Αύγουστος, Παναγίες, Πίστη και αμφιβολία (Χ.ν., 10-8-26)
Posted on 10 Αυγ, 2026 in Κείμενα | 0 comments
ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ, ΠΑΝΑΓΙΕΣ, ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΑΜΦΙΒΟΛΙΑ…
και https://www.haniotika-nea.gr/category/monimes-stiles/peridiavazontas/
ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ και Παναγία, δυο έννοιες ταυτόσημες. Για τους Έλληνες πιστούς, η Παναγία δεν είναι μόνο ένα υπέρτατο θρησκευτικό σύμβολο, ένας “Θεός μετά τον Θεό” · είναι και ένα εθνικοπολιτισμικό και συναισθηματικό στήριγμα: Παναγία και Ελλάδα στη μακραίωνη ιστορία μας, συμβιώνουν αρμονικά. Η Μεγαλόχαρη αντιπροσωπεύει τόσο μια πανανθρώπινη μ η τ έ ρ α, Παρηγορήτρα και Μεσιτεύτρια μεταξύ ανθρώπου και Θεού, όσο και μια Υπέρμαχο Στρατηγό για το Ελληνικό έθνος (Βυζάντιο, 1821, Έπος του ’40).
Η ΚΟΙΜΗΣΗ της Θεοτόκου που τιμάται τον Δεκαπενταύγουστο αποτελεί τη μεγαλύτερη θρησκευτική και εθνική γιορτή του Ελληνικου Καλοκαιριού (Πάσχα του καλοκαιριού), με όλα τα ωραία των ανταμωμάτων και των πανηγυριών στα επαρχιακά ξωκκλήσια. Οι γιορτές δεν λείπουν, οι εκκλησιαστικοί ύμνοι “υπέρ της Παναγίας” ακούγονται συχνότερα, ενώ και τα θρησκευτικά δρώμενα δεν είναι σπάνια μέσα στις εκκλησίες.
Η ΠΑΝΑΓΙΑ, “η των απηλπισμένων μόνη ε λ π ί ς”, παραμένει το “ιερό καταφύγιο” ημών των πονεμένων. Διότι, ως Υπέρτατη Μάνα που είδε τον Υιόν της να σταυρώνεται, βίωσε τον απόλυτο πόνο της απώλειας (Pieta). Γι αυτό και θέλουμε να πιστεύουμε ότι μας κ α τ α ν ο ε ί. Το κάθε άτομο, η κάθε οικογένεια και συλλογικότητα προσπαθεί να αναπτύξει μια ιδιαίτερη οικεία σχέση μαζί της. Δεν είναι διόλου τυχαίο ότι πάμπολλες εκκλησίες είναι αφιερωμένες σ’ αυτήν, μάλιστα με ιδιάζουσες ονομασίες. Οι αμέτρητες προσωνυμίες της (Παρηγορήτρια, Ελεούσα, Πονολύτρια, Παντάνασσα, Γοργοεπήκοος, Γιάτρισσα, Παραμυθία κ.ά.) δείχνουν ότι η εικόνα της διαποτίζεται από τις προσδοκίες και τα δάκρυα των καταπονημένων, όπως ακριβώς την φαντάζονται ταπεινά οι ποιητές μας να θρηνεί το νεκρό γιό της, τον Ιησού:
“Ω, άνοιξη γλυκειά μου, γλυκύτατο παιδί μου,
πού εχάθη η ομορφιά σου; Πώς έσβησε, ακριβέ μου,
η ολόγλυκη ματιά σου, το θείο σου χαμογέλιο
κι ο τρυφερός σου ο λόγος στην άμοιρη μανούλα;
Έτσι, λοιπόν, σε χάνω γλυκέ μου από τον κόσμο
που επάσχισες να σώσεις από την αμαρτία;
Έτσι άξαφνα σε χάνω χωρίς καμιάν αξία;
Ωιμέ, και πώς θα ζήσω, γλυκέ μου κι ακριβέ μου,
Ωιμέ και πώς θα ζήσω χωρίς εσέ στον κόσμο;
Χωρίς τα δυο σου μάτια; χωρίς το θείο σου γέλιο,
τον τρυφερό σου λόγο στην άμοιρη μανούλα;…” (1)
ΑΝΕΚΑΘΕΝ θυμάμαι τη μάνα μου, αιώνια πρόσφυγα με τους γονείς της, που ερχόμενοι από τον Πόντο, ανάμεσα στα άλλα στοιχειώδη μα σωτήρια πράγματα, αξιώθηκαν να φέρουν, και κάτι μικρές σαρακοφαγωμένς ξύλινες “Παναγίες”. Τις είχαν τοποθετήσει στο οικογενειακό μας “κονοστάσι” στο σπίτι και πρωί και βράδυ τις ευλαβούνταν.
Άλλοι πάλι, σε άλλους διωγμούς (1974, Κύπρος), δεν το αξιώθηκαν ποτέ αυτό:
“Φύγαμε βιαστικά! Τα τανκς ερχόνταν
απ’ το μεγάλο δρόμο τόσο γρήγορα
που δεν προλάβαινα να τρέξω
να την πάρω. Ολιγόπιστος, ναι! Φοβήθηκα
για το σαρκίο μου, σα να μην είχα
τόσα σημάδια ιδεί της Χάρης Της.
Τώρα εγώ κάθομαι από τούτη τη σκηνή
κι εκείνη απόμεινε στα χέρια των Αγαρηνών,
σκλάβα η Χρυσογαλούσα (* ) κι η Πανύμνητη
Ίσως της βγάζαν τα πονετικά της μάτια
καθώς είχανε κάμει οι πρόγονοί τους
στους άγιους που σκεπάζουν του ναού τους τοίχους.
