Περί χρόνου και φθοράς (Χ.ν., 26-1-2026)
Posted on 27 Ιαν, 2026 in Δοκιμές, Κείμενα | 0 comments
ΠΕΡΙ ΧΡΟΝΟΥ ΚΑΙ ΦΘΟΡΑΣ…
ΣΤΗΝ εποχή μας τα πάντα καταρρέουν: από το κλίμα μέχρι την περίπου “ειρηνική” περίοδο (1989-2025). Βασικές αρχές διακρατικών και διεθνών σχέσεων διαβρώνονται από έναν απρόβλεπτο, αντιφατικό “πλανητάρχη” -ωμό εκπρόσωπο του “American Greed”. Σ’ ένα ολοένα και πιο δυστοπικό περιβάλλον, πόσο άραγε μετράει ο ιδιωτικός χρόνος, η ανεξαρτησία και η ίδια η ζωή μας;
ΟΙ ΑΛΛΟΤΕ κοινά αποδεκτές χρονικές υποδιαιρέσεις της καθημερινότητας (οκτάωρα), δεν ισχύουν πια· καταργήθηκαν βίαια από τις πολυπαραγοντικές κρίσεις που μας πλήττουν από τις αρχές του αιώνα. Σήμερα, ακόμη κι ο π ο λ ι τ ι κ ό ς χρόνος τείνει να ρυθμίζεται από τις ορέξεις του Mr Chaos: όλες οι ενέργειες του Τραμπ συμπυκνώνονται στο όραμα του “Make Again Great America”: Για οποιονδήποτε τόπο, οποιαδήποτε ώρα, με οποιοδήποτε κόστος!
…Ο ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΣ ΧΡΟΝΟΣ, βέβαια, αποτελεί προσωπική εμπειρία του καθενός. Για τον βαριά ασθενούντα τα δευτερόλεπτα είναι α ι ώ ν ε ς· στον ερωτευμένο οι ώ ρ ε ς φαίνονται σ τ ι γ μ έ ς· στις αίθουσες αναμονής σταθμών και νοσοκομείων, τα λεπτά είναι α τ έ λ ε ι ω τ α, ενώ στη διπλωματία η ροή του χρόνου είναι τ α χ ύ τ α τ η.
ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ, χρονικές διακυμάνσεις δεν υπάρχουν. Κι ο χρόνος, ένα ποτάμι που κυλάει ασταμάτητα από το παρόν προς το μέλλον, δεν νοιάζεται για ανθρώπινα γεγονότα και φθορές ουράνιων ή επίγειων πλασμάτων. Ρέει σαν το νερό και φεύγει γοργά μέσα από τα δάκτυλά μας, δίχως να μπορούμε να τον ιδιοποιηθούμε. Κι ας βαυκαλιζόμαστε με τον Εκκλησιαστή, για το “καιρός παντί πράγματι”: το τ ώ ρ α δεν είναι σταθερό, αφού αμέσως γίνεται παρελθόν ή μέλλον. Τα πάντα “εν τόπω και χρόνω” είναι κίνηση και μόνο η δική μας ματαιοδοξία προσπαθεί να τα ακινητοποιήσει στη μνήμη, σε κάποια έργα ή λόγια.
ΠΑΡΑ τη λαμαρτίνεια επίκληση “Χρόνε, σταμάτα το πέταγμά σου…”(*), η κάθε στιγμή μεταβάλλεται σε π ρ ι ν, ή μ ε τ ά… Είμαστε όντα φευγαλέα, “συνοδοιπόροι” ενός φτιαχτού χρόνου που όμως δεν φυλακίζεται σε ανθρώπινα καλούπια, ώστε να αντιστρέψουμε την αναπόδραστη φθορά μας. Μόδιστροι φεύγουν, μόδες αλλάζουν… Όσα make-up, botox, body building, καλυντικές κρέμες, ρετουσαρίσματα, ρούχα του συρμού κι αν αλλάξουμε, ο χρόνος τα “ξεβάφει” όλα αποκαλύπτοντας ποιοι πραγματικά είμαστε: πεπερασμένα όντα που άλματα μεγαλύτερα από τη φθορά τους δεν μπορούν να κάνουν!
ΤΑ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΑ είναι η πιο εύγλωττη εικόνα της ανθρώπινης φθοράς που ο χρόνος επιφέρει: οι τάφοι δεν αποτελούν, άραγε, μια αέναη έ κ θ ε σ η του αναπόφευκτου τέλους μας; Δεν είναι μια εσαεί υπενθύμιση της θνητότητας της ύπαρξής μας; Η Ιστορία, τα γεγονότα, οι νεκροί παραμένουν φευγαλέες στιγμές, ενώ και η λεγόμενη υ σ τ ε ρ ο φ η μ ί α είναι μια φαινάκη. Ξαναθυμόμαστε την ωραία Χανιώτισσα παιδίατρο Παρή Χιωτάκη, που, σε μια από τις φιλικές επισκέψεις της, φιλοσοφώντας είπε:
“Και τί είναι το όνομα, η υστεροφημία;
περιγελάστρα είν’ αχώ εις τα νεκροταφεία!”
