ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΓΝΩΣΗ;

• “Σουηδική κυβέρνηση και Υπουργείο Παιδείας ανακοίνωσαν την επιστροφή στο «χαρτί και το μολύβι» και στα έντυπα εγχειρίδια του σχολείου, με στόχο την καταπολέμηση της μείωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών αλλά και της έλλειψης συγκέντρωσής τους κατά τη διδασκαλία.” (https://www.theguardian.com/world/2023/sep/11/sweden-says-back-to-basics-schooling-works-on-paper)

ΟΤΑΝ αδρανεί το μυαλό, αδρανούν τα πάντα… Επινοήσεις που μας διευκολύνουν, όπως η τεχνογνωσία/τεχνολογία καθώς και η ΤΝ (ΑΙ), δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την πραγματική ενσυνείδητη πορεία προς τη γνώση. Έτσι, μετά από χρόνια “πρωτοποριακής χρήσης” των fb, laptop, iphone, διαδικτύου και διαδραστικών πινάκων στα σχολεία, επιστήμονες και παιδαγωγοί, αντιλαμβανόμενοι ότι οι σύγχρονες γενιές, εκτός του ότι έπαψαν να διαβάζουν βιβλία, είναι τρομακτικά ανορθόγραφες, φτωχές σε λεξιλόγιο και επιχειρήματα, συνιστούν την επιστροφή στο μολύβι και το χαρτί!

ΕΙΔΙΚΟΙ στη Σουηδία, με κέντρο το φημισμένο Ινστιτούτο Καρολίνσκα (Karolinska Institute), κατέληξαν κατόπιν ερευνών, στο ότι η υπερβολική ψηφιοποίηση της εκπαίδευσης φέρνει μόνο αρνητικά αποτελέσματα. Άλλο πράγμα η υπερπληροφόρηση και άλλο η γ ν ώ σ η. Η οποία γνώση, όπως μας έλεγε Γάλλος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, “είναι αυτό που μένει αφού ξεχάσουμε όλα τα άλλα!” H έννοια του ρήματος “μένει” σημαίνει αυτό που φωτίζει και εξηγεί συνειδητά οτιδήποτε συμβαίνει γύρω μας.

ΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΑ ευρήματα της παραπάνω έρευνας (που προτρέπει κι άλλες χώρες να επιστρέψουν στην έγχαρτη εκπαίδευση), για την Guardian είναι: η μείωση της Αναγνωστικής Ικανότητας (κατανόηση κειμένων) με συνέπεια τη μεγάλη πτώση στις διεθνείς επιδόσεις τους (PISA κ.λπ.). Διαπιστώθηκε ότι οι μαθητές συγκρατούν και κατανοούν καλύτερα ό,τι διδάσκονται μέσω της επαφής με το χάρτινο βιβλίο, σε αντίθεση με την ηλεκτρονική οθόνη, η οποία συχνά οδηγεί σε μια επιφανειακή “γνώση”. Επιβεβαιώθηκε επίσης, ότι η χειρόγραφη γραφή ενεργοποιεί περισσότερες περιοχές του εγκεφάλου από ό,τι η πληκτρολόγηση. Αυτή η κ ι ν α ι σ θ η τ ι κ ή εμπειρία βοηθά στην καλύτερη κωδικοποίηση της πληροφορίας στη μνήμη, όπως και στην ανάπτυξη των λεπτών κινητικών δεξιοτήτων. Εξάλλου, η παρατεταμένη χρήση οθονών αυξάνει την ψηφιακή κ ό π ω σ η και μειώνει την αυτοσυγκέντρωση. Η διάσπαση της μαθησιακής προσοχής με τα tablet, κινητά και laptop στα σχολεία, προκαλεί συνεχείς περισπασμούς της π ρ ο σ ο χ ή ς εμποδίζοντας τη «μάθηση». Οι επιστήμονες τόνισαν ακόμη ότι οι μαθητές αδυνατούν να παραμείνουν συγκεντρωμένοι σε μία ε ρ γ α σ ί α για μεγάλο χρονικό διάστημα.

ΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ αυτά έπεισαν τη σουηδική κυβέρνηση ότι, για να αντιστραφεί η εικόνα, πλην των αναγκαίων χρημάτων (100 εκατομμύρια ευρώ περίπου), απαιτείται επιστροφή στην παλιά επί αιώνες δοκιμασμένη παραδοσιακή “μάθηση” (“χαρτί και μολύβι”) στην τάξη. Στόχος δεν είναι η πλήρης κατάργηση της τεχνολογίας, αλλά η αποκατάσταση μιας ισορροπίας ανάμεσα σε ψηφιακά εργαλεία και βιβλία. Τα πρώτα θα λειτουργούν υποστηρικτικά και όχι ως κύριο μέσο διδασκαλίας!

ΣΤΗ χώρα μας, η πρόταση για «επιστροφή στην πραγματική γνώση» στα δημόσια σχολεία επικεντρώθηκε στη μη «αποστήθιση» (παπαγαλία), στη στροφή προς την ουσιαστική κατανόηση ενός κειμένου και στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, Η υιοθέτηση του πολλαπλού βιβλίου (έστω και ψηφακού) σημαίνει διεύρυνση της γνώσης. Η αντικατάσταση των “αποσπασματικών κειμένων λογοτεχνίας” από ολόκληρα Λογοτεχνικά Έργα σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, αποσκοπεί στην ενίσχυση της φιλαναγνωσίας αλλά και στην ολοκληρωμένη προσέγγιση ενός λογοτεχνικού έργου. Καινοτόμες μέθοδοι στα Αρχαία Ελληνικά και τη Γλώσσα, μέσω της ΤΝ, αποσκοπούν στη διασύνδεση γνώσης και τεχνολογικών εξελίξεων. Επιπλέον, αναβαθμίζεται ο ρόλος των σχολικών βιβλιοθηκών, ενισχύονται οι όμιλοι δραστηριοτήτων (ρομποτική, πειράματα, ρητορική), πολλαπλασιάζονται οι διευρωπαϊκές σχολικές ανταλλαγές, ώστε το σχολείο να λειτουργεί ως χώρος ουσιαστικής μάθησης και όχι ως εξεταστικό κέντρο. Σε Γυμνάσιο και Λύκειο καθιερώνεται το ψηφιακό φροντιστήριο, αλλά και η χρήση του ChatGPT Edu για εξατομικευμένη μαθησιακή υποστήριξη...

