτελεί μια απόλυτη δοκιμασία της ύπαρξής μας. Σήμερα δε, “περισσεύουν” καθε λογής θάνατοι: λιμοί, λοιμοί, καταποντισμοί, σεισμοί, πλημμύρες, πνιγμοί προσφύγων, νεκροί πυρκαγιών, τροχαίων, καρδιακών προβλημάτων · προσθέστε και τα θύματα κλιματικής αλλαγής, επιδημιών, πολέμων, εγκληματικών φόνων…
ΕΙΔΙΚΟΤΕΡΑ, η απώλεια ενός παιδιού γεννά στην -κάθε- μ ά ν α έναν μακρόσυρτο, μακροχρόνιο πόνο αφήνοντας στην ψυχή ένα τεράστιο κ ε ν ό- ένα τραύμα δυσεπούλωτο… Η μάνα μου, το 1989, όταν αναπάντεχα σκοτώθηκε με το τρακτέρ ο μεγάλος μου αδελφός και προστάτης της οικογένειας, ο Κώστας, δεν ξεπέρασε ποτέ το θάνατό του. Απομονώθηκε, μαράζωσε και σε τρία χρόνια “έφυγε” με το παράπονο και τον καημό του…
Η ΠΡΟΣΦΥΓΗ στην τέχνη, στη θρησκεία ή τον μυστικισμό, στη φιλοσοφία ή τη δημοτική ποίηση, μπορεί να είναι λυτρωτικές διέξοδοι. Το δημοτικό μοιρολόγι σχετίζεται με τον συλλογικό πόνο, άρα και τον ατομικό. Η δε δύναμη της γλώσσας του απαλύνει την ψυχή, αν βέβαια ένας τέτοιος π ό ν ο ς μπορεί να εκφραστεί με λόγια:
“… Παιδάκι μου, τον πόνο σου πού να τον απιθώσω;
που κι’ αν τον ρήξω τρίστρατα, τον παίρνουν οι διαβάταις,
κι’ αν τον αφήσω ‘ς τα κλαριά, τον παίρνουν τα πουλάκια.
Πού να βαλθούν τα δάκρυα μου για τον ξεχώρισμό σου;
Αν πέσουνε ‘ς τη μαύρη γης, χορτάρι δε φυτρώνει,
αν πέσουνε ‘ς τον ποταμό, ο ποταμός θα στύψη,
αν πέσουνε ‘ς τη θάλασσα, πνίγονται τα καράβια,
κι’ αν τα σφαλίσω ‘ς την καρδιά, γλήγορα σ’ ανταμώνω”. (1)
ΔΕΝ υπάρχουν λέξεις π α ρ η γ ο ρ η τ ι κ ή ς, ως βάλσαμο, καθώς ο θάνατος ενός παιδιού αποτελεί ένα ανορθόδοξο, ακατανόητο γεγονός που ανατρέπει τη φυσική πορεία της ζωής μας. Κάθε ανθρώπινη απώλεια ανήκει στη συλλογικότητα, γι αυτό και ανακοινώνεται με καμπάνες, κηδειόσημα, εφημερίδες, fb, διαδίκτυο. Οι δε πονεμένοι, μακάρι να βρίσκουν τη δύναμη μέσα τους, ώστε να αντιμετωπίζουν στωϊκά και με αξιοπρέπεια αυτό που τους συμβαίνει: το ά δ ε ι α σ μ α της ψυχής τους δηλαδή, κατά πως τα λέει ο Παντελής Μπουκάλας (2) :
“Κι έρχεται η στιγμή/ που το μαθαίνεις
πως έχει και η αδειοσύνη/ παραθετικά”
… ΟΜΩΣ, εγώ θαυμάζω μερικά άτομα που πενθούν σιωπηλά. Κι όπως λεει ο Ειρηναίος μας, “χιλιες πληγές να τους έχει (φέρει) η ζωή, δεν την αποστρέφονται, δεν την καταδικάζουν…” Και δεν χάνουν το θάρρος και την ευγένεια της ψυχής τους, αλλά με ανωτερότητα και ηρωισμό, “πίνοντας αδιάκοπα από το ποτήρι της Πίκρας, μιλούν με ωραία λόγια για τους άλλους ανθρώπους”. Στέκομαι έκπληκτος μπροστά στο μεγαλείο μιας μάνας που, έχοντας χάσει σύζυγο, αργότερα τα δυο της παληκάρια, δεν μεμψιμοιρεί παρά στέκεται και σε συμβουλεύει τί να κάνεις, πώς να αντιμετωπίσεις τα δικά σου προβλήματα! Και η άλλη μάνα, η αγαπητότατη φίλη Μ., που έχασε μόλις πρόσφατα το γιο της, πού βρίσκει άραγε, Θεέ μου, τη δύναμη ξεπερνώντας το θρήνο της, να σου λέει “Πρόσεχε σαν τα μάτια σου το παιδί σου”;
ΤΟ ΠΕΝΘΟΣ διαφέρει από άτομο σε άτομο, όπως και η διάρκειά του. Μπορεί να έχουμε αιφνίδια ξεσπάσματα, να αυτοεγκλωβιζόμαστε σε εμμονές και τάσεις για αποδράσεις από τη ζωή, να επιδιώκουμε την πλήρη απομόνωση, ή να οδηγούμαστε σε “άλλες ατραπούς”. Όμως, ζώντας σε κοινωνίες ανθρώπων, ας αναλογιζόμαστε πως ό,τι συμβαίνει σήμερα στον άλλο, πιθανόν να συμβεί και σ’ εμάς. Γι αυτό, επιζητούμε έμμεσα την υποστήριξη συγγενών, φίλων ή κρατικών φορέων.