Έτσι, ανθρώπινοι χρόνοι, τόποι, ηγεσίες, νίκες, πολιτισμοί, πρόσωπα, Ιστορία, όλα υπόκεινται στο νόμο της αφάνειας.
Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΦΘΟΡΑ είναι συνυφασμένη με την η λ ι κ ί α: άλλη μια συμβατική επώδυνη διαίρεση του χρόνου, που σχολιάζεται σε τόπους συνάντησής μας με τους άλλους: “Μα, πώς πέρασαν τα χρόνια…!”, “Εσύ δεν γέρασες καθόλου…!”, “Είσαι, όπως σε πρωτογνώρισα…!” Λέμε τα κατά συνθήκην ψεύδη μας, κοινά σε όλους τους λαούς! Η δε αμφισβήτηση της ηλικίας και μάλιστα από εμάς τους ίδιους, τί άλλο αποδεικνύει παρά το φόβο του τ έ λ ο υ ς που έρχεται; Συντάσσουμε εργο-βιογραφίες φιλοδοξώντας πως ο χρόνος θα σεβαστεί το έ ρ γ ο μας! Όμως, η ανάμνησή που αφήνουμε, αν κάτι αφήνουμε πίσω μας, είναι μόνο η δημιουργικότητα κι ο καλός μας λόγος.
Η ΑΛΗΘΕΙΑ είναι ότι, όσο πλησιάζουμε χρονικά στο κατώφλι της “στενής πύλης…” (Ματθ., ζ’ 13-14, Λουκ., ιγ’ 23-24), ολοένα και περισσότερο επιστρέφουμε σε ένα παρελθόν -όπως το έχει πλάσει πια η επιλεκτική μνήμη μας. Ένα άλμπουμ με παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες, μερικά βίντεο, βραβεία καδραρισμένα, Ημερολόγια, ερωτικά γράμματα, όλα αυτά δεν αποτελούν μια ακόμη απέλπιδα προσπάθεια α ν α β ί ω σ η ς μιας ζωής που έφυγε; Στα άλμπουμ φυλάμε μερικές δεκαετίες, σ’ ένα συρτάρι κρατάμε σχέδια που δεν πραγματοποιήσαμε (χωρίς γι αυτό να φταίει ο χρόνος)· όλα, πραγματοποιημένα ή απραγματοποίητα, σκεπάζονται από τον κονιορτό του χρόνου και τη σ ι ω π ή του.
ΚΑΙ ΛΕΣ, βλέποντας παλιές φωτογραφίες: έζησα εγώ αυτή τη ζωή ή μήπως κάποιος άλλος; Και οι φίλοι, οι “συμποσιασιστές” της ασπρόμαυρης νιότης μας, τί να απόγιναν; Πάλι λές: κι εκείνα τα λαμπρά χαμόγελα αισιοδοξίας, που φαίνονται κολλημένα στα πρόσωπά μας, θα ξανάρθουν να “ξαναφτιάξουν” τις ρημαγμένες ζωές μας; Εχει τη δύναμη η τεχνητή νοημοσύνη να ανασυστήσει το παρελθόν, όπως με περιττό θράσσος το βλέπουμε στα tik-tok; Αναμφίβολα, μπαίνουμε σε μια ψευδεπίγραφη “πραγματικότητα” που δίνει μια αίσθηση αντιστροφής του χρόνου. Αλλά, κάτι τέτοιο, δεν θα μας οδηγήσει σε ένα ανακάτωμα της έννοιας χ ρ ό ν ο ς; Όλα, δεν θα είναι μια αποχαυνωτική α π ά τ η;
ΝΟΜΙΖΟΥΜΕ πως οι παραπάνω προβληματισμοί οφείλουν να μας οδηγήσουν στο να μη μετράμε τόσο το υπόλοιπο του χρόνου μας, όσο να σκεπτόμαστε τον τρόπο με τον οποίο θα τελειώσουμε. Οι στωικοί μάς προσγειώνουν υποστηρίζοντας πως δεν είμαστε η Αιωνιότητα, αλλά απλά ανθρώπινα όντα· ένα μέρος ενός συνόλου, όπως η ώρα είναι μέρος της ημέρας. Ερχόμαστε, όπως έρχεται η ώρα, και φεύγουμε, όπως φεύγει η ώρα… Βέβαια, η ζωή είναι ωραία, με ή χωρίς τον ανθρώπινο χρόνο. Κι όπως τη θέλει ο εθνικός μας ποιητής, “και με τα χίλια βάσανα, πάλι η ζωή γλυκιά’ ναι”· αρκεί φυσικά να τη ζήσουμε γουλιά γουλιά απολαμβάνοντάς την μέχρι τέλος. (23-1-26)
—————–
(*) Alphonse de Lamartine, Γάλλος πολιτικός και ρομαντικός ποιητής (1790-1869), στο ποίημα “Le Lac” (“Η λίμνη” (1820): “Δίπλωσε, Χρόνε, δίπλωσε τ’ ακούραστα φτερά σου,
ώρες γλυκιές, μην τρέχετε, σταθείτε μια στιγμή,
κι εσύ μη φεύγεις, νύχτα μου, με την αστροφεγγιά σου·
τώρα που ζευγαρώσαμε είν’ εύμορφη η ζωή”. (μεταφρ. Αριστ. Βαλαωρίτη)
