ΖΩΗ ΧΩΡΙΣ ΧΙΟΥΜΟΡ;
- «Πιθανόν γνωρίζω καλύτερα γιατί μόνο οι άνθρωποι γελάνε. Μόνο αυτοί υποφέρουν τόσο βαθιά, ώστε να αναγκαστούν να εφεύρουν το γέλιο.» (Friedrich Nitzche)
Ο ΔΑΣΚΑΛΟΣ μας στο Δημοτικό σχολείο, Σπύρος Π., μας έλεγε συχνά πως, οι άνθρωποι που δεν γελούν καταντούν επίφοβοι! Πως, όσοι διώχνουν τη χαρά απ’ τη ζωή τους για μια δήθεν σοβαροφάνεια, λογίζονται «ανάπηροι!» Και πως εκείνοι που, οτιδήποτε κι αν τους πεις, το διυλίζουν, το ανασκολοπίζουν και το αναλύουν προσπαθώντας να βρούν αφορμή για να δείξουν την καχυποψία ή την απαρέσκειά τους, ε, αυτοί είναι και επικίνδυνοι: “Να τους αποφεύγετε, γιατί μπορεί να βρείτε το μπελά σας μ΄αυτούς!”, έλεγε… Ναι! Η μιζέρια πάντα συνοδεύει «αγέλαστους» κι «άχαρους» τύπους. Κι αν χαμογελάσεις λίγο σε κάποιον απ’ αυτούς, σε κοιτάζουν πλάγια, σαν να σου λένε «τί θέλεις τώρα κι εσύ να μας παραστήσεις…;»
ΤΑ ΠΑΡΑΠΑΝΩ συναντάμε στην καθημερινότητά μας με ανθρώπους που “δεν σηκώνουν και πολλά!” Αντίθετα, υπάρχουν και οι άλλοι που, ηθελημένα ή αθέλητα, σε κάνουν, αν όχι να γελάσεις, τουλάχιστον να χαμογελάσεις… Στη βιτρίνα ενός μικρομάγαζου στα Χανιά, είδαμε μια πινακίδα που μας έκανε να θαυμάσουμε το υποδόρειο χιούμορ του καταστηματάρχη που μας “έφτιαξε τη μέρα”. Έγραφε: “Επιστρέφω σύντομα, αλλά μη το δέσεις και κόμπο!”
ΣΤΗΝ εποχή μας έχει χαθεί κατά πολύ η αίσθηση του χιούμορ. Κάτι που μάλλον οφείλεται στις αφόρητες κοινωνικές πιέσεις, τις λεκτικές ή συμπεριφορικές παρεξηγήσεις, τον εκνευρισμό από την ακρίβεια, τις αλλαγές στον τρόπο επικοινωνίας κ.ά.. Πάρτε παράδειγμα την πολιτική ή τα ΜΜΕ. Παλαιότερα υπήρχαν στιγμές ιλαρότητας, με άφθονο χιούμορ στη Βουλή. Όπως εκείνη η περίφημη, περί κυβερνητικού εκπροσώπου ρήση, του Αθαν, Κανελλόπουλου (ΝΔ) που αφορούσε την οιαδήποτε κυβέρνηση: “Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος είναι το αποσμητικό της τουαλέτας της κυβέρνησης!” Τώρα, το μόνο που ακούς στη Βουλή, είναι οι γκρίνιες, μάλιστα με ακατανόμαστες ύβρεις· αγανακτείς με “νομικίστικους” αλληλοεκβιασμούς, με τη χυδαιότητα και την περιφρόνηση της λογικής, την αγένεια και την αμετροέπεια…
ΝΑΙ! Το χιούμορ σήμερα, είναι “στριμωγμένο”. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι άνθρωποι δεν έχουν την πρόθεση να γελάσουν. Όμως, οι κοινωνικοικονομικές συνθήκες άλλαξαν άρδην, όπως και οι περί χιούμορ απόψεις: μπερδεύεται με τον χαβαλέ ή την επί τούτου ειρωνεία, με αποτέλεσμα να αποφεύγεται κάθε προσπάθεια πρόκλησης γέλιου. Το χιούμορ έχει ως βασική πηγή τη διακωμώδηση στερεότυπων, τον συντηρητισμό, ορισμένες κοινωνικές ομάδες, ηλικίες και καταστάσεις, σωματικά ελαττώματα, χαρακτήρες κ.λπ.,. Στην εποχή μας ένα τέτοιο χιούμορ θεωρείται άκρως προσβλητικό! Έτσι, (αυτο)περιορίζεις ακόμη και την ελευθερία της έκφρασής σου!
ΣΗΜΕΡΑ, με τις οθόνες ανοιχτές (κινητά, λαπτόπ, τηλεοράσεις, διαδίκτυο, I-phone, Tablet κ.λπ.), εκλείπει ειδικά το λεπτό, το “φινετσάτο” χιούμορ, αφού λείπει ο τόνος της φωνής, η έκφραση του προσώπου, η γλώσσα του σώματος. Έπειτα, οι μετά τους millennials γενιές. έχουν διαφορετική αντίληψη του χιούμορ: είναι πιο ειρωνικό ή meme-based (μιμίδιο), που δεν είναι πάντα κατανοητό από τους μεγαλύτερους.
ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ είναι το γέλιο δεν είναι ξεκαθαρισμένο ψυχολογικά, φιλοσοφικά, κοινωνικά. Παρόλα αυτά, εκ πείρας είναι γνωστό ότι ένα γέλιο που μοιράζεται ανάμεσα σε δύο ανθρώπους, υποδηλώνει ήδη έναν κοινωνικό δεσμό τους. Αλλά, για το χαμόγελο (Le Sourire) και τις κοινωνικές του παραμέτρους, έγραψε ο ιερωμένος γιατρός των χανσενικών, ο Raoul Follereau (1903-1977) ένα εξαιρετικό ποίημα (φωτό 1).
