Το «Μεγάλο Μπαγκ» και το μακρύ ψαλίδι! (Γράφει η κα Αθηνά ΚΑΚΟΥΡΗ, συγγραφέας-ιστορικός)Δικτατορίες και πολιτισμός
Posted on 11 Αυγ, 2026 in Τα Παιδοπολίτικα | 0 comments
ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
[ΣΕ μια οποισδήποτε μορφής δικτατορία [κόκκινος ή μαύρος φασισμός, στρατιωτικες δικτατορίες, λατινικές χούντες, δικτατορίες με ελεγχόμενες εκλογές (Ρωσία, Τουρκία) κ.λπ.] δημιουργούνται δυο είδη… πολιτισμών:
-ο απόλυτα ελεγχόμενος και καθοδηγούμενος καταπιεστικά από τη δικτατορία ώστε να εξυμνείται ΜΟΝΟ το καθεστώς, και-
-ο κρυφός, μη φανερός πολιτισμός που αποσκοπεί και στην αντίδραση κατά του καθεστώτος. Όταν αφαιρείται η ελευθερία του λόγου, η τέχνη γίνεται το μοναδικό μέσο έκφρασης της αλήθειας. Σε μια τέτοια περίπτωση, η αλληγορία, η κωδικοποιημένη γλώσσα, τα κρυφά μηνύματα γεννιούνται ώστε τα δημιουργήματα να ξεφύγουν από τη λογοκρισία.
Ποιος λησμονεί “το νέο κύμα” στο τραγούδι, το “νέο κινηματογράφο”, τη γεννηση του πολιτικού τραγουδιου, την άνθηση (κρυφά) του πολιτικού βιβλίου-που θα προετοιμάσει και την εξέγερση του Πολυτεχνείου τον καιρό της Χούντας (1967-1973); Τα “Δεκαοκτώ Κείμενα” είναι ήδη η απόδειξη!
Καμιά δικτατορία δεν παράγει πολιτισμό. Τουναντίον. Όμως αναγκάζει τον άνθρωπο να αντιδράσει με την δημιουργικότητά του· επιστρατεύει την ευφυία του, ώστε να καταφύγει στη λύτρωση μέσω της τ ε χ ν η ς… Στ..Γ.Κ.]
==============================
ΤΟ ΠΙΟ ΚΑΤΩ ΚΕΙΜΕΝΟ της κας ΑΘΗΝΑΣ ΚΑΚΟΥΡΗ που μας έκανε την τιμή να μας το κοινοποιήσει (πρώτη δημοσίευση, “Κ”, 9-8-2026) άπτεται του παραπάνω θέματος κατά πρωτότυπο, πνευματώδη, τολμηρό και ενδιαφέροντα τρόπο. Την ευχαριστούμε απείρως για την χειρονομία της:
Το «Μεγάλο Μπαγκ» και το μακρύ ψαλίδι!
Κυκλοφόρησε προσφάτως ἕνα πολύ ἐνδιαφέρον βιβλίο του Στάθη Καλύβα και της Νατάσας Τριανταφύλλη με τον τίτλο «Το Big Bang 1970-1973”, δηλαδή ἡ Μεγάλη Γεννεσιουργός Ἔκκρηξη. Εἶναι μια πολύ σοβαρή μελέτη πού με μια σειρά ἀπό εὐκολοδιάβαστα παραδείγματα, εἰκονογραφει την «απίστευτη» πολιτιστική ἔκρηξη που συνέβη στην Ἐλλάδα τον καιρό που κυβερνοῦσαν οἱ Σύνταγματάρχες. Γιατί ἀπίστευτη; Διότι ἀντιβαίνει στην θεωρία ὅτι «ἀποκλείεται σέ ἐποχή χουντας να γεννηθοῦν ἔργα πολιτισμοῦ». Αὐτή ἦταν ἡ ἄποψη πού κυριάρχησε τότε και ἐξακολουθεῖ να ὑποστηρίζεται τόσο σθεναρά, ὥστε σήμερα το βιβλίο προκάλεσε ζωηρή ἀντιδραση ἐξ ἀριστερῶν.
