Περιοδικά της ‘Βασιλικής Πρόνοιας’ (‘η Παιδόπολις’ και ‘Το σπίτι του παιδιού’, 1950-1969)
Posted on 9 Ιουν, 2025 in Τα Παιδοπολίτικα | 0 comments
ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ ΤΗΣ “ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ” (1950-1969)
ΑΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙ υπήρχε προπαγάνδα στις παιδοπόλεις, όπως ανιστόρητα,
αναπόδεικτα κι αυθαίρετα ισχυρίζονται το ΚΚΕ και οι περί
αυτό “τάχα μου” μυθοπλάστες ιστορικοί και δήθεν διανοούμενοι,
αυτή θα έπρεπε να φαίνεται και μέσα από τα περιοδικά που
εξέδιδε ο θεσμός: πρώτα ως ΠΒΕΕ (Πρόνοια Βορείων Επαρχιών
Ελλάδος) και έπειτα ως “Βασιλική Πρόνοια”.
ΤΟ ΝΕΑΝΙΚΟ περιοδικό “η Παιδόπολις” που εκδόθηκε για πρώτη
φορά, μόλις λίγους μήνες μετά τη λήξη του ανταρτοπολέμου
(1946-1949), ήταν το κάτι άλλο, για τον περιοδικό κόσμο της εποχής.
Όχι ότι δεν υπήρχαν και άλλα αξιόλογα παιδικά περιοδικά,
απευθυνόμενα ομού σε αγόρια και κορίτσια (“Η Διάπλασις
των Παίδων”, “Το Ελληνόπουλο”, “Η Ζωή του Παιδιού”,
“Σχολείο και Ζωή” κ.ά)· όμως, η έκδοση του περιοδικού
“Η Παιδόπολις” αποτέλεσε ορόσημο για όλη την μεταπολεμική
Ελλάδα: τόσο για τα επίκαιρα και χρηστικά θέματα που είχε
μέσα, όσο και για την άμεση επαφή με την τραυματισμένη
ψυχή των μικρών αναγνωστών του.
Εκτυπωνόταν σε φωτο-οφσετ, από τον εκδ. Οίκο “Πεχλιβανίδης”
που εξέδιδε τότε, μεταξύ άλλων και τα αμερικανόφερτα
πολύχρωμα και πολύ συναρπαστικά “Κλασσικά Εινογραφημένα”.
Το περιοδικό “η Παιδόπολις”, είχε κι αυτό εντυπωσιακά
χρώματα και η ανά δεκαπενθήμερον έκδοσή του ήταν από τα
ελάχιστα πράγματα που περιμέναμε, εμείς τα μικρά
ανταρτόπληκτα στις παιδοπόλεις. Με μεγάλη αγωνία, αδημονία
και ανυπομονησία για να διαβάσουμε τις συνέχειες ή να
δούμε τυπωμένη καμιά συνεργασία μας!
ΚΡΑΤΩ ατόφιο στα χέρια μου το φύλλο 12 του παραπάνω
περιοδικού (16 Ιουνίου 1950) και, μετά 75 χρόνια,
αναπολώ τις πανέμορφες στιγμές που μας χάριζε αυτός
ο χάρτινος μάγος…
Το περιοδικό ήταν συνδρομητικό για τους εκτός των
παιδοπόλεων αναγνώστες, με ενδεικτική τιμή τις 1000
δραχμές ανά τεύχος.
Διευθυνόταν από τριμελή επιτροπή αποτελούμενη από
Κυρίες των Τιμών της Πρόνοιας ΒΕΕ, εντεταλμένες της
Βασίλισσας Φρειδερίκης.
Τα γαφεία του βρισκόταν επί της Ηρώδου Αττικού, αρ. 9.
είχε δε ως Αρχισυντάκτη τον Άγγελο Μεταξά.
Αξιοσημείωτο ότι, φωτογραφίες της Βούλας Παπαιωάννου
και του Δ. Χαρισιάδη κόσμησαν αρκετα εξώφυλλα, όπως αυτό
του 12 τεύχους (Βούλα Παπαϊωάννου).
ΑΝΕΠΙΣΗΜΑ, η πρώτη υποτυπώδης παιδόπολη στο Ωραιόκαστρο
Θεσσαλονίκης δέχθηκε ανταρτόπουλα ορφανά από τους δυο
ή τον ένα γονιό, είτε ήταν κομμουνιστών γονέων ή άλλων,
το φθινόπωρο του 1947. (Οι παιδοπόλεις δημιουργήθηκαν
με ΒΔ. στις 10-7-1947, ΦΕΚ 140, 11-7-1947 τ. Α’)
Ο σκοπός αυτών των ιδρυμάτων (στα οποία παρέμεινα επί
14 έτη) δεν ήταν μόνο η σωτηρία και προφύλαξη
μικρών ορφανών παιδιών ανταρτόπληκτων, με την παροχή
στέγης, τροφής και μόρφωσης. Ήταν και η διαμόρφωση
ικανών αυριανών πολιτών, είτε επιστρέφοντας στα χωριά
τους με αρκετά εφόδια για να ζήσουν, είτε κατευθυνόμενα
στα γράμματα -Γυμνάσιο, ΑΕΙ- ώστε μορφωμένα να στελεχώσουν
δομές και υπηρεσίες της πολιτείας.