… ΟΛΑ τα παραπάνω “άνθησαν” και στις σκανδιναβικές χώρες, πριν πολλά χρόνια. Όμως εκεί, επιστρέφουν στο μολύβι και το χαρτί, στο βιβλίο και την παραδοσιακή διδασκαλία, επειδή αυτά θεωρούνται ως φορείς πραγματικής γνώσης. Σήμερα βέβαια, τα περισσότερα νήπια αναγνωρίζουν γράμματα και λέξεις, πριν έλθουν σε επαφή με το χώρο του σχολείου!

… ΑΛΛΑ, ποιες ήταν οι πρώτες κι ανεξίτηλες-πρωτόγονες θα’ λεγα- εντυπώσεις από τα πρώτα γράμματα και λέξεις -σε πλάκα, τετράδιο, πίνακα ή βιβλίο; Τα παρακάτω δυο κείμενα (σε απόδοσή μας από τα γαλλικά), αποτελούν εμπειρία ιερή, τρομακτική, μ α γ ι κ ή! Οι δικές μου προσωπικές αναμνήσεις π ρ ώ τ η ς γραφής περιορίζονται σε μια πλάκα, ένα κοντύλι, ένα δεμένο σφουγγαράκι για να σβήνουμε τα λάθη και να ξαναγράφουμε το γράμμα ή τη λέξη, σε ένα μετεμφυλιακό μισογκρεμισμένο σπιτάκι…! Οι αναμνήσεις όμως, των δυο Γάλλων συγγραφέων, επικεντρώνονται σε μια οδυνηρή ή ευχάριστη μετάβαση από τον κόσμο του παιχνιδιού στον κόσμο της γνώσης και της πειθαρχίας· και είναι αυτό το μεγαλείο που προσφέρει η πραγματική εμπειρική κατάκτηση της α ν ά γ ν ω σ η ς:

• 1.-«Το μεγάλο πρόβλημα ήταν η γραφή. [...] Ο δάσκαλος έπαιρνε τον χάρακα και το μολύβι του και σχεδίαζε μια οριζόντια γραμμή που χώριζε τη σελίδα του τετραδίου στα δύο· το πάνω μέρος ήταν για να γράφουμε με μεγάλα γράμματα (κεφαλαία) και το άλλο για να γράφουμε με ψιλά (μικρά). Στο επάνω μέρος, οι γραμμές ζευγάρωναν ανά δύο, και το διάστημα έπρεπε να γεμίσει με κεφαλαία… Αλλά ο δάσκαλος δεν τραβούσε τις γραμμές από τη μια άκρη ως την άλλη· τις διέκοπτε έτσι, ώστε να μας αναγκάζει να γράφουμε χωρίς βοήθεια. Όταν τον έβλεπα να πολλαπλασιάζει τις κοντές γραμμές, μ’ έπιανε αγωνία για τις δικές μου δυσκολίες στο τετράδιό μου. [...] Η σχολική πειθαρχία ήταν αυστηρή: για τα μικρά λάθη, η τιμωρία ήταν ένα απλό γονάτισμα· για τα μεγάλα, γονάτισμα με το ένα χέρι υψωμένο κρατώντας ένα τούβλο, ή αλλιώς βιτσιές στα χέρια [...].» (1)
• 2.-«…Σκαρφάλωνα στο κρεβάτι-κλουβί μου με το “Χωρίς Οικογένεια” του Εκτόρ Μαλό, που ήξερα κιόλας απ’ έξω και, μισό-απαγγέλλοντας, μισό-συλλαβίζοντάς το, περνούσα τις σελίδες τη μία μετά την άλλη: όταν γύρισα και την τελευταία, ήξερα να διαβάζω! (…) Από τότε με άφηναν να περιπλανέμαι ελεύθερα στη βιβλιοθήκη, οπότε μπήκα στην ανθρώπινη σοφία. Αυτή είναι που με έπλασε… Τις πυκνές αναμνήσεις και τη γλυκιά τρέλα της παιδικής ηλικίας στην επαρχία, μάταια τις αναζητώ μέσα μου. Ποτέ δεν έσκαψα χώμα ούτε έψαξα για φωλιές, δεν μάζεψα βότανα ούτε πετροβόλησα πουλιά. Αλλά τα βιβλία ήταν τα πουλιά μου και οι φωλιές μου, τα κατοικίδιά μου, ο στάβλος μου και η ύπαιθρός μου· η βιβλιοθήκη ήταν ο κόσμος σαν να τον έβλεπα μέσα από καθρέφτη· είχε το άπειρο βάθος του, την ποικιλία του, το απρόβλεπτο.» (2)

ΑΙΩΝΙΟ και δυσεπίλυτο το πρόβλημα της π ρ ώ τ η ς εκπαίδευσης των παιδιών (“δύσκολον θρέμμα άνθρωπος”)… Αέναη κι η αναζήτηση του πώς οι κοινωνίες μας, μέσω της Παιδείας, οφείλουν να γίνονται ανθρωπινότερες και ικανότερες στο να επιβιώνουν υγιώς (29-4-2026)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

-(1) Ernest LAVISSE 1842-1922), Souvenirs (=Αναμνήσεις)

-(2) Jean-Paul SARTRE (1905-1980), Οι Λέξεις (Les Mots), εκδόσεις Gallimard, 1964

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΡΟΥΣΦΕΤΙ

(https://www.haniotika-nea.gr/deyteri-anagnosi-iachroniko-roysfeti/

ΤΑ ΕΧΕΙ πει εύγλωττα και με απόλυτη…ευκρίνεια ο Ελευθέριος Βενιζέλος σε κάποια ομιλία του, στην οποία καυτηριάζει την “αθέμιτη συναλλαγή” μεταξύ εκλογέων και βουλευτών-κοινώς ρουσφέτι! Αλλά και τον τυχάρπαστο…ρόλο της Αντιπολίτευσης. Δυστυχώς, δεν έχει αλλάξει τίποτε από τότε!

