Απρόσμενα συναπαντήματα (Χ.ν., 2-6-25)
Posted on 2 Ιουν, 2025 in Τα Παιδοπολίτικα | 1 comment
ΑΠΡΟΣΜΕΝΑ ΣΥΝΑΠΑΝΤΗΜΑΤΑ…(*)
- «Oλόκληρη η ζωή μου δεν ήταν παρά η ανάμνηση ενός ονείρου μέσα σε ένα άλλο όνειρο» (Τάσος Λειβαδίτης)
ΨΑΧΝΩ, όπως γινόταν μεταπολεμικά με τις “αναζητήσεις” του ΕΕΣ, παλιά πρόσωπα! Λες, πουλιά που πέταξαν και ξαναγυρίζουν ένα ένα πίσω μέσα από ασπρόμαυρες φωτογραφίες, τις σελίδες ενός συλλογικής μνήμης βιβλίου (1), το fb και τα τηλεφωνήματα. Ένα “κυνήγι”, με ευχάριστα αποτελέσματα, αφού κάθε λίγο και λιγάκι αναδύονται από το βυθό της μνήμης “μαγιάτικοι ανθοί”, οι παλιοί μου φίλοι! Η ανεύρεσή τους προσφέρει ανείπωτη ικανοποίηση: συμπαιδοπολίτες, συμμαθητές, συμφοιτητές, συνάδελφοι, “σύντροφοι” (αχ! αυτό το συν-), επιστρέφουν μετά από σιωπή δεκαετιών. Κάθε αναδρομή στο παρελθόν είναι συνυφασμένη με την ψυχοσύνθεσή μας. Προκαλεί ανάλογες αντιδράσεις. Πολλοί μισούν το παρελθόν τους, άλλοι το λατρεύουν.
Η ΕΠΙΘΥΜΙΑ να ξανακούσομε γνώριμες φωνές, να μάθουμε τι απέγιναν “χαμένα” πρόσωπα, να ανατρέξουμε σε παλιές φωτογραφίες, να αναγνωρίσουμε φίλους και πρώτες αγάπες, να γράψουμε κάτι· πιο πολύ να μιλήσουμε για τη νιότη μας-εποχή απόλυτης φτώχιας, αλλά και ωραίων αγώνων-, πραγματοποιείται. Μιλάμε για την εκπληκτική περίοδο της δεκαετίας του ’60: με το ηχηρό 1-1-4 και τις ποικίλες νεανικές μας εξεγέρσεις (**). Με τα υπέρλαμπρα επιτεύγματα κι απίστευτα εγκλήματά της. Με τις υπέροχες μουσικές, τις ταινίες, αλλά και τ’ανείπωτα βασανιστήρια από αμερικανόφερτες χούντες.
ΕΝΩ στα άλλα τηλεφωνήματα είμαστε σύντομοι, σ’ αυτά αφήνουμε το χρόνο να κυλήσει· ίσως επειδή, το ανέλπιστό τους είναι πολυτιμότερο από οποιοδήποτε χρόνο και χρήμα. Σκληρά τα χρόνια της ενηλικίωσης (1946-1949), ραγδαία και πολλά τα γεγονότα της φοιτητικής μας ζωής (1961-1965), πανάκριβα τα πτυχία και οι μετεκπαιδεύσεις, το στρατιωτικό μας στο πουθενά (1966-1968). Έπειτα, ο διορισμός (1969), ο γάμος (1975), τα παιδιά, οι απώλειες, οι μακροχρόνιοι αγώνες για βελτίωση της ζωής. Μια αέναη αναμονή του νέου κόσμου που ποτέ δεν φτάνει!
ΑΝΑΡΩΤΙΕΜΑΙ, αν, η επιστροφή αυτή στη χώρα του Τότε, έχει σημασία στο Τώρα που είμαστε ανενεργοί πολίτες. Μάλλον ναι: μετά από 50 ή 60 χρόνια, η διαδικασία εγκαταβασης στους δυσπρόσιτους διαδρόμους της μνήμης, έχει λυτρωτική αξία! Παίζουν βέβαια ρόλο ο χρόνος, τα πρόσωπα και τα συναισθήματα που γεννιούνται. Κάθε αναδρομή στο παρελθόν συμβολίζει έναν άλλο χ ρ ό ν ο, όχι χαμένο, αλλά καρποφόρο αφού διαποτίζει ευφρόσυνα τα μετέπειτα. Η επιστροφή στο παρελθόν, νομίζω ότι εκφράζει μια ψυχική ανάγκη, ίσως και περιέργεια, να μάθουμε πώς “τα πήγαν” οι άλλοι· εκείνοι δηλαδή, που ο καθένας τους κρατάει ένα κομμάτι/“κλειδί” του κοινού μας παρελθόντος.
