Η δεύτερη όψη ενός ποιητή… *
ΤΟ 1970, στα δήθεν “δημοκρατικά” μέτρα της χούντας των συνταγματαρχών συμπεριλαμβανόταν και κάποια “άρση” της λογοκρισίας, ώστε να δειχθεί στην Ευρώπη ότι το καθεστώς… εκδημοκρατίζεται! Εκείνη τη χρονιά, ο Μανόλης Αναγνωστάκης, με μια πλειάδα λογοτεχνών (1) ασχέτως ιδεολογικής προέλευσης, προέβη σε μια τολμηρή έκδοση, με τίτλο ”Δεκαοκτώ Κείμενα”. Το βιβλίο, εκτός του ότι έκανε μεγάλη αίσθηση, είχε κάνει μέσα σε ένα χρόνο (1970-1971) 5 εκδόσεις! (Κέδρος)
ΥΠΗΡΕΤΟΥΣΑ ως καθηγητής στο ιστορικό “Πανορμίτειο” Γυμνάσιο Σύμης (1969-1973). Ανεβαίνοντας στη Θεσσαλονίκη προμηθεύτηκα αμέσως τον συλλογικό τόμο, επειδή μου άρεσε και η ποίηση του Μ. Αναγνωστάκη. Στον Πρόλογο του τόμου (γραμμένο προφανώς από τον ποιητή) διαπιστώνουμε ότι, παρά το ασφυκτικό δικτατορικό κλίμα, το βιβλίο αποτελούσε μια συγκαλυμμένη διαμαρτυρία/μανιφέστο, αλλά και μια ανάσα ελεύθερης έκφρασης (σσ: το προλογικό κείμενο, σε μονοτονικό):
“Παρουσιάζοντας για πρώτη φορά, ύστερα από τρία χρόνια, πρωτότυπη λογοτεχνική εργασία σέ τούτο τον τόμο, πιστεύουμε ότι συμβάλλουμε σε μιαν απόπειρα επανατοποθέτησης του προβλήματος του Έλληνα δημιουργού κάτω απ’ τις σημερινές συνθήκες.
Η άρση της προληπτικής λογοκρισίας δεν αρκεί για τη χειραφέτηση της πνευματικής ζωής ενός τόπου, όταν μεγάλες ζωτικές περιοχές εξακολουθούν να περιβάλλονται από πλέγματα που καθιστούν ανέφικτη την εξαντλητική περιγραφή και αξιολόγησή τους. Μολοντούτο, ύστερα από ώριμη στάθμιση, επιχειρούμε να επαναλάβουμε, με τον εκφραστικό μας τρόπο ο καθένας, την πίστη μας σε κάποιες θεμελιακές αξίες, με πρώτη ανάμεσά τους το δικαίωμα της ελεύθερης πνευματικης και καλλιτεχνικής δημιουργίας, που δεν θα παύσουμε να διεκδικούμε και που συνδέεται αναπόσπαστα με το σεβασμό της γνώμης και της άξιοπρέπειας. Όλων ανεξαίρετα των δημιουργών, αλλά και του κάθε ανθρώπου.
Την κοινή μας τούτη πίστη και διεκδίκηση, που μας ενώνει πέρα από διαφορές αντιλήψεων και τεχνοτροπιών, έρχεται να υπογραμμίσει η σημερινή ομαδική μας παρουσία.
Κρίναμε ταιριαστό να προτάξουμε τιμητικά στα δικά μας κείμενα ένα ποίημα του Σεφέρη, δημοσιευμένο σε ξένες χώρες αλλά ανέκδοτο στη γλώσσα του”.
ΤΟ 1968, με την πρώτη μεγάλη διάσπαση του ΚΚΕ, ο Μ. Αναγνωστάκης προσχώρησε στο λεγόμενο “ΚΚΕ εσωτερικού”. Σχεδόν 20 χρόνια αργότερα (1987, Μεταπολίτευση) γράφει τον “Μανούσο Φάσση” -ένα ψευδοδοκίμιο που, ως αυτοσαρκαστική φάρσα ή ως έμμεση κριτική σε πράγματα που τον πίκραιναν, αντιτίθεται “ποιητικώ τω τρόπω” στις μονολιθικές καταστάσεις που βιώνει γύρω του.
