ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ, 1955: 70 Χρόνια μετά…
Posted on 8 Σεπ, 2025 in Κείμενα | 0 comments
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΑΝΑ, 1955: 70 Χρόνια μετά…
ΚΑΠΟΙΑ γεγονότα, ηθελημένα η επίσημη Ιστορία μας τα προσπερνά, τα υποτιμά ή τα αποσιωπά! Έστω κι αν τυπικά αφιερώνει μερικές αράδες γι αυτά… Δεν πρόκειται για “εθνική” αυτοσυγκράτηση, αλλά για μια φανερή κυβερνητική “δειλία” να αντιμετωπίσθούν εγγενείς αδυναμίες του παρελθοντος. Τα “οικεία κακά” που λέμε. Οι έθνικές συμφορές κι οι τραγωδίες πονούν, διχάζουν την κοινωνία και στοιχίζουν πολιτικά.
Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ διπλωματία εξάλλου, απροετοίμαστη όπως πάντα, καταλαμβάνεται εξαπίνης από αναμενόμενες ή μη εξελίξεις. Έτσι, δεν αντιδρά δεόντως την κατάλληλη στιγμή, γι αυτό και κάνει το παν για να λησμονηθεί το γεγονός (Σεπτεμβριανά, Κυπριακό, Ίμια κ.λπ.)
…ΕΝΑ από τα πιο οδυνηρά μεταπολεμικά γεγονότα που προκάλεσε τον ξεκληρισμό χιλιάδων Ελλήνων από τις πατρογονικές τους εστίες (Κωνσταντινούπολη), είναι τα Σεπτεμβριανά του 1955, για το οποίο οι σύγχρονες γενιές ελάχιστα γνωρίζουν.
ΜΕ ΤΗΝ ονομασία «Σεπτεμβριανά» εννοούμε το οργανωμένο πογκρόμ * της νύχτας της 6ης Σεπτεμβρίου 1955 στην Κωνσταντινούπολη, εις βάρος κυρίως της ελληνικής μειονότητας, η οποία, αν και προστατευόταν από τη συνθήκη της Λωζάννης (1923), έγινε θύμα κατευθυνόμενου τουρκικού μένους: Καθοδηγούμενος τουρκικός όχλος, με την ανοχή της αστυνομίας και της κυβέρνησης, προκάλεσε βίαια επεισόδια κταστρέφοντας τις περιουσίες των Ελλήνων (Ρωμιών), των Αρμενίων και άλλων μειονοτήτων της Πόλης. Παρότι τα θύματα ήσαν Τούρκοι υπήκοοι, που φορολογούνταν κανονικά και εκτελούσαν όλες τις υποχρεώσεις τους απέναντι στο τουρκικό κράτος, υπέστησαν όχι μόνο βανδαλισμούς, πυρπολήσεις και λεηλασίες των μαγαζιών και σπιτιών τους αλλά και συνεχή ψυχολογικό εκφοβισμό, ώστε να εγκαταλείψουν την Πόλη. Η τρομοκρατία των Τούρκων δεν περιορίστηκε σε μερικά μαγαζιά, αλλά σε ό,τι έφερε ελληνικό όνομα: σπίτια, σχολεία, εκκλησίες, ακόμα και νεκροταφεία! Αφορμή για το πογκρομ έδωσε μια βομβιστική επίθεση στο πατρικό σπίτι του Κεμάλ Ατατούρκ στη Θεσσαλονίκη (τουρκικό προξενείο), που, όπως αποδείχτηκε εκ των υστέρων, ήταν μια σκηνοθετημένη προβοκάτσια της τουρκικής κυβέρνησης.
