“Ιουλιανά”, 1965: ο απόηχός τους (Χ.ν., 13-7-26)
Posted on 13 Ιουλ, 2026 in Πολιτική | 0 comments
“Ιουλιανά “ 1965 : ο απόηχός τους
ΜΕΡΙΚΟΙ μήνες του ελληνικού έτους χρωματίζονται από σοβαρά ιστορικά γεγονότα έτσι που, όταν λέει κανείς “Δεκεμβριανά” ή “Σεπτεμβριανά”, το μυαλό του να σταματά σε κάποιο συνήθως δυσάρεστο γ ε γ ο ν ό ς για τη χώρα, αφού εμπεριέχει τραγική κατάληξη. Η αδυναμία μας να ξεφύγουμε από τους διχασμούς που εκτρέφονται και στα έδρανα της Βουλής, χαρακτηρίζει τον χαρακτήρα μας….
Α! ΗΤΑΝ ωραίες οι φοιτητικές μας μέρες του ’61, ’62, ’63, ’64 στη Θεσσαλονίκη… Εμπνέονταν από τους πύρινους λόγους του “Γέρου της Δημοκρατίας”, με τον ανένδοτό του. Συνδέονταν και με τον πόθο μας για απ-αλλαγή από μια αδίστακτη μεταπολεμική δεξιά. Έτσι, βγαίναμε στους δρόμους σχεδόν κάθε μέρα για συλλαλητήρια και διαμαρτυρίες. Το φοιτητικό κίνημα τότε ήταν ενιαίο (ΕΦΕΕ), πλην της ΕΚΟΦ που περιλάμβανε τους φανατικούς της δεξιάς (ΕΡΕ). Με το θάνατο του Γρ. Λαμπράκη (1963), γνωρίσαμε από κοντα στο ΑΠΘ τον Μίκη και τον Γλέζο… Αντιληφθήκαμε δε πως οι κοινωνικές αλλαγές γίνονται μόνο με αγώνες, ίσως και αίμα…
ΤΟΝ σημαδιακό Ιούλιο του 1965 (Ιουλιανά) βρισκόμουν στο Παρίσι για σπουδές, ως φοιτητής υπότροφος. Ο απόηχος των φοβερών συμβάντων στην Αθήνα (15 Ιουλίου) έφτανε στο γαλλικό Τύπο, με λέξεις περίεργες. όπως Gargalata (1), Novas, apostasia κ.ά. Η μεγάλη κρίση του πολιτικού συστήματος, με την προσπάθεια τού τότε νεαρού βασιλιά Κωνσταντίνου να “σαλαμοποιήσει” τη νόμιμα και με μεγάλη πλειοψηφία εκλεγμένη κυβέρνηση της ΕΚ (Ένωση Κέντρου) του Γεωργίου Παπανδρέου, ώστε να “πέσει” και να ευνοήσει δικούς του αχυράνθρωπους, είχε βγάλει το λαό στους δρόμους. Τα συλλαλητήρια ήταν πολυπληθή με βασικά συνθήματα για παιδεία, ελευθερία και “ψωμί” (αιτήματα της γενιάς του 1-1-4 ), αλλά και άλλα, όπως “Κατω οι προδότες”, “Μητσοτάκη κ@θ@@@α!” , “Στο δρόμο του Πέτρουλα”, “Άλλοι πάνε στα άστρα κι εμείς στα υπόγεια” κ.ά.
ΠΑΜΠΤΩΧΟΙ φοιτητές, είχαμε εναποθέσει τις ελπίδες μας στο “γέρο” που, πράγματι το 1964 είχε αρχίσει μια “εκπαιδευτική μεταρρύθμιση”, την πρώτη ουσιαστική μετά τον πόλεμο: με εισηγητή τον Ευάγγελο Παπανούτσο και ένα εκλεκτό επιτελείο, εκείνη η μεταρρύθμιση υπήρξε η σημαντικότερη τομή στην ιστορία της ελληνικής εκπαίδευσης, διότι: θεσμοθέτησε τη δωρεάν παιδεία σε όλες τις βαθμίδες, καθιέρωσε την εννιάχρονη υποχρεωτική εκπαίδευση, εισήγαγε τη δημοτική γλώσσα στη Μέση Εκπαίδευση, δημιούργησε το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, κατάργησε δυσβάστακτα οικονομικά βάρη σπουδών, αύξησε τους μισθούς εκπαιδευτικών και υποτροφιών κ.ά.
… Ο ΑΜΕΣΟΣ και μακροπρόθεσμος απόηχος των Ιουλιανών στην ελληνική πολιτική ζωή ήταν η βίαιη αποσταθεροποίηση του Κοινοβουλευτισμού με συνέπεια την επιβολή της στρατιωτικής δικτατορίας (1967). Αργότερα δε (1974), με την επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή και την αποκατάσταση της δημοκρατίας, είχαμε και την κατάργηση του θεσμού της μοναρχίας στην Ελλάδα ( δημοψήφισμα).
Η ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ κρίση που προκλήθηκε από την αναγκαστική παραίτηση του Γεωργίου Παπανδρέου από τον βασιλιά Κωνσταντίνο Β’ άλλαξε ριζικά τον πολιτικό χάρτη της χώρας:
- Η δημιουργία κυβερνήσεων από βουλευτές της Ένωσης Κέντρου που «αποστάτησαν», με “αρχιαποστάτη” τον Κ. Μητσοτάκη (2) και τη στήριξη του Παλατιού (αλλά και εμμέσως των ΗΠΑ) προκάλεσε έντονη ηθική και πολιτική απαξίωση του πολιτικού κόσμου.
-Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα (70 μέρες) σχηματίστηκαν αδύναμες, διαδοχικές κυβερνήσεις αποστατών (Αθανασιάδη-Νόβα, Τσιριμώκου, Στεφανόπουλου) που στερούνταν λαϊκής νομιμοποίησης.
-Οι καθημερινές μαζικές διαδηλώσεις (συχνά αναφερόμενες ως «ελληνικός Μάης»), η δολοφονία του βουλευτή της ΕΔΑ, ιατρού Γρ. Λαμπράκη (1963) καθώς κι εκείνη του φοιτητή Σωτήρη Πέτρουλα, μετέφεραν την πολιτική σύγκρουση στους δρόμους.
- Η Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (ΕΔΑ) και το εκτός νόμου ΚΚΕ είδαν τα μέλη και την επιρροή τους να αυξάνονται, καθώς συμμετείχαν (υποδαυλίζοντάς τες κρυφά ή φανερά) στις λαϊκές κινητοποιήσεις.
ΕΤΣΙ, το πολιτικό αδιέξοδο, το θεσμικό κενό και η γενικευμένη αστάθεια αποδιοργάνωσαν τους δημοκρατικούς μηχανισμούς άμυνας, επιτρέποντας στους επίδοξους συνταγματάρχες να επέμβουν (21η Απριλίου 1967). Ήδη στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα είχαμε φανερά σημάδια για μια επικείμενη μεγάλη εκτροπή του πολιτεύματος. Τότε κι εγώ, στρατιώτης ών, μετατέθηκα ως Κεντρώος, στην Κύπρο, μάλιστα στην πρώτη γραμμή του πυρός!
- Η παρέμβαση του βασιλέα Κωνσταντίνου στα πολιτικά δρώμενα του τόπου έπεισε την πλειονότητα των Ελλήνων ότι Στέμμα και ομαλή λειτουργία της Δημοκρατίας ήταν έννοιες ασύμβατες. Αυτό οδήγησε στο συντριπτικό αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος με την οριστική κατάργηση της βασιλείας ((1974, με 69%).
-Το αντι-θεσμικό ατόπημα της Αποστασίας (3) καθόρισε τη μετέπειτα δομή των πολιτικών κομμάτων (Μεταπολίτευση). Η ανάγκη για ισχυρούς και συμπαγείς κομματικούς μηχανισμούς, χωρίς εσωτερικές διασπάσεις (αποστασίες), επηρέασε άμεσα τη συγκρότηση της Νέας Δημοκρατίας και του ΠΑΣΟΚ.
… ΠΕΝΗΝΤΑ ΕΝΑ χρόνια σήμερα μεταπολιτευτικής σταθερής Εληνικής Δημοκρατίας νομίζουμε πως είναι αρκετά για να αποδειξουν ότι, οι αγώνες εκείνων των παιδιών (γενιές του 1-1-4 και Πολυτεχνείου, 1973) προετοίμασαν με αίμα “τα αγαθά αποτελέσματα” που βιώνουμε (ομαλή εναλλαγή κομμάτων στην εξουσία, ελευθερία έκφρασης, ελευθεροτυπία, δωρεάν Παιδεία, εξευρωπαϊσμός, δημοκρατία κ.λπ.) Ταυτόχρονα αποτελούν ένα μάθημα για το ότι δ η μ ο κ ρ α τ ί α και ε λ ε υ θ ε ρ ί α είναι έννοιες εύθραυστες. Απαιτούν δε την ε υ θ ύ ν η και τη σωστή π α ι δ ε ί α των πολιτών μιας χώρας, για να ευδοκιμήσουν… (Στ.Γ.Κ., 13-7-26)
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
-(1) Οι αποστάτες της Ένωσης Κέντρου (σε τρία κύματα) αποτέλεσαν καθημερινό στόχο σάτιρας με συνθήματα, πανό, σκίτσα και άρθρα. Ο πρώτος αποστάτης πρωθυπουργός, ο φοβερά τυπολάτρης και συντηρητικός “ποιητής εκ Ναυπάκτου”, Γεώργιος Αθανασιάδης-Νόβας (1893-1987), Πρόεδρος της Βουλής, δέχθηκε την ισχυρότερη σάτιρα λόγω ονόματος αλλά και ενασχόλησης με την ποίησης (Καζα-νόβας, μποσα-νόβας, νοβο-καΐνης κ.λπ.) Η ιστορική λέξη “Γαργάλατα…”, δεν στηριζόταν σε ποίησή του· όμως, ο λαός, όντας οργισμένος, δεν κοιτούσε επαληθεύσεις. Το δίστιχο: “…κι ήτανε τα στήθια σου άσπρα σαν τα γάλατα/ και μού’ ’λεγες «γαργάλατα, γαργάλατα», δεν συνόδευσε μόνο τον άνθρωπο Νόβα, αλλά και μια ολόκληρη εποχή.
-(2) Περί αποστασίας, περισσότερα στα:
- https://www.patris.gr/istoria/ioulios-1965-egklima-ek-promeletis-itan-i-apostasia/
-Το ΒΗΜΑ, 25/05/2008
-(3) Γράφει ο δημοσιογράφος Γεώργιος Χρ. Παπαχρήστος (εφημ. “Τα Νέα”, 10-11/5/2008) σχετικά με την Αποστασία: “… Μεθοδικά προετοιμασμένη πολλούς μήνες πριν, και με τη CΙΑ να είναι απολύτως ενημερωμένη για ολόκληρο τον σχεδιασμό και να δίνει το «πράσινο φως», ήταν η αποστασία του 1965, που οδήγησε στη χούντα των συνταγματαρχών και στην εθνική τραγωδία της Κύπρου.”