“Συμπολίται,

Γνωρίζετε ποία υπήρξαν τα αίτια, τα οποία προεκάλεσαν την εξέγερσιν του Αυγούστου παρελθόντος έτους, επομένως δεν έχω ανάγκην να υπομνήσω αυτά εις υμάς διά μακρών [...] Κυβέρνησις καταναλίσκουσα το πλείστον της δραστηριότητος της ουχί εις προαγωγήν των δημοσίων συμφερόντων, αλλ’ εις την ικανοποίησιν, ως επί τα πολλά αθεμίτων αξιώσεων, δι’ ων διενεργείται η συναλλαγή μεταξύ εκλογέως και βουλευτού αφ’ ενός, μεταξύ βουλευτού και Κυβερνήσεως αφ’ ετέρου, ήτις Κυβέρνησις διά τούτο, πλην του προέδρου αυτής, απετελείτο, ως επί τα πολλά, ουχί εκ των ικανωτάτων προς εξυπηρέτησιν του δημοσίου συμφέροντος, αλλ’ εκ των επιτηδειοτάτων, όπως εξυπηρετήσωσι τας ανάγκας της συναλλαγής. Αντιπολίτευσις εις ουδέν συνήθως άλλο αποβλέπουσα ή την κάλυψιν της Αρχής, χάριν της οποίας εθυσιάζετο πολλάκις πάσα άλλη αρχή και κάθε άλλο συμφέρον του Κράτους. Νόμος αποβάς ιστός αράχνης, δυνάμενος μεν να συλλαμβάνη τους ασθενεστέρους, αλλά κατασχιζόμενος θρασέως από πάντα ισχυρόν. [...] (1909) ["Τα κείμενα του Ελευθερίου Βενιζέλου, 1909-1935", τ. Α', Αθήνα, 1981, σ. 174]

… ΑΛΛΑ, κάποτε αυτή η διαχρονική εγγενής ανομία πρέπει να εκλείψει. Φυσικα, σήμερα, μόνο με… τον πέλεκυ της ΕΕ. Και “ορθώς” η Βουλή αυτές τις μέρες (λόγω και Κοβέσι) αποφάσισε, με πολύ μεγάλη πλειοψηφία, ότι οι παρεμβάσεις των βουλευτών για ατομικά προβλήματα των ψηφοφόρων τους δεν είναι μέρος του έργου τους, που καλύπτεται από τη βουλευτική ασυλία. Με την ευκαιρία, ας διαβάσουν και λίγο Ελ. Βενιζέλο… Καλό θα τους κάνει! (Στ.Γ.Κ.)

[ Οι Έλληνες βουλευτές εννοούν την ύπαρξή τους στο Κοινοβούλιο ως κάτι το... ενδιάμεσο μεταξύ ψηφοφόρων τους και πολιτείας: μου δίνεις, σου δίνω. Δεν με ψηφίζεις, δεν υπάρχεις, Το ρουσφέτι -τί ωραία τουρκική κληρονομιά!-ζει και βασιλεύει και στον αιώνα μας... Αλλά, διαβάστε τα δυο παρακάτω αλληλοσυνδεόμενα κείμενα και θα αντιληφθείτε τη διαχρονικότητα μιας γάγγραινας του ελληνικού πολιτικού συστήματος.... Στ.Γ.Κ.]

=============================

1.-Τι να φταίν’ οι εκπρόσωποι

• Η Καθημερινή
• 24 Apr 2026
• Του Πασχου Μανδραβελη

Ορθώς η Βουλή αποφάσισε με συντριπτική πλειοψηφία ότι οι παρεμβάσεις των βουλευτών για ατομικά προβλήματα των ψηφοφόρων τους δεν είναι μέρος του έργου τους, που καλύπτεται από τη βουλευτική ασυλία. Κι αυτό, παρά τη θολούρα που δημιούργησαν διάφοροι προύχοντες της Ν.Δ., ότι όλοι ή οι περισσότεροι των εξεταζομένων είναι αθώοι.

Πιθανώς αυτή να είναι και η ετυμηγορία της Δικαιοσύνης. Αλλά χθες η Βουλή δεν έκρινε ότι είναι ένοχοι. Πιστοποίησε ότι το ρουσφέτι δεν είναι μέρος της πολιτικής λειτουργίας. Τα υπόλοιπα, αν δηλαδή οι παρεμβάσεις των βουλευτών έγιναν για καλό ή δόλιο σκοπό, τα βρίσκει η Δικαιοσύνη. Αυτός είναι ο ρόλος του διαχωρισμού των εξουσιών. Εκτός αυτού, όπως ορθώς επεσήμανε ο Αθανάσιος Πλεύρης, η Εισαγγελία «ακόμη και για να αρχειοθετήσει μια υπόθεση πρέπει να καλέσει τον βουλευτή, να άρει την ασυλία του, “να ακούσει τις έγγραφες εξηγήσεις” που λέμε στα νομικά…» (ΣΚΑΪ, 21.4.2026).

Να δώσουμε όμως ένα δίκιο σε εκείνους τους βουλευτές που έδωσαν μεγάλο αγώνα για το δικαίωμα στο ρουσφέτι. Το δίκιο τους έγκειται στο γεγονός ότι η διαμεσολάβηση για ατομικά αιτήματα πολιτών είναι ένα από τα ελάχιστα κομμάτια πολιτικής εξουσίας που τους απομένουν.

