Όταν ο Ελευθ. Βενιζέλος συνάντησε τον Ζώρζ Κλεμανσώ…(Χ.ν., 16-6-25)
Posted on 16 Ιουν, 2025 in Κείμενα | 0 comments
ΟΤΑΝ Ο ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕ ΤΟΝ ΚΛΕΜΑΝΣΩ…
Ο ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ είχε ήδη εντυπωσιάσει τον Ζορζ Κλεμανσώ (1), πριν γίνει γνωστός στην Ευρώπη: Το 1896, επιστρέφοντας στο Παρίσι απ’το ταξίδι του στην Ελλάδα, ο μετέπειτα μεγάλος Γάλλος πολιτικός, είχε δηλώσει: «(…) Είδα τόπους θαυμαστούς και, μεταξύ των άλλων, την Κρήτη. Και δεν μπορείτε να μαντέψετε ποια είναι η πιο ενδιαφέρουσα ανακάλυψή μου (…) Είναι ένας δικηγόρος Βενιζέλος ή Βενιζουέλος. Ειλικρινά δεν μπορώ να προφέρω επακριβώς το όνομά του, αλλά σε μερικά χρόνια ολόκληρη η Ευρώπη θα μιλάει γι’ αυτόν».
ΑΠΟ ΤΟΤΕ, πολιτικές διαδρομές και στόχοι των δυο ανδρών ταυτίστηκαν· ειδικά μετά την προσχώρηση της Ελλάδας στην Entente (=Aνταντ). Καθοριστική υπήρξε κι η συνάντησή τους στη Σύνοδο Ειρήνης των Παρισίων (1919) που άρχισε τις εργασίες της με ομιλία του τότε Προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας Ρεϊμόν Πουανκαρέ και, φυσικά, τη δεσπόζουσα παρουσία του “πατέρα της νίκης”, του Κλεμανσώ, επιλεγόμενου και “Τίγρη”… Στο «τραπέζι» της Συνόδου μετείχαν οι νικητές του Μεγάλου Πολέμου (Entente- ΗΒ, Γαλλία, Ρωσία και ΗΠΑ) και ηγέτες μικρότερων κρατών συμμάχων τους, όπως η Ελλάδα.
ΕΠ’ ΕΥΚΑΙΡΕΙΑ, ο Ελευθέριος Βενιζέλος παρουσίασε και τις ελληνικές διεκδικήσεις σε Θράκη και Μικρά Ασία. Ως εθνική στρατηγική και επιχειρηματολογία, υιοθέτησε την έννοια της εθνικότητας των υπόδουλων στην εν διαλύσει Οθωμανική Αυτοκρατορία λαών. Κι αυτό λόγω του ότι η γλώσσα, σύμφωνα με τα δεδομένα της εποχής, δεν καθόριζε την εθνική ταυτότητα, διότι εθνική συνείδηση και γλωσσικό ιδίωμα δεν συμπίπτουν πάντα.
Ο ΚΛΕΜΑΝΣΩ αντιτασσόταν στις διεκδικήσεις της Ελλάδας καθώς θεωρούσε ότι η χώρα μας δεν είχε σταθεί επαρκώς στο πλευρό της Αντάντ. Μάλιστα, το 1917 είχε εκφράσει σφοδρή κριτική εναντίον μας, λέγοντας «Εσκοτώσατε τους Γάλλους μου», αναφερόμενος σε επεισόδια που είχαν συμβεί στην Ελλάδα. Για να του απαντήσει ευθαρσώς και καταλλήλως ο Ελ. Βενιζέλος (κατά μαρτυρία του Αλεξάνδρου Διομήδη, που αναπλήρωνε προσωρινά τον Υπουργό Εξωτερικών Νικόλαο Πολίτη): «Δεν ημπορείτε ν’ απευθύνετε τους λόγους αυτούς προς τον άνθρωπον, ο οποίος ηγωνίσθη σκληρώς δια να φέρη την Ελλάδα παρά το πλευρόν της Γαλλίας και της Αντάντ». Έτσι, μετά το πέρας της διαμάχης των δυο ανδρών, ο Ζωρζ Κλεμανσώ, περίπου απολογούμενος, ομολόγησε: «Αγαπώ την Ελλάδα. Γι’ αυτό, τα λόγια μου ήσαν τόσο πικρά!».
