Γυναίκες: Τρεις ποιητικές απόψεις γι αυτές (Χ.ν., 9-3-2026)
Posted on 9 Μαρ, 2026 in Κείμενα | 2 comments
ΓΥΝΑΙΚΕΣ: ΤΡΕΙΣ ΠΟΗΤΙΚΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ
ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ οι γυναίκες αποτελούν το μοχλό της ζωής. Όχι μόνο επειδή γεννούν, αλλά και επειδή το μυαλό τους (θηλυκό) δημιουργεί λύσεις ή σκέψεις που οι άντρες δεν βλέπουν ή αδυνατούν να φανταστούν. Ταυτόχρονα, σε κάθε πόλεμο, γυναίκες, παιδιά και αλήθεια, είναι τα πρώτα θύματα. Είναι οι γυναίκες επίσης που σηκώνουν το βάρος του μεταπολέμου… Στο υποσυνείδητό μας εξάλλου, υπάρχει η πεποίθηση πως, πίσω από “διασημότητες”, κρύβεται μια γυναίκα!
ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, οι αλλαγές στο status των γυναικών ακολούθησαν-και ακολουθούν-ό,τι συμβαίνει στην Ευρώπη. Οι “εξεγέρσεις” των γυναικών (feminisme) ανάγονται στη Γαλλική Επανάσταση (1789), οι μικρές όμως “επιτυχίες” τους άρχισαν από τα τέλη του 19ου αι. Και…. συνεχίζονται. Ειδικά στην ελληνική πολιτική, στο πρώτο τέταρτο του παρόντος αιώνα, η ποσόστωση των γυναικών στη Βουλή έχει φτάσει το 24%, αν και υπολείπεται αρκετά του μ.ο. της ΕΕ. Όμως, είδαμε την πρώτη γυναίκα ΠτΔ (Κ. Σακελλαροπούλου) την πρώτη γυναίκα πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ (Φώφη Γεννηματά), την πρώτη γυναίκα δήμαρχο Αθηνών, αλλά και υπουργό Εξωτερικών (Ντόρα Μπακογιάννη) κ.λπ. Αντίθετα, το φαινόμενο των γυναικοκτονιών έχει αυξηθεί κατακόρυφα, ενώ και οι αποκαλύψεις “σεξουαλικής παρενόχλησης” (κίνημα #MeToo, Σοφία Μπεκατώρου) σάρωσαν μετά το 2021.
… ΠΟΙΑ, άραγε, ήταν η εικόνα των γυναικών στα μέσα του προηγούμενου αιώνα; Αποτυπώνεται επιτυχημένα, θα έλεγα ε π ι κ ά, τόσο στην πεζογραφία όσο και στην ποίηση. Αντιπροσωπευτικό πορτρέτο των πονεμένων μεταπολεμικών γυναικών στην Ελλάδα, δίνει με ρεαλισμό και τρυφερότητα, ο Τάσος Λειβαδίτης (1):
“…Φτωχές γυναίκες,
μοδίστρες, δακτυλογράφοι, ασπρορουχούδες,
τίμιες ή σπιτωμένες, ακόμα κι άλλες/εκείνες του σκοινιού και του παλουκιού,
γυναίκες του ανέμου, της βροχής, του κουρνιαχτού,
νιώσαμε το φόβο που κρύβεται καμιά φορά
πίσω από την αγνότητα,/πίσω απ’ την υπακοή.
Μα πιο πολύ νιώσαμε την αδυναμία που/κρύβεται πίσω απ’ την κακία.
Συχνά μας άφησαν εκείνοι που αγαπούσαμε
πολλές, πάνω στη τρέλα τους, τους ρίξανε βιτριόλι,
οι πιο πολλές βέβαια κλάψαμε, χτυπηθήκαμε,
μα φροντίσαμε σύντομα να βρούμε έναν άλλον,/γιατί τα χρόνια περνάνε…
Αν μας έβλεπε κανείς το βράδυ, όταν μένουμε μονάχες
και βγάζουμε τις φουρκέτες, τις ζαρτιέρες, και κρεμάμε
στην κρεμάστρα το πανωφόρι κι αυτήν τη βαμμένη μάσκα
που μας φόρεσαν, εδώ και αιώνες τώρα, οι άντρες
για να τους αρέσουμε –/αν μας έβλεπαν, θα τρόμαζαν μπροστά σε τούτο
το γυμνό, κουρασμένο πρόσωπο.
Αχ, γυναίκες έρημες,
κανείς δεν έμαθε ποτέ πόση αγωνία κρύβεται πίσω απ’
τη λαγνεία, ή την υστεροβουλία μας.
Και πάντα γυρεύαμε το καλύτερο….
Συχνά καταφύγαμε και στις χαρτορίχτρες,/τρέχουμε στα μέντιουμ να μάθουμε- τι να μάθουμε;
Διαβάζουμε καθημερινά το ωροσκόπιο στις εφημερίδες,
πηγαίνουμε σε διάφορους ύποπτους αστρολόγους…
λοιπόν πού πάμε; Από πού ερχόμαστε; Τι ψάχνουμε
παλεύοντας αιώνια με τα έξω και τα μέσα μας στοιχεία;
Ερχόμαστε απ’ το φόβο και το φόνο, απ’ το αίμα και
την επανάληψη. Ερχόμαστε απ’ την παλαιολιθική αρπαγή-
Τέλος, ύστερα από πολλά, παντρευόμαστε,/κάνουμε κάμποσες εκτρώσεις, αρκετά παιδιά,/ύστερα έρχεται η κλιμακτήριος, οι μικρονευρασθένειες,
κι ύστερα τίποτα. Όλα καταλαγιάζουν μέσα μας.