Τα μέλη του ελληνικού Κοινοβουλίου δεν «βουλεύονται για το έθνος», όπως επιτάσσει το Σύνταγμα. Ψηφίζουν τα νομοσχέδια της κυβέρνησης, ή τα καταψηφίζουν όταν είναι στην αντιπολίτευση. Δεν λειτουργούν ως αντίβαρο στην εκτελεστική εξουσία, δημιουργούν άτυπους συνεταιρισμούς με τους υπουργούς «για την επίλυση των προβλημάτων του λαού», όπου «λαός» είναι χιλιάδες ασύνδετες ατομικές περιπτώσεις, που λύνονται ή δεν λύνονται, των σταυρών που κουβαλάει κάθε βουλευτής ή των διασυνδέσεων που έχει. Εξ ου και η αποστροφή του πρ. προέδρου του ΟΠΕΚΕΠΕ Δημήτρη Μελά, «το ζητάει ο Καραμανλής, θα το κάνουμε».

Το Μέγαρο Μαξίμου και ο πρωθυπουργός κινήθηκαν προς τη σωστή κατεύθυνση.

Δεν γνωρίζουμε αν οι γκρίνιες κάποιων βουλευτών οφείλονταν σε άλλες πικρίες –το υπουργιλίκι είναι μέγας καημός– ή αν πραγματικώς ζηλεύουν εποχές που (όπως ανακάλυψε ο επιστολογράφος της «Καθημερινής» Αντώνης Βενέτης) οι εφημερίδες έγραφαν:

«Μίαν αρετήν ουδείς εμπορεί ν’ αμφισβητήση εις τον κ. Δεληγιάννην, την διάπυρον αγάπην προς τους συντοπίτας του Γορτύνιους και ιδιαιτέρως προς τους ευδαίμονας εκλογείς των Λαγκαδίων. Εφημερίς της Τριπόλεως εδημοσίευσεν ονομαστικόν κατάλογον, εξ ου εξάγεται ότι κατά την τελευταίαν του πρωθυπουργίαν, εσιτίζοντο εκ του δημοσίου ταμείου πεντακόσιοι τρεις Γορτύνιοι. Και έπειτα απορούμεν πώς επτωχεύσαμεν!»

(«Νέα Ημέρα», 30.7.1897, αναδημοσίευση στην «Κ», 22.4.2026).

=========================

2.- Η αρετή… του ρουσφετιού

Το ρουσφέτι επανήλθε στην επικαιρότητα με, κατά κανόνα, αρνητική κριτική.

Φαίνεται όμως ότι υπάρχει στην κουλτούρα της και μια αντίληψη… θετική.

Την περιγράφει, λίαν σκωπτικά, η ελληνόφωνη Τεργεσταία εφημερίδα ΝΕΑ ΗΜΕΡΑ, εις την οποία η σχετική «είδηση» αναφέρεται σ’ ένα γιγαντιαίο… ρουσφέτι.

Την παραθέτω:

ΝΕΑ ΗΜΕΡΑ, 18/30.7.1897

«Μίαν αρετήν ουδείς εμπορεί ν’ αμφισβητήση εις τον κ. Δεληγιάννην, την διάπυρον αγάπην προς τους συντοπίτας του Γορτύνιους και ιδιαιτέρως προς τους ευδαίμονας εκλογείς των Λαγκαδίων. Εφημερίς της Τριπόλεως εδημοσίευσεν ονομαστικόν κατάλογον, εξ ού εξάγεται ότι κατά την τελευταίαν του πρωθυπουργίαν, εσιτίζοντο εκ του δημοσίου ταμείου πεντακόσιοι τρεις Γορτύνιοι. Και έπειτα απορούμεν πως επτωχεύσαμεν!»

KΑΘΗΜΕΡΙΝΗ-22-ΑΠΡΙΛΙΟΥ-2026

Αντώνης Ν Βενέτης,

Μοναστηράκι Δωρίδος

ΒΙΒΛΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΕΣ

ΤΟ 1973 πήρα μετάθεση από τα Δωδεκάνησα στη Θεσσαλονίκη. Ξαναντίκριζα την αγαπημένη μου πόλη στην οποία οι αναμνήσεις ξεκινούσαν από τα χρόνια του ανταρτοπόλεμου (1947), την μακροχρόνια παραμονή μου στις παιδοπόλεις της Βασιλικής Πρόνοιας και έφταναν μέχρι τα μεταφοιτητικά μου χρόνια…

ΗΞΕΡΑ ότι ο Νικηφόρος Βρεττάκος, αγαπημένος μου ποιητής, είχε κυκλοφορήσει νέο τόμο ποιημάτων με τίτλο”Το Βάθος του Κόσμου”. Μάλιστα, ως προεισαγωγικό σημείωμα έθεσε μια επιστολή του συμπαιδοπολίτη και αγαπητού μου φίλου, Κρίτωνα Ζωάκου, με το καυτό ερώτημα τί είναι η ποίηση; Έψαχνα στα βιβλιοπωλεία, ώσπου μπήκα και στου “Αμπατζιάδη”, ένα Βιβλιοχαρτοπωλείο λίγο πιο πάνω από την Αχειροποιήτου. Ο κ. Νίκος, ιδιοκτήτης και παλιός ομαδαρχης στην παιδόπολη “Αγιος Δημήτριος” Θεσσαλονίκης, είχε το β ι β λ ί ο· όμως, με α π έ τ ρ ε ψ ε να το αγοράσω διότι συμπεριλαμβανόταν στον Index Librorum Prohibitorum * (Λίστα απαγορευμένων βιβλίων) της χούντας!