Ίσως έγραψε τον “Μανούσο” για να δούμε και τη σατιρική πλευρά της ποίησής του· αλλά- κατά την άποψή μου- μάλλον για να εκφράσει με σαρωτικό χιούμορ (αντι)κομματικές αλήθειες.
ΜΕ ΤΟΝ αγγλοπρεπή, λοιπόν, τίτλο Fair play (σ.σ. ευ αγωνίζεσθαι) ειρωνεύεται τις κομματικές “ντιρεκτίβες”, απογοητευμένος από έναν αρτηριοσκληρωτικό κομματικό δογματισμό. Μέσω δε του alter ego του, γράφει με αυτοαφιέρωση:
Τω φίλω Μ. Αν.
“Πόσες χιλιάδες ώρες πέρασαν με συνεδρίαση,
σ’ αχτίδες, κόβες ** και κομματικούς πυρήνες,
στο τέλος πάθαμε χρόνια νικοτινίαση
κι ο πονοκέφαλος ούτε περνούσε μ’ ασπιρίνες.
Μάθαμε απ’ όξω —βασικά— όλα τα προβλήματα
και την αναγκαιότητα της πάλης
και γίναμε τα δαχτυλοδειχτούμενα τα βλήματα
κρατώντας τον Μαρξ -Έγκελς υπό μάλης.
Μέρα τη μέρα θά’ρχονταν η Επανάσταση
και περιμένοντας πέρασαν χρόνια
κι όμως σ’ το λέγαν οι γονείς σου: «άσ’ τα συ
πάντα θα βρίσκονται στον κόσμο άλλα κωθώνια».
Πάντοτε ο καπιταλισμός βρίσκει περάσματα
και ξεπερνά τις δύσκολες τις κρίσεις.
Κι ένα πρωί: «Απαγορεύονται τα άσματα
και κοπιάστε στο τμήμα γι’ ανακρίσεις».
Τώρα να σπάσεις δεν μπορείς πια, σε χρωμάτισαν
και σ’ έχουν σαν τον ποντικό μέσα στη φάκα
και δεν ξεφεύγεις από του χαφιέ το μάτι σαν
συναναστρέφεσαι τον κάθ’ ένα μαλάκα.
……………………………..
Δεν άκουσες ποτέ τη μάνα σου την άγια,
σ’ ενοχλούσε και σένα το κατεστημένο,
δεν είδες γύρω σου χιλιάδες τα ναυάγια
δεν το χαμπάρισες πως το παιχνίδι ήταν στημένο” (2)
ΜΕ το ποίημα Femina aeterna (σ.σ. αιώνια γυνή) σαρκάζει το ανέραστο των “κοριτσιών” του ΚΚΕ (Κνίτισσες) που “βαλαντωμένα” από Μάρξ, Λένιν και Γκράμσι απονεκρώνουν συναισθήματα, περιφρονούν σχέσεις και αρνούνται “συναισθηματικές” συνευρέσεις με ομοϊδεάτες “συντρόφους”, επειδή “πάνω απ’ όλα, το κόμμα!”
Femina aeterna
“Eγώ αγαπούσα πάντα την Ελένη
όμως αυτή δε μου ’κανε την χάριν,
δεν αγαπούσε εμένα αλλά τον Λένιν
και μου ’σκισε όλα τα βιβλία του Μπουχάριν.
Καυγάδες όλη νύχτα για το Κόμμα,
για τον Στάλιν, τον Τρότσκι ή τον Γκράμσι.
Α! δεν μπορούσε να τραβήξει πολύ ακόμα,
του έρωτά μας ήταν προφανής η κάμψη.
Εγώ να θέλω σεξ—και να το κάνει
λες από υποχρέωση σαν κότα,
να βιάζεται να σηκωθεί απ’ το ντιβάνι
να ξαναπιάσει το «Πρόγραμμα του Γκότα».