ΑΞΙΟΠΟΙΩΝΤΑΣ τις παραδοσιακά εξαιρετικές σχέσεις του με τη Γαλλία, ο Βενιζέλος πέτυχε σημαντικά οφέλη· όντας δε δεινός ομιλητής και οξυδερκής διπλωμάτης, κατάφερε να αλλάξει τη στάση του Κλεμανσώ: Τον έπεισε με το διεθνές κύρος που είχε αποκτήσει τα προηγούμενα χρόνια, καθώς είχε αναπτύξει στενές σχέσεις με τους κορυφαίους πολιτικούς της Δύσης (ΗΠΑ-Γουίλσον, ΗΒ-Λόυντ).
ΕΤΣΙ, ο Εθνάρχης πέτυχε να έχει και συνάντηση, κατ΄ιδίαν και incognito, στο σπίτι του Κλεμανσώ (B. Φραγκλίνου, 8, Παρίσι), πριν μεταβεί στο Λονδίνο να συναντήσει τον Λόυντ. Σε οικείο και ζεστό περιβάλλον, οι δυο ηγέτες συζήτησαν “σαν παλιοί καλοί φίλοι” τα κρίσιμα ζητήματα της εποχής τους. Τμήμα του διαλόγου τους (υποθετικού) τα παρακάτω:
“Ελ. Βενιζέλος: Αξιότιμε κύριε Κλεμανσώ, επιτρέψτε μου να σας εκφράσω τη βαθιά μου εκτίμηση για τη συμβολή σας στην ειρήνη. Επιπρόσθετα, η κυοφορουμενη “Κοινωνία των Εθνών” (2) είναι ένα νέο κεφάλαιο για τον κόσμο. Οφείλουμε να την ενισχύσουμε ως παγκόσμιο θεσμό. Έστω κι αν προσωπικά εκφράζω αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητά της… Πιστεύετε, άραγε εσείς, ότι θα μπορέσει να επιτύχει το εγχείρημα, σ’ένα τόσο ταραγμένο μεταπολεμικό κόσμο;
Ζορζ Κλεμανσώ: Κύριε Βενιζέλε, ανεξάρτητα του τί πιστεύουμε, η επιτυχία της προσπάθειάς μας είναι αναγκαία και εξαρτάται κυρίως από την αγάπη και την αφοσίωση λαών και ηγετών στην ιδέα της ειρήνης. Η Γαλλία και η Ελλάδα έχουν δείξει ότι μπορούν να συνεργαστούν για ανώτερα ιδανικά, για διαχρονικές αξίες. Το θέμα της “Κοινωνίας των Εθνών”, δεν είναι μόνο πολιτική απόφαση· είναι ένα ηθικό χρέος μας απέναντι στα εκατομμύρια νεκρών, ορφανών και αναπήρων που άφησε ο Πόλεμος των τριών Αυτοκρατοριών και των συμμάχων τους εναντίον μας.
Ελ. Βενιζέλος: Ναι, η φιλία των εθνών μας έχει δοκιμαστεί και έχει αποδειχθεί ακλόνητη. Η Γαλλία στάθηκε στο πλευρό μας σε πολύ δύσκολες στιγμές σ’ αυτόν και στον περασμένο αιώνα (3). Ελπίζουμε να σταθεί επίσης και στο θέμα των εθνικών διεκδικήσεών μας… Ειδικά εσείς, κύριε Κλεμανσώ, έχετε δείξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα- και δεν εννοώ μόνο τα ταξίδια σας -αλλά και την ελληνολατρεία που σας διακρίνει προσέχοντας τα ποικίλα αντίγραφα αρχαίων αντικειμένων που έχετε στην οικία σας.