ΑΝΤΙΛΗΦΘΗΚΑ πως η σχέση δικτατόρων και τέχνης, ειδικότερα λογοτεχνίας, ήταν απαγορευτική. Κάθε μορφή ολοκληρωτισμού επιδιώκει τον απόλυτο έλεγχο της καλλιτεχνικής-και όχι μόνο-δημιουργίας. Ως αντίβαρο, χρησιμοποιεί την “υποταγμένη” σ’ αυτήν δημιουργία, για προπαγάνδα. Επιβάλλει προληπτική λογοκρισία και εφαρμόζει κ α τ α σ τ α λ τ ι κ ά μέτρα εναντίον κάθε θεωρούμενης αντι-καθεστωτικής δραστηριότητας… Έτσι, οι ΝΑΖΙ έκαψαν, μεσαιωνικώ τω τρόπω, 25.000 βιβλία (1933) ως “αντι-γερμανικά!”. Το ίδιο, στην Ελλαδα του Ιωάννη Μεταξα (16 Αυγούστου 1936) έγιναν δημόσιες καύσεις βιβλίων: στην πυρά Μαρξ, Γκόρκι, Φρόιντ, αλλά και Παπαδιαμάντης, Μυριβήλης, Καρκαβίτσας, Καζαντζάκης, Σοφοκλής-Αντιγόνη, Πλάτωνας, Θουκυδίδης, Ξενοφώντας κ.ά. Στη χούντα των συνταγματαρχών (1967-1974) η “Μαύρη Λίστα” ήταν τεράστια! Περιελάμβανε το έργο του Ν. Καζαντζάκη, τα “18 Κείμενα” του Μ. Αναγνωστάκη, Σεφέρη, Ρίτσο, Βρεττάκο, Θεοδωράκη, Χατζιδάκι, αλλά και Φλωμπέρ, Ντοστογιέφσκι, Τολστόι κ.ά. Στην κομμουνιστική Ρωσία του Στάλιν-αργότερα και στη Σοβιετία- επιβλήθηκε ως… τέχνη ο λεγόμενος “σοσιαλιστικός ρεαλισμός” που εξυμνούσε, με ογκώδη ακαλαίσθητα δημιουργήματα το κράτος του ζόφου.

ΣΕ ΚΑΘΕ μορφή δικτατορίας (φασισμός, ναζισμός, κομμουνισμός, ισλαμοφασισμός κ.λπ.) η “τ έ χ ν η” (αγάλματα, πορτρέτα, εμβατήρια, α φ ί σ ε ς, κινηματογράφος, λογοτεχνία κ.λπ.) χρησιμοποιείται προς θεοποίηση και ισχυροποίηση του συστήματος. Μάλιστα, οι περισότεροι δικτάτορες συγγράφουν και βιβλία εν είδει νουθεσίας!

… ΟΜΩΣ, η πραγματική τέχνη κατορθώνει να “αναπνέει” εμπνεόμενη από τον έρωτα ελευθερίας. Και, με οποιοδήποτε τίμημα, αντιδρά στο σκότος μεταφέροντας στο λαό με αλληγο ρίες τα φωτεινά μηνύματά της. Αλλά κι ο λαός σκαρφίζεται τον σαρκασμό για να καυτηριάσει το ανελεύθερο του καθεστώτος. Ποιος λησμονεί τα α ν έ κ δ ο τ α εναντίον των χουντικών Παπαδόπουλου και Πατακού; Ποιος λησμονεί τους Μπ. Πάστερνακ, Αλ. Σολζενίτσιν (Νόμπελ λογοτεχνίας), τον Βλαντ. Μαγιακόβσκι και την Αννα Αχμάτοβα, τον Αντρέι Ζαχάρωφ (Νόμπελ Φυσικής) στην άλλοτε μεγαλόσχημη Σοβιετία; Ή τον Φ. Γκ. Λόρκα στην Ισπανία του Φράνκο, τον Σεφέρη στην Ελλάδα;

… ΚΑΙ, να πως έζησε ένας Αλβανός δημιουργός (από τους πρώτους μετανάστες στην Ελλάδα του 1990), ο Γκαζμέτ Καπλάνι, την έννοια του απαγορευμένου βιβλίου στην εποχή του δικτάτορα Ενβέρ Χότζα στην πατρίδα του. (Απόσπασμα από κείμενό του. Πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό “Το Δέντρο” , Μάρτιος, 2012, http://gazikapllani.blogspot.gr/):

«Υπάρχουν σπίτια χωρίς βιβλιοθήκες. Υπάρχουν σπίτια με φτωχές βιβλιοθήκες. Υπάρχουν σπίτια με δήθεν-βιβλιοθήκες. Υπάρχουν σπίτια με υπέροχες βιβλιοθήκες. Υπάρχουν και άλλα με καμένες, κατεστραμμένες ή κρυφές βιβλιοθήκες. (Νομίζω ότι τέτοια σπίτια ήταν εκείνα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης στην Κατοχή). Οι ιδιωτικές βιβλιοθήκες του εικοστού αιώνα μπορούν να αφηγούνται την πολιτική του ιστορία και υστερία. Τα μεγάλα του πάθη, τα μεγάλα του εγκλήματα, τις κραυγαλέες του αντιφάσεις.

Μεγάλωσα σε ένα σπίτι όπου υπήρχε μια μεσαίου μεγέθους βιβλιοθήκη, γεμάτη βιβλία, τα περισσότερα των οποίων τα απεχθανόμουν. Οι φοβισμένοι γονείς μου, διωκόμενοι από το καθεστώς, προσπαθούσαν να φτιάξουν μια βιβλιοθήκη-βιτρίνα που θα αποδείκνυε την πίστη τους στο καθεστώς, με την ελπίδα ότι θα γλίτωναν περισσότερες διώξεις και βάσανα. Ήταν γνωστό σε όλους ότι το μάτι ενός χαφιέ του καθεστώτος έπεφτε ανελλιπώς πάνω στην βιβλιοθήκη, εφόσον υπήρχε…Τα ράφια της βιβλιοθήκης μας ήταν γεμάτα από βιβλία των «Ηγετών του Κόμματος» και τα λαμπρά πνεύματα του μαρξισμού-λενινισμού. Μόνο έργα του Ενβέρ Χότζα υπήρχαν καμιά εβδομηνταριά και συνεχώς προσθέτονταν και άλλα. Μετά, έρχονταν τα βιβλία των «αγαπημένων συντρόφων» του Κόμματος. Λιγότερα από εκείνα του Ηγέτη, φυσικά. Κανείς δεν επιτρεπόταν να τον ξεπεράσει! Έπειτα έρχονταν τα ξένα βιβλία, τα «καθώς πρέπει», μεταφρασμένα στα αλβανικά. Το «Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος» του Μαρξ και δίπλα του το «Κεφάλαιο». Με κόκκινο εξώφυλλο το ένα, με μαύρο το άλλο. Κάποια βιβλία του Ένγκελς, με πράσινα εξώφυλλα. Τα βιβλία του Λένιν. Ακολουθούσαν βιβλία του Στάλιν, σχεδόν όλα με γκρι εξώφυλλα. Κάποια στιγμή προστέθηκαν και τα βιβλία του Μάο. Ένα από αυτά ήταν συλλογή ποιημάτων, γραμμένα, εάν δεν κάνω λάθος, στη διάρκεια της Πολιτιστικής Επανάστασης. Την περίοδο της μεγάλης σφαγής, τον σύντροφο Μάο, τον είχε συνεπάρει ο ποιητικός οίστρος. Υπήρχε επίσης, αν θυμάμαι καλά, η «Η Μάνα» του Γκόρκι και δυο τόμοι του «Δον Κιχώτη»…