Μια τέτοια ἀντίλήψη εἶχε διαδοθεῖ ἐξ ἀρχῆς τῆς Δικτατορίας και εἶχε λειτουργήσει ἀνασταλτικά σέ ὁρισμένους τομεῖς, σέ ἄλλους ὅμως καθόλου. Παράδειγμα ἡ Προιστορική Ἀρχαιολογία πού ἔκανε ἕνα τεράστιο, ἅλμα, ὅταν ὁ Σπυρίδων Μαρινάτος το 1967, ἐφαρμόζοντας μια θεωρία του, βρῆκε με τη πρώτη δοκιμή, τον προϊστορικο οίκισμό στο Ακρωτήρι τῆς Θήρας και μονομιᾶς προώθησε τον ἀρχαιολογικό μας ὀρίζοντα μια πεντακοσαριά χρόνια πιό πίσω.
Το «δεν γεννιώνται ἔργα πολιτισμοῡ με κυβέρνηση καταπιεστική» το ὑποστήριζε τότε μόνον μια μικρή μειοψηφία. Ὁ πολύς κόσμος εἶχε ἄλλα βάσανα να σκεφτεῖ, και οἱ σχετικά λίγοι πού διάβαζαν γνωριζαν ὅτι ἡ Εὐρώπη ὁλόκληρη μόνον πρόσφατα εἶχε γνωρίσει τον Φιλελευθερισμό, ἐνῶ πολιτισμό εἶχε παράξει ἐπι αἰῶνες. Ἐπι πλέον στην Ἑλλάδα εἴχαμε πρόσφατα ζήσει Διχασμούς πολέμους, τριπλή Κατοχή και τίς ἀπανωτές ἀπόπειρες του ΚΚΕ να καταλάβει την εξουσία διά τῆς βίας – και τί βίας! Εἰχαμε δηλαδή μετρα συγκρίσεως για λογῆς λογης καταπιέσεις και προπαγάνδες.
Ἔτσι τά εὑρήματα τοῦ Big Bang ἐμένα δέν μοῦ ἀποκαλύπτουν κάτι πού δεν εἶχα ἤδη ὐποψιαστεῖ τότε. Ἔζησα ὅμως ἐπί Χούντας, στα σαραντα μου, κάτι πού οἱ ἀγεννητοι τότε συγγραφεῖς του «Μεγάλου Μπάνγκ», μᾶλλον δεν θα ἔχουν σήμερα κἄν ὑποψιαστεῖ: Ὅτι, δηλαδή, το μακρύ ψαλλίδι τῆς λογοκρισίας, το πραγματικα ἀποτελεσματικό, δεν το κρατοῦσαν οἱ Συνταγματάρχες, ἀλλά τό ΚΚΕ.
Ἡ ἐμπειρία μου ἦταν η ἑξῆς: Στά τέλη του 1967, συζητωντας στη Βιέννη με φίλο μου αὐτοεξόριστο ἀντιχουντικό, τοῦ ἐξέφρασα την ἀπορία -και ἀποδοκιμασία μου- πού συνεργαζόταν με το ΚΚΕ στον ἀντιδικτατορικο αγώνα πού διεξῆγε. «Γιατί ὄχι;» Με ρώτησε. Ἦταν ἄνθρωπος τῆς Δεξιᾶς και μάλιστα δραστήριος, κι ἔτσι ξαφνιάστηκα. «Μά και μόνο το παιδομάζωμα πού ἔκαναν θα ἀρκοῦσε γιά νά μἠν τούς ἐμπιστεύεσαι καθόλου!» εἶπα. «Δηλαδή ἐσύ πιστεύεις ἀκόμη την προπαγανδα τῆς Φρειδερίκης;» μοῦ ἀντέτεινε.