ΑΝΕΚΑΘΕΝ το πένθος ενείχε το φ ό β ο (3) του μετά, που επικάθεται ως σκουριά στην ψυχή μας· είναι ένα σ ο κ απροσδόκητο, που μας στροβιλίζει στο άγνωστο εκμηδενίζοντας κάθε επιθυμία για ζωή… Δεν υπάρχει συνταγή για την αντιμετώπιση των συνεπειών ενός θανάτου. Στα δύσκολα όμως της ζωής, μας συνδράμουν η οικογένεια, οι συγγενείς και οι φίλοι-όσοι βέβαια ζουν ακόμη.
ΣΥΝΤΡΟΦΕΥΟΝΤΑΣ άτομα που πενθούν, σεβόμαστε τις σ ι ω π έ ς τους. Ίσως ενδόμυχα να προσεύχονται. Η παρουσία μας έχει τη δική της αξία. Το (οποιοδήποτε) πένθος δεν τελειώνει σε μήνες ή σε χρόνια. Χρειάζεται να είμαστε από κοντά κυρίως μετά τις πρώτες “βαριές” εβδομάδες, όταν οι πολλοί -συγγενείς και φίλοι- φεύγουν και η μ ο ν α ξ ι ά μεγαλώνει. Μια εναλλακτική είναι να προτείνουμε την (οποιαδήποτε) δημιουργικότητα. Είναι αυτή που θα καταστήσε την α π ο υ σ ί α του απόντος προσώπου π α ρ ο υ σ ί α στη ζωή μας. Είναι η μόνη ικανή να γεμίζει τις ώρες και τις σκέψεις μας, να δίνει νόημα στη ζωή θυμίζοντάς μας πάντα τον α π ό ν τ α … (21-8-26)
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
-(1) Νικολάου Πολίτη, “Εκλογαί από τα τραγούδια του Ελληνικού λαού”, υπ’ αρ. 199, σελ. 213, “Εστία”, 1914 (διατηρείται η ορθογραφία του πρωτότυπου).
-(2) Π. Μπουκάλας, “Είκοσι” (Ποιήματα αφιερωμένα στο νεκρό γιο του. Άγρα, 2026. σελ. 12)
-(3)«Κανείς δεν μου είχε πει ποτέ ότι το πένθος μοιάζει τόσο πολύ με τον φόβο. Δεν φοβάμαι, αλλά η αίσθηση είναι η ίδια. Το ίδιο πετάρισμα στο στομάχι, η ίδια ανησυχία, τα χασμουρητά. Δεν σταματώ να καταπίνω το σάλιο μου. Άλλες φορές, έχω την εντύπωση ότι είμαι ελαφρώς μεθυσμένος ή σοκαρισμένος. Υπάρχει κάτι σαν ένα αόρατο πέπλο ανάμεσα στον κόσμο και σε μένα. Δυσκολεύομαι να καταλάβω τι λένε οι άνθρωποι. Ή ίσως δυσκολεύομαι να θέλω να καταλάβω. Είναι τόσο αδιάφορο. Κι όμως, θέλω οι άλλοι να είναι κοντά μου. Τρέμω τις στιγμές που το σπίτι είναι άδειο. Μακάρι να μπορούσαν να μιλάνε μεταξύ τους και να μη μιλάνε σε μένα.» [Απόσπασμα από το βιβλίο του Lewis, C. S. [Clive Staples] (1898-1963), A Grief Observed ( “Παρατηρώντας το Πένθος”) που έγραψε μετά τον θάνατο της συζύγου του]
—————————–
* Το Απόλυτο Κακό (“Ο δημοτικός ποιητής θεωρεί το θάνατο όχι μόνο σαν το χειρότερο κακό-αυτή η ιδέα υπαρχει στην ελληνική σκέψη από τον Όμηρο-αλλά και σαν το απόλυτο κακό…” (Guy Saunier, “Ελληνικά Δημοτικά Τραγούδια, Τα Μοιρολόγια, έκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1999, σελ. 313)
Γράφει ο Νίκος Καραπιπερίδης, εκπαιδευτικός-σεναριογράφος
10 – 9 – 26
« Ο ΑΠΟΛΥΤΟΣ ΠΟΝΟΣ» του ΣΤΑΥΡΟΥ ΚΛΩΡΗ
ΔΥΟ ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ και ένα ΣΧΟΛΙΟ για τον άνθρωπο συγγραφέα.