Η βιβλιοθήκη με την οποία μεγάλωσα είχε μια άλλη ιδιαιτερότητα: πάθαινε αυξομειώσεις. Καινούργια βιβλία προσθέτονταν και άλλα εξαφανίζονταν. Όχι επειδή δεν υπήρχε θέση πια στη βιβλιοθήκη, αλλά επειδή έμπαιναν στη μαύρη λίστα και γίνονταν ανεπιθύμητα. Έτσι εξαφανίστηκαν μια μέρα, ξαφνικά, τα βιβλία του συντρόφου Μάο, όταν η Αλβανία διέρρηξε τις σχέσεις με την Κίνα. Κάθε τόσο, επίσης, εξαφανίζονταν τα βιβλία των προδοτών, πρώην «αγαπημένοι σύντροφοι» του Κόμματος.

Μεγαλώνοντας, ανακάλυψα ότι εκτός από αυτήν τη βιβλιοθήκη-βιτρίνα, οι γονείς μου φύλαγαν και «επικίνδυνα», απαγορευμένα, τα λεγόμενα «καταραμένα βιβλία». Συνήθως τα κράταγαν στο υπνοδωμάτιο, κλεισμένα προσεχτικά στα κομοδίνα, δεξιά και αριστερά του κρεβατιού. Σαν αμαρτωλές αποδείξεις που έπρεπε να μείνουν κρυμμένες στο σκοτάδι. Τέτοια βιβλία δεν κυκλοφορούσαν ποτέ στο σπίτι. Δεν τα έβρισκες ξεχασμένα πάνω σε τραπέζι ή στον καναπέ. Ήταν σαν φοβερά μυστικά που προέρχονταν και αποσύρονταν στο σκοτάδι. Η πρόσβασή μου στα «καταραμένα βιβλία» έγινε εφικτή μόνο όταν μπήκα στην εφηβεία. Και υπό τον όρο και τον όρκο ότι δεν θα συζητούσα έξω από το σπίτι για αυτά. Τότε, λοιπόν, έγινε η μύησή μου στα «καταραμένα βιβλία». Αυτά που έπρεπε να διαβάσεις και να μην συζητήσεις. Αυτά που δεν τα έβρισκες σε καμία βιβλιοθήκη, δημόσια η ιδιωτική… Τότε είχαμε πολύ χρόνο στη διάθεσή μας για να διαβάσουμε βιβλία. Δεν είχαμε όμως τη δυνατότητα να διαβάσουμε τα βιβλία που θέλαμε. Σήμερα, που έχω την δυνατότητα να διαβάσω τα βιβλία που θέλω, δεν έχω πια τον χρόνο.

Τα σπίτια των μεταναστών είναι συνήθως σπίτια χωρίς βιβλιοθήκες. Εγώ ανήκω στους τυχερούς μετανάστες της πρώτης γενιάς που έχουν την πολυτέλεια μιας βιβλιοθήκης. Βλέποντας τα βιβλία στα ράφια της βιβλιοθήκης, πολλές φορές με ένα αίσθημα ηττοπάθειας, νοσταλγώ εκείνη την εποχή, όπου το διάβασμα των «καταραμένων βιβλίων» αποτελούσε πραγματική ιεροτελεστία. Η σχέση με το βιβλίο ήταν ερωτική…»

ΑΝΕΚΑΘΕΝ το πρώτο θύμα των ολοκληρωτισμών παραμένει το βιβλίο-η ελεύθερη έκφραση. Προκαλεί μίσος και διώκεται, ακριβώς επειδή είναι το απόλυτο μέσο ελευθερίας και αφύπνισης των δημκρατικών συνειδήσεων (https://www.naftemporiki.gr/stories/1657435/i-nychta-poy-25-000-vivlia-epesan-stin-pyra-opoy-kapoios-kaiei-idees-tha-kapsei-syntoma-kai-anthropoys/)

ΔΥΣΤΥΧΩΣ, σήμερα, εν καιρώ ανόητων πολέμων γύρω μας, είμαστε “βαριά” αιχμάλωτοι μιας ψευδεπίγραφης “ελευθερης έκφρασης” που δήθεν προσφέρει ο νέος παγκόσμιος δυνάστης, το δ ι α δ ί κ τ υ ο … (Στ.Γ.Κ., 17-4-26)

[Η κα Αθηνά ΚΑΚΟΥΡΗ, μια από τις μεγαλυτερες σύγχρονες Κυρίες των

Ελληνικών Γραμμάτων, πολυγραφότατη συγγραφέας

αστυνομικών ιστοριών, ιστορικών βιβλίων και μυθιστορημάτων, γοητευτική,

ορθολογική και αμείλικτη χρονογράφος σε εφημερίδες, είχε την καλοσύνη

να ασχοληθεί με το βιβλίο μας "ΤΑ ΠΑΙΔΟΠΟΛΙΤΙΚΑ-Από την απώλεια στην

καταλλαγή" (Χανιά, 2023) Και γενικότερα να μιλήσει για το παιδομάζωμα-και

το παιδοφύλαγμα-  στον λεγόμενο εμφύλιο, με τις συνέπειές του στον

ψυχισμό δεκάδων χιλιάδων μικρών παιδιών...