ΝΑ ΘΕΛΕΙ, άραγε η μοίρα να μας φέρνει αυτές τις συναντήσεις; Να θέλουμε να κλείσουμε παλιούς λογαριασμούς με πρόσωπα και γεγονότα; Τηλεφωνήματα πυκνά από Αθήνα (Σταυρούλα Γ., Αντώνης Β., Χρήστος Τσ., Χρήστος Β., Κώστας Μπ., Βάσω/Μπέσσυ), από Αυστραλία (Θωμάς), από ΗΠΑ (Κρίτων), από Καβάλα (Νίκος Κ.), από Λιτόχωρο (Καίτη), από Θεσσαλονίκη (+Λέων, Παναγιώτης Εφρ., Γιάννης Α., Στέλλα Π.), από Ρόδο (Χρίστος Κ., Μανώλης Αντ., Μαρία Κ.), από Σύμη (Ρηνάκι, Μιχαλάρος, Ελένη). Το κάθε τηλεφώνημα έχει τη δική του χροιά.
ΙΣΩΣ πάλι, κάποιο αόρατο χέρι μάς κατευθύνει, ώστε να δώσουμε ένα κάποιο νόημα σε μια ζωή δυσνόητη. Ίσως και α-νόητη, αφού μας δυσκολεύει συνεχώς. Νομίζουμε πως στο εφήμερο, το φευγαλέο της ύπαρξής μας, τέτοια “προσκυνήματα” απουσίας/παρουσίας, προσδίδουν ανακούφιση. Και μόνο ότι ακούς, “τί ωραία που τα είπαμε, βρε Σταύρο…!”, “για θυμήσου τον…!”, “τί να απόγιναν οι…;” και άλλα υπαρξιακά ερωτήματα, δεν μας χαρίζουν αγαλλίαση; Δεν ξαναζούμε μια σύνθετη αλληλοεμπειρία που συνδυάζει χαρά, νοσταλγία, συγκίνηση;
ΕΙΝΑΙ στιγμές που η καρδιά γεμίζει από ευγνωμοσύνη για τη ζωή που ζήσαμε, ενώ και κάποιο πηγαίο δάκρυ μπορεί να πέσει απ’ την απρόσμενα βαριά συγκίνηση.
ΣΥΜΦΩΝΑ με την ψυχολογία, τα συναισθήματα είναι πολύπλοκες ψυχοσωματικές απαντήσεις σε ερεθίσματα του περιβάλλοντος ή σε εσωτερικές μας σκέψεις. Η συγκίνηση, ειδικά όταν συνοδεύεται από αιφνίδια ξεσπάσματα χαράς ή λύπης, καταλήγει σε μια μορφή συναισθηματικής απελευθέρωσης που μας επιτρέπει να επεξεργαστούμε βαθύτερα τον εαυτό μας. Τέτοια απρόσμενα συναπαντήματα υπενθυμίζουν τη δύναμη των ανθρώπινων σχέσεων. Μοιάζουν με άγνωστα “ταξίδια” που όμως, έχουν ευχάριστο τέλος. Πόσες ιστορίες που ανασύρονται απ’ τα κλειστά συστάρια της μνήμης, δεν προκαλούν τρανταχτά γέλια ή ανείπωτες συγκινήσεις; Δεν αποτελούν, άραγε όλα αυτά, μικρά σπάνια πολύτιμα δώρα που μας χαρίζει γενναιόδωρα η ζωή; Δεν μας το λένε, ποιητικώ τω τρόπω, ο Γιάννης Ρίτσος κι ο Μάνος Ελευθερίου:
-«Τα μεσημέρια, κάποτε, ανάμεσα στο θόρυβο
των τζιτζικιών, των νερών, των πουλιών, της αεραντλίας,
γίνεται μια άξαφνη σιωπή κυκλική, σαν ένα αλώνι
όπου λυχνίσαν, οι άλλες εποχές, μεγάλα στάχυα
ολόχρυσα, άγνωστα, που μας θρέψαν αγνώριστα.» (2)
και
-”Σα να ’ταν αύριο που θα γίνονταν όλα.