… ΠΑΡΑΒΛΕΠΟΥΜΕ θεατρικές κωμωδίες, χιουμοριστικές τηλεοπτικές σειρές ή κινηματογραφικές ταινίες. Εντάξει, το πικρό κοινωνικό χιούμορ που πηγάζει από τις ταινίες του Τσάρλι Τσάπλιν, το κουτοπόνηρο του Mr Bean ή το γκριματσοειδές του Louis de Funes και άλλων κωμικών, είναι ασυνήθιστο σήμερα· έστω κι αν είναι τυποποιημένο… Προσφεύγουμε σε ένα άλλο χιούμορ, εν πολλοίς αθώο, αν και σοβαροφανές, και φορές αθέλητο που προκύπτει- από πού αλλού;- από κάποια παλιά γραπτά μαθητών σε εξετάσεις (μικρή επιλογή) (1):
-Ο εξοστρακισμός ήταν μια αρχαία τιμωρία όπου σου έβαζαν έξι όστρακα κι έπρεπε να τα χτυπήσεις και να τα σπάσεις με το κεφάλι σου. Μερικές φορές πετύχαινε, άλλες όχι.
-Ατρόμητος ο Έλλην Στρατάρχης, κοίταξε κατάματα τον εισβολέα και με τα λίγα περσικά που ήξερε του είπε: Μολών Λαβέ. (Από γραπτό υποψήφιου αστυνομικού, Αθήνα, 1990)
-Η γυναίκα του Τσάρου λεγότανε Τσάρα. Η κόρη του τσατσάρα.
Ο γιος του Νορέγιεφ. (Γυμνάσιο Αθήνας)
-Tα Χερουβίμ και τα Σεραβίμ ήταν μικρά αγγελάκια που πετούσαν δεξιά-αριστερά στο πλάι των μεγάλων αγγέλων. Τα Χερουβίμ χερούβιζαν (δεξί πέταγμα) και τα Σεραβίμ σερούβιζαν (αριστερό πέταγμα). Στην ανάγκη υπήρχαν και τα Πτερουβίμ για πέταγμα κατευθείαν στη μέση. (Γυμνάσιο Κορίνθου)
-”Οι βιταμίνες βρίσκονται ακριβώς ανάμεσα από τις αλφαμίνες και τις γαμαμίνες”. (Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης), και, “Τις πιο ισχυρές βιταμίνες τις βρίσκουμε στα χόρτα, ειδικότερα στα βλήτα, με πάμπλουτες βληταμίνες και οξέα”.
-Η σοβιέτα είναι που φοράνε οι Ρωσίδες. Στη Σερβία φοράνε σερβιέτες. (Γυμνάσιο Κορίνθου)
-”Η γωνία Α στην κορυφή του τριγώνου λέγεται Αγωνία. Στον πάτο της βάσης, δεξιά και αριστερά, λέγονται Παταγωνία”, και “Τρεις κύκλοι εφαπτόμενοι ο ένας με τον άλλον δημιουργούν τρίκυκλον”. (Γεωμετρία, Λύκειο Τρίπολης, 1991)
-Το εκτάριον βρίσκεται ακριβώς μεταξύ πενταρίου και επταρίου. (Γυμνάσιο Κιλκίς, 1992)
– Οι κυριότερες ασχολίες του ανθρώπινου γένους είναι πρόσθεση, αφαίρεση, πολλαπλασιασμός και διαζύγιο.
-Τα μαθηματικά προβλήματα είναι σαν τα εγκλήματα. Πρέπει να λυθούν για να αποδειχθεί πως έχεις δίκιο”. (…)
ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ έρευνες, όπως αυτές της ομάδας του ανοσιολόγου Lee S. Berk από το Loma Linda University, αποδεικνύουν ότι, μέσω του γέλιου, γίνονται οι ακόλουθες μεταβολές στον οργανισμό μας:
-Αύξηση παραγωγής ανοσοποιητικών κυττάρων.
-Μείωση επιπέδων κορτιζόλης (ορμόνης που βρίσκεται αυξημένη σε χρόνιες στρεσσογόνες καταστάσεις και η οποία προκαλεί καταστολή του ανοσοποιητικού συστήματος).
-Μείωση επιπέδων επινεφρίνης, που όταν βρίσκεται σε ψηλές ποσότητες σχετίζεται με υπέρταση και καρδιακή ανεπάρκεια.
-Αύξηση αριθμού αντισωμάτων στο αίμα.
-Αύξηση αριθμού natural killer cells, μιας ομάδας κυττάρων που αυξάνουν την αντικαρκινική αντίδραση του οργανισμού, κ.ά..
ΓΙ ΑΥΤΟ, ας γελάμε, ευκαιρίας δοθείσης, και στις πιό δύσκολες στιγμές της ζωής μας. Εκεί που νομίζουμε ότι τίποτε δεν μπορεί να πάει χειρότερα, ας θυμηθούμε ότι το γέλιο μπορεί να ανατρέψει τα πάντα (“ανατρεπτικό χιούμορ”). Γιατί αν μπορέσουμε να γελάσουμε με κάτι που μας πληγώνει, τότε μπορούμε να ξεπεράσουμε και την καθε δυσκολία… (7-11-25)
————————-
Σημείωση:
(1) “Πανωλεθρίαμβος“, άρθρο περί γέλιου τοῦ Ἁνδρέα Δρυμιώτη στην εφημερίδα “Καθημερινή” 25/7/2021
Μου άρεσε και γέλασα, θυμήθηκα γραπτά μαθητών μου! Να εισαι καλά!