Διακοπές τον 21ο αιώνα και υπερτουρισμός (Χ.ν., 7-7-25)
Posted on 7 Ιουλ, 2025 in Κείμενα | 0 comments
https://www.haniotika-nea.gr/iakopes-ton-21o-aiona-kai-ypertoyris-os/
ΔΙΑΚΟΠΕΣ ΤΟΝ 21ο ΑΙΩΝΑ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
- «Τα (περιηγητικά) ταξίδια πρέπει να είναι ένας τρόπος συνάντησης με άλλους ανθρώπους και όχι μόνο με τόπους… Μια ευκαιρία να ακούσει κανείς άλλες γλώσσες, άλλη μουσική, να αναπνεύσει άλλες μυρωδιές, να έχει κι άλλου είδους επαφές… Ένα ταξίδι δεν έχει να κάνει μόνο με τη μετακίνηση, αλλά και με το να κάνεις κάτι παραπάνω».(Jacques Lacarrière (1925-2005), “Το ελληνικό καλοκαίρι”)
ΔΙΑΚΟΠΕΣ: μια λέξη που κάνει μικρούς και μεγάλους να προσδοκούν, να ονειρεύονται, να “ταξιδεύουν”. Χειμερινές ή θερινές, φθηνές ή ακριβές, εντός ή εκτός, οι διακοπές αποτελούν μια ψυχοσωματική ανάγκη. Άλλοι επιδιώκουν πλατιές θάλασσες με καυτούς ήλιους, “ξανθές” ακρογιαλιές με την αλμύρα στο σώμα, κι άλλοι πυκνά δροσερά δάση για πεζοπορία ή ορειβασία· δεν λείπουν κι οι εραστές του χιονιού που αναμένουν τις χιονοσκεπείς πλαγιές για σκι. Εμείς και πολλοί άλλοι, λόγω οικονομικής δυσπραγίας, κάνουμε διακοπές μέσα στα φλεγόμενα τσιμέντα των διαμερισμάτων μας! Ο λεγόμενος “κοινωνικός τουρισμός”, παρά την ωραιοποίησή του από τα κρατικά ΜΜΕ, αποκλείει κατηγορίες συνταξιούχων, πολυτέκνων και μικρών παιδιών.
ΜΑΚΡΙΑ, λοιπόν, από χτύπους ρολογιών και βασανιστικά “πρέπει”, χωρίς ψώνια και συνήθεις συναντήσεις, οι διακοπές αποτελούν πηγή νέων εμπειριών με εξωτικά θεάματα και ακούσματα. Η χαλάρωση, με ένα βιβλίο στην παραλία ή στο βουνό καθώς και η εκτόνωση που αισθανόμαστε με μια παρέα στο πουθενά (camping, suites, τροχόσπιτα, airbnbη), η διάσχιση μιας νέας ορεινής διαδρομής, η κατάκτηση μιας νέας κορυφής…, όλα αυτά δεν μας προσφέρουν, άραγε, αποθέματα αντοχής για το χειμώνα;
ΣΤΑ ΤΕΛΗ του 19ου αιώνα, το φαινόμενο του τουρισμού/περιήγησης εμφανίζεται στις ΗΠΑ ως χαρακτηριστικό γνώρισμα του τρόπου ζωής των ατόμων της ανώτερης κοινωνικής τάξης -élite- που απολάμβανε τις επισκέψεις της σε περιοχές με μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον. Στην Αρχαιότητα η περιήγηση σε άλλες χώρες και πόλεις (Σόλων, Ηρόδοτος, Πλάτων, Νέαρχος, Πυθέας, Παυσανίας κ.ά), ήταν κάτι το σύνηθες για ανοιχτόμυαλους “έχοντες”. Στους δε επόμενους αιώνες και μέχρι σήμερα, έχουμε τις ομαδικές πια “περιηγήσεις” (“ονειρεμένα πακέτα”) που καθιερώθηκαν ως μαζικός περιηγητικός θεσμός. Στην Ελλάδα ο τουρισμός είχε αρχίσει δειλά-δειλά να κάνει μεταπολεμικά τα πρώτα βήματα (μέσα του 1950), με ταινίες, βιβλία και ωραίες αφίσες του ΕΟΤ.
ΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ οκτάωρο (8h ύπνος, 8h εργασία, 8h διασκέδαση), παρά τις προσπαθειες κεφαλαίου και κυβερνήσεων για καταστρατήγησή του, ενίσχυσε την ιδέα των διακοπών “ως κεκτημένο” των εργαζομένων. Με τις ετερόκλητες “ορδές” των τουριστών να αυξάνονται, κυρίως μετά την οικονομική κρίση και την πανδημία, και να κατευθύνονται στον ηλιόλουστο ευρωπαϊκό νότο, σήμερα υπάρχει υπερκορεσμός: έχει μάλιστα αρχίσει να προκαλεί έντονες αντιδράσεις (Ισπανία, Μαγιόρκα), όπως παρουσιάζεται σε σχόλιο του Κ. Κουτσουρέλη, δ/ντή του ΝΠ (1).
