Τα Άγια “Κονοστάσια” (Χ.ν., 19-5-2025)
Posted on 19 Μάι, 2025 in Δοκιμές, Κείμενα | 0 comments
ΤΑ ΑΓΙΑ “ΚΟΝΟΣΤΑΣΙΑ”
“(…) Τις πέτρες αυτές που µέσα στη σιωπή τους “κράζουν” και διηγούνται τηv πίστη του Θεού.” (1)
ΑΝΕΚΑΘΕΝ ο άνθρωπος επιθυμούσε-και επιθυμεί -να αφήνει τα ίχνη του στη γη. Η ζωή είναι τόσο σύντομη -“μια φράση που κόπηκε στη μέση” κατά πως λέει ο Βικτόρ Ουγκό- ώστε και η πιο ταπεινή, ευχάριστη ή δυσάρεστη ανάμνηση, να θέλουμε να υπάρχει in memoriam!
ΤΑ ΕΙΚΟΝΟΣΤΑΣΙΑ που βλέπουμε στους δρόμους των πόλεων ή έξω απ’ αυτές, μας θυμίζουν θανατηφόρα αυτοκινητιστικά ή άλλα δυστυχήματα, ατυχείς μοιραίους χειρισμούς, υπερβολική ταχύτητα, ολισθηρότητα δρόμων, μέθη, κακοκοτεχνίες, αιφνίδιες προσκρούσεις κ.ά., που καταλήγουν στο θάνατο -κυρίως νέων ανθρώπων. Υπάρχουν όμως και τα άλλα Εικονοστάσια (“Κονοστάσια”) σε απρόσιτους επαρχιακούς δρόμους, χωμάτινα σταυροδρόμια, κορυφές λοφίσκων, εισόδους χωριών που απλά εκφράζουν την ορθόδοξη π ί σ τ η μας στο Θεό, την Παναγία, τους τοπικούς Αγίους. Περιέχουν καντήλια με λάδι, κεριά, θυμίαμα κ.λπ. για κάθε περαστικό πιστό, δημιουργώντας ταπεινή ατμόσφαιρα κατάνυξης και περίσκεψης.
ΥΠΑΡΧΟΥΝ και τα εικονοστάσια που έχουμε στο σπίτι, με τους “οικείους” αγίους μας, με το λαδοκάντηλο, το θυμιατό, τα καρβουνάκια, τα άγια αρώματα. Προσωπικά έχω, πλην των άλλων αγίων, ως “οικογενειακό” άγιο, τον “Άγιο Αλέξιο-τον Άνθρωπο του Θεού”: ήταν ο άγιος της μάνας μου φερμένος από την (Μ)Πάφρα του Πόντου, μετά το Μεγάλο Διωγμό του ’22. Το σπιτίσιο εικονοστάσι αποπνέει μια τρυφερότητα και οικειότητα και προσφέρει άφατη γαλήνη. Θάλεγα πως έχει και μια κτητικότητα που δεν έχουν τα άλλα.
ΣΤΟ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ, αξιομνημόνευτο και βαθιά θρησκευτικού περιεχομένου βιβλίο του αείμνηστου Αντ. Πλυμάκη (1), υπάρχει ένα πολύ ωραίο, νοσταλγικό κειμενάκι γραμμένο ειδικά για το βιβλίο αυτό από τον μακαριστό Ειρηναίο Γαλανάκη, π. Μητροπολίτη Κισάμου και Σελίνου (την πιο σημαντική εκκλησιαστική προσωπικότητα σε στοχασμό, γραφή και έργο του δευτέρου μισού του 20ου αιώνα στην Κρήτη):
“Το Κονοστάσι του χωριού µου”
“Από το χωριό µου το Νεροχώρι, χυταρίζαµε στην Πλάκα, τη βρύση µε το κρύο νερό και ανηφορίζαµε στο Γρόθο για να πάµε πίσω στις χαλέπες τον Παπά Κωτσολά. Εκεί λοιπόν στ‘ Αναστασιανά, που τελειώνουν τα κατωµέρια µε τις ελιές κι αρχίζουν οι χαλέπες µε τις χαρουπιές και τα πουρνάρια είναι το Κοvοστάσι στον τοίχο του δρόµου, τριγυρισµένο από λυγιές και τραμυθιές (σ.σ. αγριοφυστικιές). Είναι µια τετράγωνη στήλη από µεγάλες πέτρες και πηλάσβεστο, που μοιάζει µε κεντρική κολώνα της Αγίας Τράπεζας.
Πότε κτίστηκε και γιατί βρίσκεται στη θέση αυτή δεν έµαθα ποτέ μου. Από τις παλιές δουλεµένες πέτρες όµως, που βρίσκονται εκεί τριγύρω µπορεί να υποθέσει κανείς πως παλαιότερα υπήρξε εκεί κάποια Εκκλησούλα, που γκρεµίστηκε σε κάποιο χαλασµό της Κρήτης, από Σαρακηνούς ή Τούρκους. Στα παιδικά µου χρόνια, όλοι που περνούσαµε πρωί-βράδυ από κει κάναµε το Σταυρό µας · κι αν ήταν σκοτεινιασµένα νοιώθαµε κάποιο φόβο.
Συχνά με τα βοσκαρούδια βάζαµε το Κονοστάσι σηµάδι, που θα περιuέναµε ο ένας τον άλλο ή που θα χωρίζαµε στο δρόµο για να πάμε άλλοι στη Μαδαρή κι‘ άλλοι στις Λεµονάτες και τα Καµίνια.