Την ευχαριστούμε  και την ευγνωμονούμε ιδιαίτερα. Στ.Γ.Κ.]

============================================

“Δημοσιογράφος στον θρυλικό «Ταχυδρόμο», συγγραφέας αστυνομικών βιβλίων αλλά και απολαυστικών ιστορικών μυθιστορημάτων, η θρυλική Αθηνά Κακούρη είναι ακόμα και σήμερα, παρά το γεγονός ότι φέτος συμπληρώνει 70 χρόνια στα ελληνικά γράμματα, μια άοκνη χρονικογράφος της Ελληνικής Ιστορίας. Τα βιβλία της έχουν μια πατίνα που σε ταξιδεύει στο παρελθόν, αλλά η γραφή της παραμένει απολαυστικά σύγχρονη, αφού η ίδια αρνείται να υποταχθεί στον χρόνο. Eνενήντα τεσσάρων ετών (2022) έχει το ίδιο πάθος για επικοινωνία, χρησιμοποιεί κινητό, υπολογιστή, email με ευχέρεια, παρακολουθεί τις εξελίξεις σε κάθε επίπεδο και γράφει βιβλία Ιστορίας για την Ελληνική Επανάσταση, όπως το απολαυστικό και πολύ χρήσιμο «Αλφαβητάρι Νεοελληνικής Ιστορίας: Επανάσταση, Καποδίστριας, Όθων, 1821-1862» που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Καπόν”.

Πηγή: “https://www.iefimerida.gr”>iefimerida.gr</a> -<a target=”_blank” href=”https://www.iefimerida.gr/politismos/athina-kakoyri-exigei-

giati-kalytero-ayrio-ehei-idi-erthei”>Η συγγραφέας Αθηνά Κακούρη στο iefimerida -

Εξηγεί γιατί το «καλύτερο αύριο» έχει ήδη έρθει – iefimerida.gr</a></p>

=======================

Αθηνά Κακούρη-Ο Γολγοθάς των παιδιών-V_260415_112918

Ὁ Γολγοθάς τῶν παιδιῶν

Πρίν ἀπό λίγες μέρες, καθώς πλησίαζε η Μεγάλη Εβδομάδα

καί ἀναπόφευκτα, ὁ νοῦς μας στρέφεται στα Πάθη τοῦ

Ἰησου και στις ἐντολές του,  μοῦ χάρισαν ένα πρόσφατο

βιβλίο με τον τίτλο « Τά Παιδοπολίτικα- Ἀπό την ἀπώλεια

στην καταλαγή». Ὁ συγραφέας χρησιμοποιεῖ το ψευδώνυμο,

Στ.Γ.Κλώρης, γράφει ὅμως για ὅσα ἔζησε. Γεννημένος σέ

ἕνα προσφυγικό καπνοτόπι τῆς Κεντρικῆς Μακεδονίας, εἶδε

το χωριό του να καίγεται μια φορά ἀπό τους Γερμανούς (1944)

και μια δεύτερη -το 1946- ἀπό τούς κομμουνιστές ἀντάρτες

πού ἐξοντωσαν αγριότατα δυο μέλη σε μάχες και άλλα τρία μέλη της

στενῆς του οἰκογειας, ἀφήνοντας την μητέρα του ὀλομόναχη, με το

σπίτι της και ὅλα τά ὑπάρχοντα τους στάχτη, να φροντίσει τούς ἐπιζώντες,

δηλαδή τά τρια μικρά της παιδια και ἕναν ἀνήλικο ὀρφανεμένον ἀδελφό της.

Ὁ Στ.Γ.Κλώρης ἔζησε περίπου 14 χρόνια στις παιδοπόλεις, πού ὀργάνωσε

ἡ βασίλισσα Φρειδερίκη το 1947. Χάρη στήν ἑκπαίδευση πού ἔλαβε ἐκεῖ

και τἰς εὐκαιρίες ποῦ τοῦ δόθηκαν, σπούδασε γαλλική φιλολογία, ἔγινε

καθηγητής των γαλλικῶν, ἔγραψε καλά βιβλία πού ἐκδοθηκαν και στις

δυό γλῶσσες και διατηρει μια ενδιαφέρουσα ἰστοσελίδα, με λογῆς λογῆς

θέματα. Κατά τον Κλώρη, σε καμία ἀπό τίς παιδοπόλεις ὅπου ἔζησε και

σέ καμιά φάση των, δεν ἔγινε ποτέ συζήτηση για πολιτικά – καμία προπαγάνδα

ἐναντίον τοῦ ΚΚΕ, οὔτε κἄν συζητήσεις, ἐνῶ συνειδητά καλλιεργήθηκε

ἠ αγαπη μεταξύ αὐτῶν τῶν ταλαιπωρημένων παιδιῶν. Τά παιδιά ἔμπαιναν

στις παιδουπόλεις μόνον ἄν το ζητοῦσαν ἐγγράφως οἱ γονεῖς τους,

και τά φρονηματα τους δεν ἐξεταζονταν ποτέ.

Αὐτά καταθέτει στο βιβλίο του ὁ Κλώρης, τα ἴδια βρίσκουμε και σέ

ἕνα ἄλλο, παλαιότερο, το «Διπλωμένα Φτερά» τοῦ Γιάννη Ἀτζακά,

πού ἦταν γυιός κομμουνιστοῦ και βγαίνοντας ἀπό τις Παιδουπόλεις

πάλι προς τά αριστερά στράφηκε. Ἀνάλογα  βρισκουμε στις πολλές

ἐπιστολές προς διάφορες ἐφημερίδες τοῦ Αντώνη Βενέτη, πού μαζί

με ὅλο του το χωριό ἀπήχθη προς το παραπέτασμα το 1949, ἐπέστρεψε

μέσω Οὐγγαρίας το 1956 και κατέληξε σέ παιδόπολη.

