ΑΘΗΝΑΣ ΚΑΚΟΥΡΗ , “Τα δύο Βήτα” (βιβλίο ιστορικό, εκδ. Καπόν, 2017)

Πρόκειται για ένα πολύ δυνατό και τολμηρό έργο που προκάλεσε, όπως αναμενόταν, έντονες συζητήσεις. Καθαρή γραφή, χωρίς περιττά ψιμύθια, μιλάει με ντοκουμέντα, ουσιαστικά για τη γέννηση του διχασμού ανάμεσα σε Βενιζελικούς και φιλοβασιλικούς (1912-1915). Είναι δε προκλητικό γιατί παρακινεί τον αναγνώστη να ανατρέξει στις πηγές, μη δεχόμενος άκριτα απόψεις και “απόψεις”.

Ορισμένοι συγγραφείς/κριτικοί (Σπύρος Κακουριώτης) κατηγόρησαν το βιβλίο για «ξεθυμασμένο παλαιοελλαδίτικο κωνσταντινισμό», υποστηρίζοντας ότι η συγγραφέας μεροληπτεί έντονα υπέρ του Στέμματος και αναπαράγει τα επιχειρήματα της αντιβενιζελικής προπαγάνδας της εποχής. Νομίζουμε ότι μάλλον διάβασε επιπόλαια το βιβλίο… Το να θέτει κανείς ως στόχο σ’ ένα βιβλίο την αμφισβήτηση της κυριαρχούσας μυθοποίησης της προσωπικότητας του Ελ. Βενιζέλου, δεν είναι “ξεθυμασμένος παλαιοελλαδίτικος κωνσταντινισμός”, αλλά μια καθαρά άλλη ιστορική ματιά-άγνωστη εν πολλοίς στους περισσότερούς μας. Πόσο “αντι-βενιζελισμό” κρύβει η κριτική της κας Κακούρη στην αποκάλυψη του παρορμητισμού και αυθορμητισμού ενός ηγέτη που παρουσιαζόταν, κατά τον Ιω. Μεταξά (Ημερολόγιο), μάλλον πρόθυμος να συζητήσει την παραχώρηση εδαφών (όπως η Καβάλα) στη Βουλγαρία, με αντάλλαγμα αόριστες υποσχέσεις των συμμάχων της Αντάντ;

…ΑΛΛΑ, διαβάστε τα παρακάτω σχετικά με το σπουδαίο αυτό βιβλίο της κας ΚΑΚΟΥΡΗ

========================

1.-π. Θεμιστοκλής Μουρτζανος, Για το βιβλίο της κας Αθηνάς ΚΑΚΟΥΡΗ, “Τα δύο Βήτα” (εκδ. Καπόν, 3017)

https://apantes.gr/ (2018)

Για την πλειοψηφία των σύγχρονων ιστορικών ο εθνικός διχασμός του 1915, ο οποίος οδήγησε στην μικρασιατική καταστροφή, αλλά και αποτέλεσε τον πυρήνα που οδήγησε στον εμφύλιο πόλεμο (1945- 1949), καθώς έδειξε για μία ακόμη φορά την σε εσωτερικό επίπεδο εξάρτηση των Ελλήνων πολιτικών αλλά και της πατρίδας μας από τις Ξένες Δυνάμεις, είχε ως κύριο υπαίτιό του τον βασιλιά Κωνσταντίνο. Η αδυναμία του βασιλιά να κατανοήσει προς ποια πλευρά κινούνταν το εκκρεμές, ποιοι θα ήταν δηλαδή οι τελικοί νικητές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ή η σχέση που είχε με τον Κάιζερ της Γερμανίας ο οποίος ήταν αδερφός της γυναίκας του, τον έκαναν να παραθεωρήσει την δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου, να φερθεί αντισυνταγματικά και να οδηγήσει τον τελευταίο να σχηματίσει την κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης.