Καντήλι δε θυµάµαι ποτέ ν‘ ανάβει κι ούτε υπάρχει θέση καντηλιού σ‘ αυτό το Κονοστάσι. Κάπου-κάπου όµως βλέπαµε στη ρίζα του κάποιο σπασµένο κεραμίδι µε σβησµένα κάρβουνα. Κάποια γριούλα από κείνες τις παλιές χριστιανές της Κρήτης που τη Μ. Παρασκευή και τις άλλες Αγιες Ηµέρες πηγαίνανε και θυµιάζανε τα ξωκλήσια και τα κονοστάσια των χωριών τους, ίσως η θεία Σταυρούλαινα ή η Μακρονικολίvα, να‘ ρχόταν ως εδώ vα θυµιάσει και τούτο το απόµερο κονοστάσι.
Μικρό παιδί και έφηβος σαν περνούσα από το Κοvοστάσι αυτό έκανα το Σταυρό µου και τώρα που είµαι γέροντας σταµατώ και ασπάζοµαι τις αγιασµένες πέτρες του. Τις πέτρες αυτές που µέσα στη σιωπή τους “κράζουν” και διηγούνται τηv πίστη του Θεού. Τις πέτρες εκείνες, που τις έστησε κάποιος φίλος του Θεού, για να διηγούνται την πίστη, το πιο παλιό και το πιο τρανό σημάδι της ανθρωπιάς του ανθρώπου.
Αλήθεια, τι μυστήριο που υπάρχει και σε τούτα τα λόγια που ο Χριστός είπε κάποτε στους Φαρισαίους που του ζητούσαν να μαλώσει τους Μαθητές του γιατί υμνούσαν την Θεότητά Του και κείνος τους απάντησε:
“Εάν ούτοι σιωπήσωσιν, οι λίθοι κεκράξονται” (Λουκ. 19, 10).
Σε πολλά μέρη του κόσμου αλλόθρησκοι, άθεοι και αντίχριστοι έχουν απαγορεύσει το κήρυγμα και τη λατρεία του Χριστού.
Κλειστές ή γκρεμισμένες Εκκλησίες, ερειπωμένα Μοναστήρια και Κονοστάσια στους έρημους δρόμους μιλούνε με τις πέτρες τους και διαλαλούνε στους αιώνες το μυστήριο της Πίστης.
Χαίρομαι σα βλέπω στους δρόμους της Κρήτης αυτά τα παλιά πέτρινα κονοστάσια και λυπάμαι γιατί στην εποχή μας τα εικονοστάσια στήνονται, σε ατυχήματα και τάματα, είναι τσίγκινα και γκρεμίζονται από τους ανέμους εύκολα. Και ακόμη ασχημίζουν το φυσικό περιβάλλον. Τα προσέχουν άραγε αυτά οι ιερείς μας;
Το Εικοστάσια του χωριού μας.
Το είδαν μια φορά τα παιδικά μάτια, μπήκε στις παιδικές μου αναμνήσεις κι έγινε μαζί με τόσα άλλα, μέγιστα και ελάχιστα, σημάδι και πλούτος στην ψυχή μου. Και τώρα μπορεί να λέω και γι ‘αυτό τα λόγια του Rilke:
“Κύριε αν θέλεις να με τιμωρήσεις πάρε μου ό,τι θέλεις.
Μη μου πάρεις τις παιδικές μου αναμνήσεις“.
Ευτυχισμένα τα παιδιά που μεγαλώνουν με καθαρές κι‘ αγνές αvαμνήσεις. Και μακάριοι, γονείς και δάσκαλοι, που θρέφουv τα παιδιά τους με όμορφες και άγιες αναμνήσεις “ (Φεβρ. 1989). (2)
ΤΑ ΕΙΚΟΝΟΣΤΑΣΙΑ αποτελούν μικρά θρησκευτικά μνημεία, με βαθιά σημειολογική σημασία στον ελληνικό θρησκευτικό λαϊκό πολιτισμό. Συμβολίζουν την πίστη, την προστασία και την ανάμνηση. Άλλοτε τοποθετούνται για να προστατεύουν περαστικούς και κατοίκους ενός τόπου από κακοτυχίες, δεισιδαιμονίες κ.λπ. θεωρούμενα ως σημεία ευλογίας, κι άλλοτε κτίζονται στη μνήμη αγαπημένων προσώπων που έφυγαν ή σώθηκαν.
ΕΙΝΑΙ και σημεία κοινωνικής συνάντησης, όταν είναι αφιερωμένα σε πολιούχους αγίους. Η παρουσία τους είναι μια υπενθύμιση της σύνδεσης του ανθρώπου, τόσο με το θείο όσο και με τη μνήμη αγαπημένων προσώπων που δεν υπάρχουν. (16-5-25)
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
-(1) Αντώνης Πλυμάκης, “Προσκυνητάρια στην Κρήτη (Εικονοστάσια), 230 φωτογραφίες” (2001)
-(2) + Ειρηναίου Γαλανάκη, “Στοχασμοί από την Αγία Σοφία“, έκδοση 1991 (και σελ. 17-18-19, στο βιβλίο του Αντ. Πλυμάκη) .
https://www.haniotika-nea.gr/ta-agia-konostasia/