Μονομιᾶς αὐτό το κολοσσιαῖο δράμα τῶν δεκάδων χιλιάδων παιδιῶν πού εἶχαν συρθει στο Παραπέτασμα, μετατρεπόταν σέ ἕνα φθηνό κόλπο βασιλικης προπαγάνδας! Ἀπόμεινα βουβή. Ἀλλά μόλις γύρισα στην Ἀθήνα καταπιάστηκα να βρῶ τεκμήρια. Ἀποδείχθηκε ἔργο δύσκολο! Στην Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς υπῆρχαν μόνο τά σχετικά με το παιδομάζωμα τῶν Ὀθωμανῶν. Μελετώντας το σώμα τῶν εφημερίδων ΒΗΜΑ και ΝΕΑ, πού μοῦ ἦταν εὔκολα προσβάσιμα, δεν εύρισκα «παιδομάζωμα» ουτε στις εἰδήσεις οὔτε στα αρθρα. Κοντολογίς, εἶδα κι ἔπαθα μέχρις ὅτου βρῆκα ἕνα αρθρο του Κωνσταντίνου Τσάτσου ἀφιρωμένο στην «Εὐτυχία Καλύβα», τά σχετικά βιβλία του Γεώργου Μανούκα, τέλος δε και τἰς ἀποφάσεις του ΟΗΕ, βασισμένες στην ἔρευνες τῆς Ειδικῆς Ἐπιτροπῆς για τά Βαλκάνια.(UNSCOB)
Ἔγινα τότε μπαροὐτι! Σιωπή; Συγκάλυψη; Συνενοχή; Ἀνδιαφορία; Μά δεν ειχε βρεθεῖ οὔτε ἔνας-ἕνας!- από τούς ποιητάς μας, τούς μεγάλους λογοτέχες μας τούς ἀρθρογράφους ἤ κἄν τούς ρεπόρτερ μας να συγκινηθεῖ και να κάμει το παιδομάζωμα ἀντικείμενο τοῦ ἔργου του; Ἀποφάσισα και-μολονότι ἄπειρη και ὄχι ἰδιαιτερα προικισμενη,- ἔγραψα ἕνα μυθιστόρημα, «Ο Δραπετης τῆς Αὐλωνας». Ἦταν παιδικό, γιατί -κατά τούς ὅρους του Διαγωνισμοῦ που ὀργάνωνε ἐτησίως ἠ Γυναικεια Λογοτεχνική Συντροφιά, ἐάν τυχόν βραβευόταν θα ἐξασφάλιζε την ἔκδοσή του ἀπό την «Εστία». Το θέμα τοῦ βιβλίου ὅμως τρομοκρατησε τίς κυρίες τῆς Κριτικῆς Ἐπιτροπῆς, τρομοκράτησε και τον ἐκδότη: οἱ πρῶτες βρῆκαν την λύση να μην ἀπονεμηθεῖ Α’ Βραβεῖο σέ κανέναν και ὁ δεύτερος μου σύστησε να το στειλω στούς Συνταγματάρχες πού θα μοῦ το ἐξέδιδαν σίγουρα! Φυσικά τέτοια λύση μοῦ ἦταν ἀπαράδεκτη. Πῆγα σέ ἄλλον εκδοτικό Οικο, και ἄλλον και ἄλλον. Τελικά συγκέντρωσα ἀπό τον τηλεφωνικό κατάλογο ὅλους τούς ἐκδοτικούς Οἴκους τῶν Ἀθηνῶν και ἕναν ἕναν τούς ἐπισκέφθηκα. Ἀρνήθηκαν διαδοχικά ὅλοι. Ὅλοι!
Κανείς μά κανείς, δεν ἄγγιζε τον «Δραπέτη». Κατάλαβα τότε το γιατι μιά τετοια φρίκη δεν ἄφηνε ἴχνη οὔτε στον Τυπο, οὔτε στην Λογοτεχνία οὔτε πουθενά: Το μακρύ μαχαίρι τῆς κομμουνιστικης λογοκρισίας ἄστραφτε σέ κάθε ὑποψία ἀναφορᾶς σέ ἐγκλήματα τοῦ Κόμματος και ἡ φοβέρα του βοὐλωνε τά στόματα. Τά ἴδια εἴδαμε ἀργότερα με το βιβλίο του Γκατζογιάννη για την τραγική μητέρα του «Ἑλένη», την σχετική ταινία πού οἱ Κνίτες ἐμπόδισαν να προβληθεῖ στην Αθήνα, και τη «Μαύρη Βίβλο του Κομμουνισμοῦ». Σιωπή ἀπαραίτητη ὤστε να χτίζουν σήμερα την δικη τους «ιστορική ἀλήθεια», πάνω στην παχυλή ἄγνοια πού ἐπικρατεῖ πιά για το σπαραγμό του Παιδομαζώματος.
Ἀθηνᾶ Κακούρη