Στο συναρπαστικό βιβλίο « Τα δύο Βήτα» (εκδόσεις ΚΑΠΟΝ) της Αθηνάς Κακούρη, η οποία δεν είναι ιστορικός, αλλά συγγραφέας, με πατέρα ένθερμο βενιζελικό, όχι όμως αγόμενο και φερόμενο από τις πεποιθήσεις του, γίνεται προσπάθεια καταγραφής των απόψεων της άλλης πλευράς. Διαβάζοντάς το συνειδητοποιούμε ότι δεν υπάρχει μόνο μία αλήθεια. Ότι η ήττα του Βενιζέλου στις εκλογές του 1920 δεν ήρθε μόνο ως αποτέλεσμα της κόπωσης των Ελλήνων στο μικρασιατικό μέτωπο, μετά από μία 8χρονη μέχρι τότε πολεμική παρουσία (1912-13 Βαλκανικοί πόλεμοι, συμμετοχή στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο, συμμετοχή στον πόλεμο στην Ουκρανία εναντίον των Μπολσεβίκων, Μικρασιατική εκστρατεία από το 1919), αλλά και ως αποτέλεσμα του εμφυλίου πολέμου που διεξήχθη ανάμεσα στους Βενιζελικούς και Αντιβενιζελικούς για τη διαχείριση του κράτους, τόσο στην Βόρεια Ελλάδα κατά την περίοδο του κινήματος της Θεσσαλονίκης, όσο και στην συνέχεια, μετά την επικράτηση του βενιζελισμού σε όλη την Ελλάδα. 570 δικαστικοί, 6500 δημόσιοι υπάλληλοι, 2300 αξιωματικοί του στρατού, 3000 υπαξιωματικοί και οπλίτες της Χωροφυλακής, 1000 αξιωματικοί του πολεμικού ναυτικού απελύθησαν και τιμωρήθηκαν, βάζοντας τις οικογένειές τους σε μία μεγάλη δυσπραγία. Σε συνδυασμό με διωγμούς στον ιδιωτικό τομέα, ακόμη και στην Εκκλησία, με την εκδίωξη Αρχιεπισκόπων και την φυλάκιση ηγουμένων του Αγίου Όρους, δημιούργησαν ένα βαρύ κλίμα κατά του Βενιζέλου, ο οποίος είτε δεν ήθελε είτε δεν μπόρεσε να αποτρέψει τέτοιες συμπεριφορές.

Το βιβλίο όμως περιγράφει με εναργή τρόπο τα διλήμματα που η ελληνική πολιτική ηγεσία αντιμετώπισε κατά την διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ουδετερότητα, η οποία προφανώς συνέφερε τις Κεντρικές Αυτοκρατορίες ή έξοδος στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ, οι δυνάμεις της οποίας όμως ζητούσαν από την Ελλάδα να παραχωρήσει την Ανατολική Μακεδονία με έδρα την Καβάλα στην Βουλγαρία, με ό,τι αυτό συνεπαγόταν, σε μία περίοδο που το αίμα του Μακεδονικού Αγώνα ήταν ακόμη νωπό. Ο Βενιζέλος, έχοντας εμπιστοσύνη στις δυνάμεις της Ελλάδας και σκεπτόμενος πιθανότατα ότι θα μπορούσε να βρει έναν τρόπο να ξαναπάρει πίσω τη Καβάλα ή να απαγκιστρωθεί από μια τέτοια υπόσχεση, ήδη από τον Αύγουστο του 1914, εκβιάζοντας την σύμφωνη γνώμη του βασιλιά, όπως προέβλεπε το Σύνταγμα, θέλησε να θέσει τις ελληνικές δυνάμεις υπό την διοίκηση της Αντάντ. Από εκεί ξεκίνησε η πορεία προς την ρήξη. Σ’ αυτήν συνέβαλε και ο Ιωάννης Μεταξάς, οι περισσότερες από τις εκτιμήσεις του οποίου όμως δικαιώθηκαν σε βάθος χρόνου.

Το βιβλίο, παρότι προσπαθεί να ξεφύγει από την αγιογραφία του βασιλιά, εντούτοις εμπίπτει στην ίδια γραμμή με τα βιβλία που αγιογραφούν τον Βενιζέλο. Η παράθεση των πηγών είναι εξαιρετικής σημασίας. Η προσπάθεια ερμηνείας των γεγονότων δεν φαίνεται πάντοτε αμερόληπτη.  Το δύσκολο σε τέτοια βιβλία δεν είναι η παράθεση αληθειών, αλλά ο φωτισμός βαθύτερων κινήτρων που αγνοεί ο πολύς κόσμος, όταν ταυτίζεται με την μία ή την άλλη πλευρά. Για τον λαό η προσωπική συμπάθεια είναι ανώτερη από επιχειρήματα, γνώση της κατάστασης, οραματισμό. Ο λαός εμπιστεύεται πρόσωπα. Η ευθύνη λοιπόν για κάθε διχασμό ξεκινά από εκείνους που διαχειρίζονται τις τύχες της χώρας ή θέλουν να τις διαχειριστούν.