Η ΤΟΤΕ ΤΟΥΡΚΙΚΗ κυβέρνηση, με την καθοδήγηση του πρωθυπουργού Αντνάν Μεντερές (Adnan Menderes, 1899-1961), ενορχήστρωσε έτσι τα γεγονότα, ώστε να επιτύχει άλλη μια “εθνοκάθαρση”. Η διανδρία Μπεντερές-Μπαγιάρ, με τους συνεργάτες της, παραπέμφθηκαν σε δίκη από τον πραξικοπηματία Τζεμάλ Γκιουρσέλ (27 Μαΐου 1960) που κατόπιν έγινε πρόεδρος της Τουρκίας! Κύρια κατηγορία; Η παραβίαση του (Κεμαλικού) Συντάγματος, που βέβαια παραβίασε κι ο ίδιος ο Γκιουρσελ! Μεταξύ των άλλων κατηγοριών (εκτεταμένη κρατική διαφθορά) υπήρχε κι αυτή της οργάνωσης του ανθελληνικού πογκρόμ τον Σεπτέμβριο του 1955. Ο Μεντερές απαγχονίστηκε σε δημόσια θέα.
ΤΟ ΘΕΜΑ είναι ότι μέχρι σήμερα, ελάχιστοι Τούρκοι (δημοσιογράφοι, συγγραφείς κ.λπ.) ασχολήθηκαν με τα “Σεπτεμβριανά”: ένα στίγμα βαρβαρότητας… Τόσο η πιεστική τουρκική στρατιωτική δικτατορία με την προπαγάνδα της, όσο και ο φόβος πρόκλησης του “κοινού αισθήματος” εναντίον όποιου Τούρκου εκφραζόταν υπέρ των Ελλήνων, επέβαλε μια πολυετή ένοχη σ ι ω π ή!
ΕΠΡΕΠΕ να περάσουν τουλάχιστον 50 χρόνια, ώστε ένας δημοσιογράφος, ο γνωστός μας για την ευρύτητα αντιλήψεών του στα ελληνοτουρκικά, ο Μεχμέτ Αλί Μπιράντ, να μπορέσει να αναφερθεί σ’ εκείνα τα δραματικά γεγονότα. Ο Αλί Μπιραντ έγραψε (πριν 20 χρόνια) με σπάνια για Τούρκο ειλικρίνεια, στην Turkish Daily News (Σεπτέμβρης του 2005), το πιο κάτω αρθράκι, με τίτλο “Η ντροπή των Σεπτεμβριανών” (1):
“Είμαι ένας από τους επιζώντες αυτόπτες μάρτυρες των γεγονότων που συνέβησαν στην Κωνσταντινούπολη, πριν 50 χρόνια. Τότε ήμουν 14 ετών. Δεν καταλάβαινα γιατί έγιναν όσα έγιναν. Ωστόσο, το πέρας του χρόνου με έκανε να καταλάβω τη σοβαρότητα των γεγονότων αυτών και πάντα θα φέρω μέσα μου τη ν τ ρ ο π ή γι αυτά τα γεγονότα. Παρότι ήταν το μόνο τέτοιου είδους περιστατικό, για το οποίο το τουρκικό κράτος επίσημα παραδέχθηκε την ενοχή του και προσπάθησε να αποζημιώσει τα θύματά του, συνεχίζει να βαραίνει στη συνείδησή μας.
Ποτέ δεν θα μπορέσω να ξεχάσω. Ακόμα θυμάμαι αυτά που είδα στην περιοχή Μπεϊογλού με μεγάλη δυσκολία. Έπρεπε να πάω στο Γυμνάσιο του Γαλατασαράι. Έφτασα στην περιοχή Μπεϊογλού με μεγάλη δυσκολία. Όταν πήγα στο Τουνελ από το Καράκιοϊ, έμεινα ά ν α υ δ ο ς. Η σκηνή ήταν σοκαριστική. Ο πελώριος δρόμος έμοιαζε με εμπόλεμη ζώνη, με σπασμένα τα παράθυρα πολλών μαγαζιών στις δυο πλευρές του δρόμου και με τα είδη τους σπαρμένα παντού στο δρόμο. Οι περαστικοί άρπαζαν ό,τι έβρισκαν μπροστά τους. Η σκηνή έμοιαζε σαν να ήταν η Ημέρα της Κρίσης. Ήμουνα παιδί και δεν είχα ιδέα τι είχε συμβεί.