Ίσως και να την πούλησαν οι μεταπράτες
των θεών στη γραία πόρνη Ευρώπη
που εμπορεύεται τους λαούς και τους θεούς της.” (2)
ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΚΗ μνήμη μας η Παναγία περιβλήθηκε με τα χαρακτηριστικά αρχαίων θεοτήτων (Θεά Αθηνά), η δε λέξη Παρθένος και “Παρθενών” δεν είναι καθόλου συμπτωματικές, αλλά εννοιολογικά βαρυφορτωμένες. Πάντοτε οι αδύναμοι και καταφρονεμένοι ζητούν μια “προστάτιδα δύναμη”, ανθρώπινη ή θεϊκή, ώστε να αισθάνονται ασφαλείς. Βέβαια, στις κοινωνίες των ανθρώπων, υπάρχουν οι πιστοί, υπάρχουν και οι μη πιστοί που ψάχνουν πέρα από το “Πίστευε και μη ερεύνα” -κυρίως σε θέματα αποδοχής και απόδοσης θαυμάτων σε αγίους και Παναγίες. Έτσι, ο ποιητής, φιλόσοφος και αμφισβητών το θείο, βυθίζεται κάποιες στιγμές στο μεταίχμιο πίστης-απιστίας, νοσταλγώντας πιθανόν τη “χαμένη” πίστη με τα σύμβολά της:
Θα ήθελα να υπήρχε η Παναγία.
Γλυκοφιλούσα, σπλαχνική, Μεγαλόχαρη.
Τρυφερή και στοργική σαν την μάνα μου.
Να της έλεγα τον πόνο και την πίκρα.
Βάλσαμο.
Θα’ θελα να υπήρχε ο Ιησούς.
Ο Αμνός, ο Μεσσίας, ο Παράκλητος,
απλώνοντας το χέρι του να με λυτρώσει απ’ τις οδύνες
μιας παράλογης Δημιουργίας.
Θα’ θελα να είχα την αίσθηση της αμαρτίας,
να βουτήξω στην μετάνοια σαν Μαγδαληνή.
Σφάλματα διέπραξα πολλά.
Αμαρτία όμως;
Θα ήθελα να πίστευα στην Μέλλουσα Ζωή
για να μην τρέμω τον θάνατο.
Κι ακόμα να προσδοκώ μία Δεύτερη Παρουσία.
Ίσως αυτή με έπειθε για την Πρώτη.” (3)
ΣΕ ΜΙΑ εποχή παγκόσμιας επαναδιάταξης των πραγμάτων, με ισχυρή αμφισβήτηση-αν όχι και χλευασμό- όλων των αιώνιων παραδοχών, είναι φυσικό να βάλλεται και η θρησκευτική πίστη. Φυσικά, υπάρχουν πολλά τρωτά σημεία στον Χριστιανισμό τα οποία ή τα δέχεσαι αυτούσια χωρίς ορθολογική διερεύνηση, ή δεν τα δέχεσαι απορρίπτοντάς τα. Όμως, εμείς οι άνθρωποι, είμαστε ένα αδιόρατο μικροσκοπικό ον ενός αρίφνητου ποικίλου Κόσμου. Μπροστά στην απεραντοσύνη και την αρμονική λειτουργία αυτού του Κόσμου, μπροστά στο μεγαλείο και το δέος που προκαλεί Αυτός, η δική μας ύπαρξη είναι τελείως αμελητέα! Έτσι, αναρωτιόμαστε ποιος ο σκοπός της ζωής … Μήπως, η πίστη σε αγιοσύνες και επέκεινα, σε θαύματα και εκπλήξεις, καταλήγει να είναι ατομική υπόθεση;
Η ΠΙΣΤΗ πηγάζει από την καρδιά και δεν υπόκειται σε λογικές ερμηνείες. Η λογική δεν μπορεί να σηκώσει το βάρος της εξήγησης μιας μαγικής, αρμονικής δημιουργίας. Εξάλλου, το μαγικό, το α ν ε ξ ή γ η τ ο υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει σε όλες τις θρησκείες του κόσμου. (7-7-26)
Σημειώσεις:
-(1) Κώστας Πασαγιάννης, Μεσσήνιος λαογράφος, ποιητής και πεζογράφος. (1872-1833), Ποίημα, “Ο θρήνος της Παναγίας”-Πηγή: Ανθολογία Περάνθη.
-(2) Γιώργης Μανουσάκης, Χανιώτης καταξιωμένος ποιητής (1933-2008), “Η Χρυσογαλούσα”, συλλογή «Τρίγλυφο», Αθήνα 1976, σ. 15
(*) σημ. συντ. : Χρυσογαλούσα είναι μια σπάνια και ιδιαίτερη λαϊκή προσωνυμία της Παναγίας (της Θεοτόκου). Είναι γνωστή κυρίως στην Κύπρο και σημαίνει Εκείνη που γαλούχησε (θήλασε) τον Χριστό).
-(3) Νίκος Δήμου, δημοσιογράφος, συγγραφέας, φιλόσοφος (1935-). Ποίημα, “Νοσταλγία Πίστης.” Βρίσκεται ενσωματωμένο στη συλλογή “Ποιήματα 1950-1990″. Δες και http://www.ndimou.gr/el/keimena/anthologia/poihmata/neapoihmata/