Μέσα από το κατά τα άλλα πολύ ενδιαφέρον αυτό βιβλίο διαφαίνεται για μία ακόμη φορά ο μοιραίος ρόλος των Μεγάλων Δυνάμεων στην διαμόρφωση της ελληνικής πολιτικής. Όταν ο πρέσβης της Αυστρίας ζητά από την ελληνική κυβέρνηση να μην τηρήσει την συμμαχία της με την Σερβία και να επιτρέψει στην Βουλγαρία να επιτεθεί στην γείτονα χώρα χωρίς η Ελλάδα να τηρήσει την υποχρέωση να στηρίξει τους συμμάχους Σέρβους, ο Βενιζέλος θα πει την περίφημη φράση: «Η Ελλάς είναι πολύ μικρόν κράτος διά να κάμει μίαν τόσο μεγάλη ατιμίαν». Και όπως λέει η συγγραφέας: «Η φράση αυτή αποδίδει μία στυφότατη αλήθεια: Μόνον οι δυνατοί μπορούν να καταπατούν κάθε ιερό και όσιο. Τους μικρούς δεν τους παίρνει».

Εδώ βρίσκεται και το κλειδί για την κατανόηση του βιβλίου, όπως και πολλών άλλων που έχουν γραφτεί γι’  αυτήν την εποχή. Μόνοι μας δεν μπορούμε. Χρειάζεται να επιλέξουμε στρατόπεδο. Χρειάζεται όμως να έχουμε στον νου τα δικά μας γωπολιτικά και στρατηγικά συμφέροντα και με ικανότητα και ευφυία να προσπαθούμε να εξυπηρετήσουμε την δική μας πορεία. Αλλιώς θα είμαστε μόνο υποτελείς, όπως δυστυχώς γίνεται και πάλι στον καιρό μας.

π. Θ.Μ.

================================

2.- Επιστολή Στ.Γ.Κ. στην κα Αθηνά ΚΑΚΟΥΡΗ για το βιβλίο της:

[ΕΝΑ από τα σημαντικότερα ιστορικά βιβλία που διάβασα πρόσφατα, είναι το βιβλίο της κας Αθηνάς ΚΑΚΟΥΡΗ, “Τα δύο Βήτα” (εκδ. Καπόν, 2027). Κατεβάινοντας πριν σχεδόν 5 δεκαετίες από τη Θεσσαλονίκη στα Χανιά, δεν φανταζόμουν τη λατρεία που θα αντίκριζα στην πόλη για “το σημαντικότερο τέκνο” της, τον-και- Εθνάρχη Ελευθέριο Βενιζέλο. Παρά τις όποιες αντιρρήσεις μου για την πολιτική του ανδρός σχετικά με το Ποντιακό Ζήτημα, δεν άργησα να “αγαπήσω” ό,τι εκδιδόταν, γραφόταν, παιζόταν για τον Βενιζέλο. Είχα και έχω ακόμη άγνοια για το πραγματικό πρόσωπο που η αχλύ του μύθου σκέπασε από νωρίς...

Είχα αναπτύξει ιδιαίτερα φιλική σχέση με τον πρώτο Γενικό Δ/ντή του Εθνικού Ιδρύματος “Ελ.Κ. Βενιζέλος”, τον μακαρίτη Παπαδάκη Νικόλαο (Παπαδή), αφότου, εδώ και 26 χρόνια δημιουργήθηκε το Ίδρυμα, ιδέα και προτροπή του Μητροπολίτη Κισάμου και Σελήνου,  Ειρηναίου Γαλανάκη.. Έχω γράψει επίσης αρκετά δοκιμιακής υφής ευνοϊκά δημοσιεύματα για τον Βενιζέλο στα “Χανιώτικα νέα”, όπως και σχόλια. Ο Παπαδάκης Νίκος (Παπαδής) έφυγε νωρίς (2025) έχοντας προσφέρει τα μέγιστα για τις ιδέες του Βενιζελισμού, τον άνθρωπο και τον πολιτικό Ελ. Βενιζέλο, γράφοντας μάλιστα και μια γλαφυρή βιογραφία του-την πρώτη ολοκληρωμένη στα ελληνικά...]:

Κα Αθηνά,

Καλησπέρα σας

Θα ήθελα να συζητήσουμε για λίγο πάνω στο τόσο σημαντικό βιβλίο σας, “Τα δύο Βήτα” (2017, εκδ. Καπον).

Ο τίτλος είναι εντυπωσιακός. Προδιαθέτει τον αναγνώστη -βλέποντας και την πολύ ωραια φωτογραφία των Δυο Βήτα (Βασιλέα Κωνσταντίνου και Ελ. Βενιζέλου) στο εξώφυλλο, για ένα ανάγνωσμα όχι μόνο ιστορικό, αλλά και αναστοχαστικό. Δυο προσωπικότητες που πρόσφεραν ό,τι μπόρεσε η καθεμιά τους στο ιστορικό γίγνεσθαι μιας μικρής χώρας των αρχών του 20ου αι., χωρίς ωστόσο η ιστεροφημία τους να είναι αυτή που θα έπρεπε, ιδιαίτερα του Κωνσταντίνου.