Ζορζ Κλεμανσώ: Η Ελλάδα, ξέρετε, είναι πρωταρχικό στοιχείο της παιδείας μου, αλλά και συστατικό της ψυχής μου! Κοιτίδα του ευρωπαϊκού πολιτισμού και πηγή της κάθε σκέψης μας, της ελευθερίας και της δημοκρατίας μας, της φιλοσοφίας, της ρητορικής κ.ά. Από τον Περικλή μέχρι εσάς, βλέπω μια αδιάλειπτη συνέχεια. Η Ελλάδα είναι φωτεινός φάρος για όλους μας…
Ελ. Βενιζέλος: Η αναγνώριση αυτή, περισσότερο όμως η έμπρακτη αγάπη σας, μας τιμά ιδιαίτερα κ. Κλεμανσώ. Όμως οι καιροί παραμένουν σκοτεινοί και απαιτούν συλλογική δράση. Η “Κοινωνία των Εθνών” πρέπει να προστατεύσει κυρίως τους μικρούς λαούς από τις αυθαιρεσίες των μεγάλων αποδίδοντάς τους ό,τι δικαιούνται ιστορικά.
Ζορζ Κλεμανσώ: Συμφωνώ απολύτως, αλλά βλέπετε οι μεγάλες δυνάμεις πάντα συμπεριφέρονται υπεροπτικά, για να μη πω με περιφρόνηση, προς τους μικρούς λαούς. Γι αυτό πρέπει να χτίσουμε μια διεθνή τάξη βασισμένη στη δικαιοσύνη και τον αμοιβαίο σεβασμό. Η συμμαχία μας πρέπει να παραμείνει ισχυρή με ένα κοινό στόχο: έναν πιο δίκαιο κόσμο.” (…)
ΕΤΣΙ, με διπλωματικές φιλοφρονήσεις κυρίως δε με την επιμονή του, ο Βενιζέλος έφερε εις πέρας την επίτευξη των ελληνικών στόχων στη Σύνοδο Ειρήνης του Παρισιού: η χώρα πέτυχε σημαντικά οφέλη, όπως την ενσωμάτωση της Δυτικής Θράκης και την ανάθεση σε ελληνικά χέρια της διοίκησης της Σμύρνης. Γεγονότα σπουδαία, χαρακτηριστικά δείγματα της ευφυΐας του Βενιζέλου…
Σημείωσεις:
-(1)Georges Benjamin Clemenceau (1841-1929) Γάλλος πολιτικός, συγγραφέας και εραστής των καλών τεχνών. Υποστηρικτής του Dreyfus, ως εκδότης της αριστερής εφημερ. ‘L’Αurore’, δημοσίευσε στην πρώτη σελίδα της το περίφημο “Κατηγορώ” του Ε. Ζολα (1898) που ανέτρεψε τα πάντα. Ως υπουργός Εσωτερικών, κατέστειλε εργατικές απεργίες επιβάλλοντας παράλληλα υποχρεωτική εβδομαδιαία αργία (Κυριακή) και το οκτάωρο. Προέβη στο διαχωρισμό εκκλησίας κράτους και κατέστησε δημόσια την εκπαιδευση. Οι ατάκες του είναι μνημειώδεις, η δε επιμονή του παροιμιώδης.
-(2) “Η Κοινωνία των Εθνών” ιδρύθηκε, με αμερικανική πρωτοβουλία, ως αποτέλεσμα της σκληρής Συνθήκης των Βερσαλλιών (1919). Υπήρξε μια πρώτη απόπειρα συνένωσης κρατών υπερ της διεθνούς Ειρήνης και λειτούργησε ως προάγγελος του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ, 1946). Στο απόγειό της η Κοινωνία των Εθνών (1934-1935) μετρούσε 58 χώρες-μέλη. Όμως, η έναρξη του Β’ Παγκοσμίου πολέμου, την ανέτρεψε.
-(3) Περισσότερα για τις ελληνογαλλικές σχέσεις (1897-1913), στο συλλογικό έργο “1919, Η Σύνοδος Ειρήνης του Παρισιού-μέσα από το πρίσμα των γαλλοελληνικών σχέσεων των αρχών του 20ου αιώνα” (έκδ. Ασίνη-Γαλ. Σχολή Αθηνών-ΕΙΕΜ “Ελ. Κ. Βενιζέλος”, 2022)