Η ΠΑΡΑΠΑΝΩ αντίθεση ενέχει πίσω της την έλλειψη υποδομών φιλοξενίας και φροντίδας, την αύξηση του κόστους ζωής, την εκτόξευση της βραχυχρόνιας μίσθωσης (τύπου Airbnb), αλλά και το παράλογο της βραδινής διασκέδασης των εφήμερων τουριστών. Όλα αυτά δεν αναγκάζουν άραγε πολλούς μόνιμους κατοίκους (Χανιά, παλιό λιμάνι) να αγανακτούν αναζητώντας αλλού την ησυχία τους; Ο συνεχής ποσοτικός τουρισμός σε βάρος του ποιοτικού, δεν έρχεται να αλλοιώσει τις τοπικές ταυτότητες με την εμπορευματοποίηση κάθε πολιτιστικής κληρονομιάς; Η λαϊκή παράδοση δεν χάνεται μέσα στο μαζικό τουριστικό κύμα; Οι ντόπιες κοινωνίες δεν αφοπλίζονται με τον αποκλεισμό τους από τα κέντρα λήψης αποφάσεων; Όλοι διαπιστώνουμε πως κυβερνητικές ή δημοτικές “στρατηγικές” σχεδιάζονται, χωρίς τη συγκατάθεση των τοπικών κοινοτήτων, γεγονός που εντείνει την αίσθηση αποξένωσης και αδικίας τους.
ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ της αλλοτρίωσης του παραδοσιακού modus vivendi από την επέλαση ενός ποικιλόμορφου τουρισμού, εκφράστηκε με δυνατές εικόνες, σπαρταριστό χιούμορ και πικρές αξεπέραστες αλήθειες, πριν περίπου 72 χρόνια (1953), στη θαυμάσια ταινία του Jacques Tati, “Les vacances de M. Hulot” (=Οι διακοπές του κυρίου Υλό).
Η ΕΝΑΝΤΙΩΣΗ κατά των τουριστών δεν σημαίνει απαραίτητα κι απόρριψη του τουρισμού. Είναι μια κραυγή για μια πιο βιώσιμη και δίκαιη διαχείρισή του “προϊόντος”. Προτάσεις όπως η συμμετοχή των ντόπιων κατοίκων στο σχεδιασμό, η αριθμητική ρύθμιση της τουριστικής ροής και η επένδυση σε περισσότερες υποδομές, είναι μερικά από τα μέτρα που προτείνονται για την αντιμετώπισή του.
ΟΙ ΔΙΑΚΟΠΕΣ, θερινές ή άλλες, μας επιτρέπουν να περάσουμε περισσότερο χρόνο με τα αγαπημένα μας πρόσωπα και τους φίλους. Σπάζοντας δε τους μονότονους ρυθμούς μιας καθημερινότητας, γεννούν νέες αναμνήσεις αποθηκευμένες σε Tablet, κινητό ή μπλοκ σημειώσεων. Αυτή η “φυγή” αποτελεί ταυτόχρονα κι ένα “ταξίδι αυτογνωσίας”. Γνωρίζοντας άλλους τόπους κι ανθρώπους, δεν ωθούμαστε άραγε να δούμε ποιοι είμαστε εμείς;
ΠΑΝΩ απ’ όλα, οι διακοπές μάς δίνουν την αίσθηση ε λ ε υ θ ε ρ ί α ς, αφού απαλλαγμένοι από συμβατικότητες και “δεσμά” γινόμαστε πιο αυτθόρμητοι. Σύμφωνα δε με τους ψυχολόγους, οι διακοπές είναι το αποτελεσματικότερο φυσικό φάρμακο για τα πάντα. Φάρμακο που δεν χρειάζεται συνταγογράφηση! (Στ.Γ.Κ., 5-7-25)
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
-(1) “…Οι κάτοικοι του νησιού (Μαγιόρκα) διαδηλώνουν κατά των τουριστών ζητώντας τη ζωή τους πίσω. Στη Βαρκελώνη σύμβολο των διαμαρτυριών είναι το νεροπίστολο με το οποίο καταβρέχουν τους εισβολείς. Λέω “εισβολείς” και δεν έχω την αίσθηση ότι υπερβάλλω. Ο μαζικός τουρισμός του καιρού μας είναι μια μορφή ύπουλης αποικιοκρατίας. Οι ξένοι εκτοπίζουν τους ντόπιους, τα χούγια και οι απαιτήσεις τους επιβάλλονται με το έτσι θέλω, το κόστος της διαβίωσης πρεκαριοποιεί όλο και περισσότερους, η στέγη γίνεται απλησίαστη, ο δάσκαλος, ο γιατρός, ο φοιτητής δεν μπορούν να σταθούν πουθενά. Παντού όπου περνούν τα τουριστικά φουσάτα, σαν τον λίβα αφήνουν πίσω τους καμένα σπαρτά. Πολιτισμοί, παραδόσεις, γειτονιές, μνημεία, τοπία, πατρίδες, τρόποι ζωής: ό,τι γνήσιο, αναστημένο με θυσίες και κόπους αιώνων, αμέσως ψευτίζει, μασκαρεύεται, το μεγαλείο της ιστορίας και της φύσης μετατρέπεται σε μισθωμένο σκηνικό για να καδράρει ο έπηλυς του 24ώρου την ακατάδεχτη φάτσα του, και για να κορδωθεί στους δικούς του ότι, ναι, ήταν κι εκείνος ΕΚΕΙ…” (Κώστας Κουτσουρέλης, ΝΠ, 30-6-2025). https://neoplanodion.gr/2025/06/30/barbaroi-peirates-touristes/
———-
[Στ.Γ.Κ. Το Πρεκαριάτο (νέο προλεταριάτο;) αποτελεί τον πρώτο απολογισμό μιας αναδυόμενης νέας τάξης ανθρώπων που αντιμετωπίζουν πρωτοφανή εργασιακή και συνολική ανασφάλεια]