Σας θαυμάζω για την τόλμη σας να θίξετε ένα θέμα “ταμπού” για την πλειονότητα των Ελλήνων: αυτό της βαθύτερης σχέσης μεταξύ των δυο βασικών διαμορφωτών της Σύγχρονης Ελληνικής Ταυτότητας. Η μέχρι τώρα εικόνα τους είναι μανιχαϊστική: ο ένας “γερμανόφιλος” και άρα εχθρός της πατρίδας, ο άλλος φίλος της “Συνενόησης” (Ανταντ) και άρα πατριώτης! Αποκαλύπτετε αλήθειες αντίθετες στην επικρατούσα αντίληψη, πιθανόν και αποσιωπημένες επί τούτου. Νομίζω πως η ιδιότητά σας επί χρόνια, ως δημοσιογράφου, σας παρέχει τόσο την ανεξαρτησία γνώμης, όσο και την με σοβαρά επιχειρήματα αντιπαράθεση σε ένα καυτό θέμα. Κι όλα αυτά, μάλιστα με πλούσια βιβλιογραφία.

Μεταπολιτευτικά, δεξιά και αριστερά κόμματα διατείνονται πως είναι “κληρονόμοι” του Βενιζελισμού: Αμφιβάλλω αν, όσοι το ισχύρίζονται, έχουν διαβάσει κάτι σχετικά με τον Ελ. Βενιζέλο. Θα θυμάστε πως, ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής, ο Μικρός, έλεγε προς άγραν ψήφων στην Κρήτη πως είχε κάνει μεταπτυχιακό πάνω στον Ελ. Βενιζέλο. Όπως κι ο Αλ. Τσίπρας ότι είναι κι αυτός, αριστερός μεν, … βενιζελικός δε! Τέλος πάντων! Δεν φταίνε οι πολιτικοί που μας αραδιάζουν ό,τι θέλουν. Φταίει ο λαός που παρ’ όλα αυτά τους ξαναψηφίζει (για άλλους λόγους).

Η έρευνά σας για την προσωπικότητα του Βασιλέα Κωνσταντίνου, ιδιαίτερα του Ιωάννη Μεταξά (μέσω του Ημερολογίου του και των επαληθεύσεών του!) εκπλήσσει με τα ντοκουμέντα που παρουσιάζετε. Αναδεικνύετε “άβολες αλήθειες” που δύσκολα γίνονται αποδεκτές από τους φανατικούς Βενιζελικούς -όπως ακριβώς το ίδιο συμβαίνει με τους κομμουνιστές που δεν δέχονται τις απόψεις των άλλων, των μη κομμουνιστών. Όσα ιστορικά ντοκουμέντα και να παρουσιάσουν οι “μη κομμουνιστές” για τα εγκλήματα του ΚΚΕ, οι οπαδοί του παραμένουν πιστοί στις μυθοπλασίες του κόμματός τους!

Και βέβαια οι υποτιμημένες προσωπικότητες παραμένουν δυσφημισμένες, γι αυτό και στην αφάνεια. Η ιστορία νομίζω πως είναι σαν τη Σελήνη. Έχει δύο όψεις: τη συνεχώς φωτιζόμενη και τη συνεχώς σκοτεινή της πλευρά. Τη δεύτερη διερευνούν μόνον εκείνοι οι τολμηροί, οι πιονέροι, οι πραγματικοί εραστές της ιστορικής αλήθειας, όπως εσείς. Υπάρχουν θέματα, όπως το Ποντιακό κι ο Βενιζέλος, που δεν έχουν διερευνηθεί επαρκώς. Είτε διότι εκαλύφθησαν αυτά από τη σιωπή των κυβερνώντων, είτε διότι η βοήθεια που παρείχε η κυβέρνηση του Ελ. Βενιζέλου στον προσφυγικό κόσμο τα σκέπασε όλα…

Τα βιβλία σας γενικά δεν είναι απλές ιστοριογραφίες ντοκουμενταρισμένες ενδελεχώς. Δεν κολακεύουν. Έμμεσα επικρίνουν και μας σμπρώχνουν στο να αναστοχαστούμε για τις κρυμμένες αλήθειες.

Ευχαριστώ και ευγνωμονώ προσωπικά, για το ό,τι έγινα κατά πολύ πιο σκεπτικιστής αλλά και σοφότερος στο θέμα… (Στ.Γ.Κ., 27-6-2026)

⚖️