Ασφαλώς δεν διάβασα «πολύ», αλλά «κάτι» διάβασα. Και μπορώ να καταλάβω τι μου έκανε εντύπωση ( και γιατί) σε ένα κείμενο που διάβασα..
Διαβάζοντας, λοιπόν, το « Ο ΑΠΟΛΥΤΟΣ ΠΟΝΟΣ» ένιωσα αμέσως το «νωθρό» μυαλό μου να μπαίνει σε κίνηση, ταρακουνήθηκε από την πρώτη σειρά….και το μέσα μου άρχισε να αναβλύζει συναισθήματα.
Και η πρώτη μου εντύπωση: το θέμα του, θέμα πολύ ανθρώπινο και πολύ σημαντικό αλλά και δύσκολο και πολύ οδυνηρό… (Ο θάνατος πολυαγαπημένων προσώπων και η αντιμετώπισή του. Θεέ μου, εγώ χρειάστηκα 7 λέξεις για να το πω, κι ο συγγραφέας μόνο 2. Εμ, αυτός είναι συγγραφέας ! )
Κι όμως το κείμενο δεν σε απωθεί αλλά σε τραβάει, γιατί,…έχει ένα λόγο ήπιο και τρυφερό αλλά και παρηγορητικό και υποστηρικτικό μαζί. Και η αλήθεια του θέματος υποστηρίζεται και τεκμηριώνεται είτε με βιωματικές εμπειρίες είτε με «λόγια» σοφών και σπουδαίων ανθρώπων. Και τα επίθετα δεν είναι «κοσμητικά» αλλά πετυχημένα και γεμάτα ουσία. Και καθόλου πλεονασμός. Με ένα και μόνο επίθετο το «ουσιαστικό» αποκτά ουσιαστικό περιεχόμενο.
Εντύπωση δεύτερη: από όσα αντιλήφθηκα ο συγγραφέας βάζει τον εαυτό του μπροστά και μέσα στο πρόβλημα και κάνει προτάσεις – λύσεις, προτάσεις εφικτές και εφαρμόσιμες. Εδώ περιγράφει τις «βαριές» συνέπειες του θανάτου που εκδηλώνονται με το πένθος και το φόβο του μετά…
Όχι απομόνωση, όχι ξεσπάσματα και «σκέψεις απόδρασης από τη ζωή», αλλά συντροφικότητα (ο λαός μας το λέει υπέροχα: μοιρασμένη χαρά, διπλή χαρά/ μοιρασμένη λύπη, μισή λύπη)…και δημιουργικότητα. Η συντροφικότητα και η δημιουργικότητα μπορούν να γεμίζουν τις άδειες ώρες, να αλαφραίνουν την ψυχή και το νου των πενθούντων και να δίνουν νόημα στη ζωή τους…θυμίζοντας πάντα τον απόντα. Τι θαυμάσια επίλογος. Τον συνοψίζω με τη σκέψη που μου γέννησε: οι νεκροί ζουν όσο τους θυμόμαστε.
ΣΧΟΛΙΟ: Πόσο πολύ πρέπει να έχει διαβάσει αυτός ο συγγραφέας, για να έχει σχηματίσει προσωπικές απόψεις σε πανανθρώπινα προβλήματα. Και πόση αντοχή και φιλομάθεια και «χρηστό» ήθος και ταλέντο επιλογής διαθέτει ο συγγραφέας αυτός, για να βρίσκει μέσα από το «χάος» των πληροφοριών εκείνο το απόσπασμα που με τη μαθηματική και αναμφισβήτητη αλήθεια του 1+1=2 τεκμηριώνει την άποψή του.
10 – 9 – 26
ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΠΙΠΕΡΙΔΗΣ
ΥΓ: Το ότι έγραψα σημαίνει ότι μου άρεσε πολύ και με συντάραξε.
(εγώ προσωπικά δεν έχω τη δύναη να σταθώ μπροστά στο πρόβλημα όπως αυτός)
Και…πρώτη μου αντίδραση: διαβάζω μια παράγραφο, σταματάω, την κοιτάζω, σκέπτομαι…την κοιτάζω πάλι…και συνεχίζω
Εδώ, σκέπτομαι