Δεν ήθελε παιδιά και babylino
μάθαινε ρωσικά μετά μανίας
μου ’χε κρεμάσει και στον τοίχο το Κρεμλίνο
και έβριζε το καθεστώς της Ρουμανίας.
Παιδιά, μακριά από γυναίκα οργανωμένη,
αντί για έρωτες σας περιμένουν τάφοι,
εκεί που λες πως την κρατάς γερά δεμένη
έρχεται και σ’ την παίρνει ένας Καντάφι”(3)
ΑΝ ΘΑΥΜΑΖΩ κάτι σε πολλούς αριστερούς (Στρατής Τσίρκας, Άρης Αλεξάνδρου, Χρόνης Μίσσιος, Ν. Καρούζος, Μ. Αναγνωστάκης, Τάκης Λαζαρίδης κ.ά.), είναι το σθένος τους να κριτικάρουν ή να σαρκάσουν κομματικά “θέσφατα”, εκφράζοντας με κάθε τρόπο την αντίθεσή τους στο παράλογο. Χωρίς φόβο και πάθος!(5-12-25)
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
-(1) Γ. Σεφερης, Μανόλης Αναγνωστάκης, Νόρα Αναγνωστάκη, Αλεξ. Αργυρίου, Θανασης Βαλτινός, Λίνα Κάσδαγλη, Νίκος Κάσδαγλης, Αλέξανδρος Κοτζιάς, Τάκης Κουφόπουλος, Μένης Κουμανταρέας, Δ. Ν. Μαρωνίτης, Σπύρος Πλασκοβίτης, Ρόδης Ρούφος, Τάκης Σινόπουλος, Καίη Τσιτσέλη, Στρατής Τσίρκας, Θ.Δ. Φραγκόπουλος, Γ. Χειμωνάς.
-(2 & 3) Μ. Αναγνωστάκης, “Ο ποιητής Μανούσος Φάσσης. Η ζωή και το έργο του. Μια πρώτη απόπειρα κριτικής προσέγγισης. Δοκιμιακό σχεδίασμα”. Αθήνα, εκδ. Στιγμή, 1987. Με το ψευδώνυμο Μανούσος Φάσσης, ο Μ. Αναγν. πλάθει έναν «εναλλακτικό» ποιητή, που του επιτρέπει να σχολιάσει με χιούμορ και πικρή ειρωνεία την πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα της εποχής του. Ταυτόχρονα, δείχνει την μετατόπισή του από μια φόρμα ποίησης, σε μια πιο παιγνιώδη, με σατιρική διάθεση.
==============================================================
* ελάχιστη υπόμνηση για τα 100χρονα από τη γέννησή του:
Ο Μανόλης Αναγνωστάκης (1925-205) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς, με έντονη πολιτική δράση, διώξεις και φυλακίσεις. Περιέργως αποκαλείται «ποιητής της ήττας», επειδή εξέφρασε με τους στίχους του τη διάψευση των οραμάτων της Αριστεράς και την πίκρα της γενιάς του. Ανήκει στους λεγόμενος στρατευμένους (engagés) ποιητές. Σε ποιήματά του παρωδεί ύφος, ιδεολογίες και λογοτεχνικές τάσεις… Η μακρά ποιητική σιωπή του (1962–1970) και η επιστροφή με τον “Στόχο” δείχνουν την εσωτερική του πάλη και την ανάγκη επαναπροσδιορισμού. Ο Αναγνωστάκης δεν έγραψε απλώς ποιήματα· κατέγραψε την ψυχή μιας γενιάς που έζησε την Κατοχή, τον Εμφύλιο, την ήττα και την πολιτική καταπίεση.
——————–
** https://neoplanodion.gr/2025/11/22/gia-ton-manoli-anagnostaki/
Συμποθης ποιητης
Εκλογικευτης αριστερος καθοτι λογικος.
Καλος ακτινολογος-ιατρος