Και το αναμμένο φως στο κομοδίνο
να ξορκίζει και να αναβάλλει τον θάνατο.
Κι έτσι σιγά σιγά που γέρνεις και γερνάς
στον θάνατο του ύπνου
μόλις εκείνες τις στιγμές καταλαβαίνεις
ότι γνωρίζεις όλες τις παλιές συνήθειες
αλλά ποτέ δε θα μπορέσεις να τις αποδείξεις.
Αχ πόσα μας επιφυλάσσει ακόμη
το παρελθόν”. (3)
… Οι μεταπολιτευτικές γενιές της ευδαιμονίας (1975-2000) παραπονιούνται πως οι γονείς τους “τα έκαναν όλα”, μη αφήνοντας τίποτε γι’ αυτές! Η σημερινή γενιά (Generation Z, 1993) μεγάλωσε χωρίς το χάρτινο εξωσχολικό βιβλίο και την έντυπη εφημερίδα. Χρησιμοποιεί smartphone, social media, fb, laptop, stalking (=εμμονική παρακολούθηση/παρενόχληση) κ.ά. Είναι παιδιά της πολλαπλής οθόνης, των πολλαπλών κοινωνικοπολιτικών κρίσεων και της επαγγελματικής αστάθειας. Στερούνται ενός “ζωντανού” ιστορικού και συναισθηματικού παρελθόντος. Ζούνε ένα δήθεν, μια ψευδαίσθηση του κόσμου και γι‘ αυτό το μέλλον τους προδιαγράφεται συγκεχυμένο. Εμείς πάλι, μεγαλώνουμε περιθωριοποιημένοι· βυθιζόμενοι δε σε ουτοπικές “άλλες χώρες”, συμπληρώνουμε τις ημέρες μας “πληρώνοντας λύτρα” για κάθε επιπλέον χαρά. (30-5-2025)
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
-(1) Στ.Γ. Κλώρης, “Τα Παιδοπολίτικα-Από την απώλεια στην καταλλαγή” (Χανιά, 2023)
-(2) Γιάννης Ρίτσος, Ποιήματα, τ. 4ος, Κέδρος, «Άγνωστη θύμηση», 1959.
-(3) Μάνος Ελευθερίου, Από τη συλλογή “Η πόρτα της Πηνελόπης” (2004), Το παρελθόν.
==================================
* Αφιερώνεται στη Σταυρούλα, τη Βάσω (Μπέσυ) και την Καίτη, το Νίκο, το Γιάννη, τους συμφοιτητές μου, τους παλιούς μου μαθητές (Σύμη), τους συμπαιδοπολίτες, συγγενείς, και φίλους…
* * Η δεκαετία του ’60, λεγόμενη και “χρυσή δεκαετία”, βρίθει πρωτοφανών αλλαγών και καθοριστικών συγκρούσεων που διαμόρφωσαν το σύγχρονο κόσμο: επαναστάσεις—πολιτικές, κοινωνικές, πολιτιστικές και τεχνολογικές με πολλές ανατροπές. Αγώνες για πολιτικά δικαιώματα, κοινωνική δικαιοσύνη, ελευθερία, ψωμί, παιδεία, δημοκρατία. Αγωνιστήκαμε με αντιπολεμικά συνθήματα, είδαμε τον αγώνα για την εξερεύνηση του διαστήματος, βιώσαμε την ανάδυση της ΕΕ, υποφέραμε δικτατορίες, φυλακίσεις, εξορίες…
Συγκινήθηκα, αναπόλησα παλιές φιλίες,
εύχομαι να συνεχίζουμε με το ίδιο κέφι και την ίδια αγάπη
και να μας συνοδεύουν οι καλές μας αναμνήσεις πάντα.
Ευχαριστώ για το δωράκι.
Να είστε καλά και αγαπημένοι