Αυτό που παρατήρησα αμέσως ήταν ότι ενώ κάποια μαγαζιά λεηλατούνταν, άλλα παρέμειναν άθικτα. Κοίταξα και είδα ότι υπήρχαν τουρκικές σημαίες κρεμασμένες στα παράθυρα των μαγαζιών που δεν είχαν λεηλατηθεί, ενώ εκείνα που είχαν λεηλατηθεί είχαν ελληνικά ονόματα στις επιγραφές τους… Αυτή η σκηνή έχει μείνει πάντα μαζί μου. Παρότι έχει περάσει μισός αιώνας, ακόμα α ν α τ ρ ι χ ι ά ζ ω, όταν τη θυμάμαι. Όταν διάβασα στις εφημερίδες την επόμενη ημέρα, αντιλήφθηκα την έκταση του ζητήματος.
Στον δρόμο όπου κατοικούσαμε εμείς τότε, οι περισσότεροι γείνονές μας ήταν Έλληνες. Ήταν οι κ α λ ύ τ ε ρ ο ι φίλοι μου. Ξαφνικά κλείστηκαν μέσα στα σπίτια τους. Δεν μιλούσαν σε κανέναν. Φοβούνταν ότι θα τους επιτεθούν. Εγώ ήμουν υπερβολικά μικρός για να καταλάβω. Γιατί να τους επιτεθούν; Γιατί ήταν διαφορετικοί εκείνοι από εμένα;
Οι ελληνικές οικογένειες στη γειτονιά μας άρχισαν να μετακομίζουν. Μετά το 1963 κανένας τους δεν είχε μείνει. Έφυγαν από την Κωνσταντινούπολή. Πήραν μαζί τους ένα σημαντικό πολιτισμό, ένα διαφορετικό “χρώμα” και τρόπο ζωής. Μας άφησαν μόνους να ζήσουμε τις ά χ ρ ω μ ε ς ζωές μας. Αργότερα, γεμίσαμε τ ύ ψ ε ι ς. Όμως, ήταν υπερβολικά αργά”
ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ καλά τους Τούρκους. Η διπλωματία τους απέναντι στη χώρα μας, ανέκαθεν ήταν και παραμένει “τα δικά μου δικά μου και τα δικά σου πάλι δικά μου!”. Κι αυτά σε συγκυρίες που ο διεθνής παράγοντας (ΗΠΑ, ΕΕ) την ευνοούν αφάνταστα. Όπως τότε, όπως στο Κυπριακό, όπως στα Ίμια, όπως σήμερα… Ίσως οι λαοί, να αντιτίθενται στις πολιτικές των κυβερνώντων τους, όμως, η “απληστία”, ο ανιστόρητος αναθεωρητισμός, η μεγαλαυχία, το ενεργειακό, ο μεγαλοϊδεατισμός εξακολουθούν να κινούν τα νήματα της Ιστορίας. Ο “πλανηταρχισμός” σήμερα είναι ζωηρότερος παρά ποτέ. Δυαρχίες ή τριαρχίες είναι έτοιμες να μοιράσουν τον κόσμο εκ νέου.
ΟΙ ΕΛΑΧΙΣΤΕΣ, εκ των υστέρων φωνές λογικής για τις “αδικίες της ιστορίας”, όπως η παραπάνω γραφή του Μεχμετ Αλί Μπιράντ, δυστυχώς, είναι σταγόνες στον ωκεανό και δεν διορθώνουν την κατάσταση, έστω κι αν είναι αναγκαίες. Από εμάς απαιτείται συνεχής επαγρύπνηση και ετοιμότητα για όλα. (Στ.Γ.Κ., 5-9-25)
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
(1)Mehmet Ali Birand, 1941—2013):Τούρκος δημοσιογράφος, σχολιαστής και συγγραφέας. “Η ντροπή των Σεπτεμβριανών”, πρωτοδημοσιεύτηκε στην Turkish Daily News. Το κείμενο αναδημοσίευσε στα ελληνικά η εφημερίδα “Τα Νέα” (8/9/2005)
—————
* ρωσική λέξη погром που σημαίνει «συντριβή»