Το 1950, με τη λήξη του ανταρτοπολέμου, ένα μεγάλο
κύμα από παιδοπολίτες (άνω των 12-15 ετών),
επέστρεψαν στα χωριά για να αναλάβουν αγροτικές δουλειές.
Δεδομένου ότι θα έβρισκαν ερειπωμένα σπίτια, κατεστραμμένη
γη, ανοικτα μνήματα, ελάχιστη παραγωγή, οι παιδοπόλεις τους
είχαν εφοδιάσει με αρκετές πρακτικές γνώσεις… Όμως, είχαν
σωθεί και όφειλαν να συνεχίσουν τη ζωή τους.
ΤΟ ΤΕΥΧΟΣ 12, περί ου ο λόγος, αριθμεί 28 σελίδες,
όσες περίπου και τα άλλα παιδικά περιοδικά.
-Στην 3η του σελίδα αναπόφευκτα παρουσιάζει τις
δραστηριότητες του βασιλικού ζεύγους στην
ανταρτοπληκτη επαρχία (θεμελίωση σχολείων και
εκκλησιών στη Θράκη και τη Μακεδονία), αφού
όλη η Βόρεια Ελλάδα υπήρξε θέρετρο αγρίων και
καταστροφικών μαχών ανάμεσα σε αντάρτες και εθνικό στρατό.
Οι υπόλοιπες σελίδες του είναι ως επί το πλείστον
επιμορφωτικές (ιστρία, μυθολογία, ξένη λογοτεχνία,
αγροτικές εργασίες)
Αφιερώνει σελίδες και στη διασκέδαση των μικρών
αναγνωστών με σταυρόλεξα, γρίφους, ακροστιχίδες,
ανέκδοτα.. Εχει ποίηση, παραμύθι (η Καντιανή, η Ανέμη).
Αφιερώνει δυο σελίδες τις οποίες γράφουν τα παιδοπολιτάκια
και όχι μόνο (“Τα παιδιά γράφουν”), έχει τρόπους
κατασκευής ενός επίπλου (βιβλιοθήκη), σελίδα με “απαντήσεις
του αρχισυντάκτη” (προφανώς για συνεργασίες παιδιών).
Κηρύσσει λογοτεχνικούς διαγωνισμούς για όλους, ενώ η
τελευταία του σελίδα έχει μια εικονογραφημένη ιστορία σε συνέχειες…
Το περιοδικό “η Παιδόπολις” δεν έζησε για πολύ. Το 1952
αντικαταστάθηκε από το πιο άμεσο και εντυπωσιακό “Το σπίτι
του παιδιού”, στο οποίο η γκάμα θεμάτων και αναγνωσμάτων
διευρύνεται, με περισσότερους Έλληνες και Ξένους
λογοτέχνες. Την δε εικονογράφησή του είχε εν πολλοίς ο
αριστερός Μποστ (Μέντης Μποσταντζόγλου) και περιείχε συνεργασίες
της υπέροχης Σοφίας Μαυροειδή- Παπαδάκη, εκπαιδευτικού (αριστερής).
Η ΧΟΥΝΤΑ των συνταγματαρχών, δυστυχώς διέκοψε τη συνέχισή
του, το 1969, για δικούς της λόγους…
————————————–
Σημείωση: Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. Αντώνη ΒΕΝΕΤΗ,
φίλο και συμπαιδοπολίτη, που μας έστειλε αυτό το μοναδικό τεύχος.
=========================
ΜΙΑ ΕΓΚΥΡΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
Το περιοδικό (“Το σπίτι του παιδιού”) έχει χαρακτήρα
επιμορφωτικό, ενημερωτικό, αλλά και ψυχαγωγικό για τους
νέους της μεταπολεμικής Ελλάδας. Η ύλη περιλαμβάνει
διηγήματα γνωστών και νέων συγγραφέων, θεατρικούς διαλόγους,
παραμύθια ελληνικά και ξένα, σατυρικά ποιήματα και τραγούδια.
Θέματα από την ελληνική ιστορία και φιλοσοφία, καθώς
και τη χριστιανική θρησκεία, καταλαμβάνουν πάντα μέρος
των στηλών του, συνοδευόμενα από ρήσεις μεγάλων ανδρών, όπως
του Πλάτωνα ή του Βίκτωρος Ουγκώ. Το Σπίτι του Παιδιού φροντίζει
πάντα να είναι στην επικαιρότητα, παρουσιάζοντας νέα από
την Ελλάδα και τον κόσμο, αλλά και αθλητικά. Οι αναγνώστες
του συχνά δημοσιεύουν κείμενα και σκίτσα τους σε αυτό, ενώ έχουν
τη δυνατότητα να επικοινωνήσουν μαζί του στη μόνιμη στήλη του
“Με ερωτούν και απαντώ”, όπου το περιεχόμενο είναι κυρίως
εγκυκλοπαιδικής φύσεως. Παρά τις λιτές και ασπρόμαυρες σελίδες του,
το εξώφυλλο κοσμεί ένα έγχρωμο εικαστικό θέμα, ενώ συνήθως στο
οπισθόφυλλο παρουσιάζεται εικονογραφημένο και σε συνέχειες ένα παραμύθι
Πηγή:
(ΕΛ.Ι.Α). [https://web.archive.org/web/20110317065355/http://www.elia.org.gr/pages.fds?pagecode=08.03.12&langid=1]