Κι επιθυμίες κι αναμνήσεις- αχ περνάει/γρήγορα η ζωή, ούτε το καταλαβαίνεις.
Τα παιδιά ζούνε σ’ ένα δικό τους κόσμο, δε μας ξέρουν
παρά μονάχα σα μητέρες, δεν μπόρεσαν να μας δουν
ποτέ λίγο κι εμάς σαν ανθρώπους-/με τις μικρότητες ή τις παραφορές τους.
Έτσι ζήσαμε. Αγνοημένες και μονάχες μέσα
στο εσωτερικό μας πάθος,/αγνοημένες κι έρημες μέσα στην ιερότητα
της μητρότητάς μας…”
ΑΝΤΙΘΕΤΑ, υπάρχουν οι πολυύμνητες “μοιραίες γυναίκες”, που, κολασμένες και αντροκτόνες (όπως στα film noir), παίζουν επικίνδυνα παιχνίδια απλώνοντας τα πλοκάμια/θέλγητρά τους παντού. Με τα “αδύνατα σημεία τους” κυριαρχούν στα “δυνατά”, παρασύροντας στην καταστροφή “αφελείς”, ερωτύλους και “ανύποπτες καρδιές”, όπως γράφει ο Θεσσαλονικιός ποιητής Γιώργος Βαφόπουλος (2)
“Εσύ, πο ’ χεις την κόλαση στα μάτια σου, τον Σατανά
στα χείλη κι απ’ την πέτρα της καρδιάς σου κάτω φίδι,
που ο κόρφος σου τους αφελείς είναι πλασμένος να πλανά
και να πληγώνει ανύποπτες καρδιές, όμοιος λεπίδι,
ω χάλκινο άγαλμα, αίνιγμα, Σίβυλλα, πέτρα ζωντανή,
μια δύναμη τυφλή που μπρος στο δρόμο σου με βγάζει,
την πληγωμένη μου καρδιά τη λιώνει φρίκης ηδονή,
κάτω απ’ το πέλμα σου, μοιραία γυναίκα, όταν σφαδάζει.”
ΣΕ ΑΝΤΙΣΤΙΞΗ με τα προηγούμενα, ο Τίτος Πατρίκιος βλέπει τις γυναίκες όχι μόνο ως “ρόδα αειθαλή” ομορφιάς, αλλά και ως αυτές που αλλάζουν τη ζωή μας, μάλιστα ”βαθύτερα κι από εκατό επαναστάσεις” (3):
“Η ομορφιά των γυναικών που άλλαξαν τη ζωή μας
βαθύτερα κι από εκατό επαναστάσεις
δεν χάνεται, δεν σβήνει με τα χρόνια
όσο και αν φθείρονται οι φυσιογνωμίες
όσο κι αν αλλοιώνονται τα σώματα.
Μένει στις επιθυμίες που κάποτε προκάλεσαν
στα λόγια που έφτασαν έστω αργά
στην εξερεύνηση δίχως ασφάλεια της σάρκας
στα δράματα που δεν έγιναν δημόσια
στα καθρεφτίσματα χωρισμών, στις ολικές ταυτίσεις.
Η ομορφιά των γυναικών που αλλάζουν τη ζωή
μένει στα ποιήματα που γράφτηκαν γι’ αυτές
ρόδα αειθαλή αναδίδοντας το ίδιο άρωμά τους
ρόδα αειθαλή, όπως αιώνες τώρα λένε οι ποιητές.”
ΣΗΜΕΡΑ, η παρατεταμένη σκληρή πραγματικότητα έχει κουράσει άντρες και γυναίκες. Τα νέα ζευγάρια, μη μπορώντας να αντιμετωπίσουν τις νέες συνθήκες και προκλήσεις της ζωής, μετά την οικονομική κρίση και την πανδημία, κυρίως δε αντιμέτωποι με την ανερχόμενη α κ ρ ί β ε ι α, τους πολέμους και το κόστος ζωής, δεν αντέχουν τη συμβίωση… Έτσι, τα διαζύγια είναι εύκολες λύσεις… Όμως, παρόμοιες συγκρούσεις και χωρισμοί σε μεγαλύτερης ηλικίας ζευγάρια, δεν είναι σπάνιες. Υπάρχει κίνδυνος να σπάσει τελείως η κοινωνική συνοχή και να διαλυθεί η άλλοτε ισχυρή πυρηνική ελληνική οικογένεια… Από κοντά και το θέμα της υπογεννητικότητας που μαστίζει πολλές χώρες και εμάς, οφειλόμενο στο ότι πολλοί νέοι και νέες αρνούνται να συμπράξουν στη δημιουργία μιας παραγωγικής οικογένειας, προτιμώντας μονήρη ζωή· γι αυτό και το μέλλον των σχέσεων των δυο φύλων αποτελεί ήδη ένα μεγάλο παγκόσμιο ερώτημα…
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
-(1) Τάσος Λειβαδίτης (1922-1988 ), Γυναίκες (Καντάτα 1960 – απόσπασμα), Ποίηση, τ. 1, εκδ. Κέδρος
-(2) Γιώργος Βαφόπουλος (1903-1996), Τα ρόδα της Μυρτάλης (1931), “Μοιραία γυναίκα”,
-(3) Τίτος Πατρίκιος, Η αντίσταση των γεγονότων, “Ρόδα αειθαλή” , σ. 563, Κίχλη, 2018, Αθήνα,
και Νίκος Γούναρης: https://youtu.be/jBzHk-tlDxg
Ευχαριστώ αδελφέ μου Κρίτων.
Συμπληρωματική, εύστοχή, νοσταλγική και όμορφη η υπενθύμισή σου.
Πάντα καλά και να μου προσέχεις την Βίβιαν