Γιατί τά θυμήθηκα αὒτα -ἂλλά και ἄλλα πολύ, μά πολύ χειρότερα,

– τωρα, ἀρχή τῆς Μεγαλοβδόμαδας; Τά θυμήθηκα γιάτί ἔχω ἕνα

πρόβλημα με την ἐντολήν καινήν, πού μᾶς ἔδωσε ὀ Ἱησοῦς. «Ἀγαπᾶτε

τούς ἐχθρούς ὑμῶν, καλῶς ποιοεῖτε τοίς μισοῦσιν ὑμᾶς» αὐτά μᾶς

μεταδἰδει ὀ Εὐαγγελιστής Λουκᾶς. Δύσκολη ἐντολή – πάρα πολύ

δύσκολη, ἀλλά και λυτρωτική. Γιατί το μίσος φθείρει αὐτόν πού το

αἰσθανεται. Τον καθηλώνει, ἀφήνοντας του μόνη διέξοδο την

ἀνταπόδοση τοῦ κακοῦ. Και ἔτσι αὐτό διαιωνίζεται.

Στο βιβλίο του Στ.Γ. Κλώρη θα δεῖτε πόσο λυτρωτικά λειτούργησαν τά

πράγματα μεταξυ τῶν παιδοπολιτῶν. Κάπου τριάντα χιλιάδες παιδιά

μεγάλωσαν μέσα σέ ἕνα περιβάλλον πού τά προέτρεπε στην καταλαγή,

την συμφιλίωση, την ἔγνοια για το μέλλον τους και μακρυα ἀπό το

τραυματικό παρελθόν.

Εκεῖνα λοιπόν καλῶς συγχώρεσαν και προχώρησαν και προχωρουν. Ἐγώ ὄμως,

πού δεν με ἄρπαξαν ἀπό την ἀγκαλιά τῶν γονιῶν μου, πού δεν βρέθηκα

ὐποσιτισμένο, να τρέμω ἀπό το κρύο και τον φόβο, πού δεν εἶδα να σκοτώνουν

τήν μάνα μου, δεν μου ἔδωσαν τουφέκι στα δέκα μου χρόνια για να σκοτώσω τον

ἀδελφό μου, ἔχω ἐγώ καθῆκον να ἀγαπησω αὐτούς πού ὑπέβαλαν τα παιδιά

αὐτά σέ τέτοια φοβερή δοκιμασία; Εἶναι δυνατόν να μοῡ ζητᾶ ὁ πράος Ἰησοῦς

να συγχωρήσω το ΚΚΕ για πράξεις για τίς ὁποῖες δεν ζήτησε ποτέ ἐκείνο

συγχώρηση;

Για πραξεις τῶν ὁποίων ἀντιθετως, προσπαθεῖ συστηματικα να θολώσει

την ἀλήθεια; Ἑβδομάδα των Παθῶν. Σε λίγες μέρες θα ἀκούσουμε και

τον Πιλάτο να ἀναρωτιέται «Και τί ἐστίν ἀλήθεια;» Το ερώτημα μένει

ξεκρέμαστο, σάν μια πλάγια ἐντολή προς τον κάθε ἀκροατή του Εὐαγγελίου

να ἀναζητᾶ την ἀλήθεια. Ἐμεῖς δεν χρωστᾶμε ἄραγε τίποτα σ’ἐκεῖνες

τίς πενηντα περίπου χιλιάδες τά παιδιά τῆς κομμουνιστικῆς ἀνταρσίας,

οὔτε κἄν την αναζήτηση τῆς ἀλήθειας για τά πάθη τους;

Ἀθηνᾶ Κακούρη

https://pelop.gr/ta-tsibologimata-tis-athinas-kakouri-o-golgothas-ton-paidion/

[Οι ελάχιστες παρεμβάσεις του Στ.Γ.Κ. , αφορούν αβλεψίες...]

============================================================

.

ΚΑΚΟΥΡΗ ΑΘΗΝΑ

(βιογραφικά) πηγή: https://www.politeianet.gr/el/contributor/kakourh-athhna-2018284270

Η Αθηνά Κακούρη γεννήθηκε το 1928 στην Πάτρα και δημοσίευσε τα πρώτα της χρονογραφήματα και ταξιδιωτικές εντυπώσεις στην τότε μεγαλύτερη εφημερίδα, τον Νεολόγο των Πατρών. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 ο Γιώργος και η Λένα Σαββίδη, που διηύθυναν το περιοδικό Ταχυδρόμος, άρχισαν να δημοσιεύουν ταχτικά αστυνομικά της διηγήματα, με εικονογράφηση του Μποστ, τα οποία τελικά εξέδωσαν και σε βιβλίο (Αλάτι στα φυστίκια). Της ανέθεταν επίσης και μεγάλα ρεπορτάζ, τέλος δε έγινε συντάκτρια του περιοδικού. Την ίδια εποχή έγραψε μια ραδιοφωνική σειρά, μετέφρασε για μεγάλους εκδοτικούς οίκους λογοτεχνία και Ιστορία, και συνεργάστηκε με διάφορα άλλα έντυπα.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1970, ο Άλκης Αγγέλου την προέτρεψε να γράψει ένα ιστορικό μυθιστόρημα τοποθετημένο στην εποχή του Διαφωτισμού. Η προπαρασκευαστική μελέτη για τα έργα Της τύχης το μαχαίρι και Η σπορά του ανέμου απαίτησε περίπου μια δεκαετία. Ακολούθησαν όμως με ταχύτερο ρυθμό τα μυθιστορήματα Με τα φτερά του Μαρίκα (ένας αεροπορικός άθλος στην εποχή του Διχασμού), Πριμαρόλια (η Πάτρα της σταφίδας· ακμή και κρίση), Ο χαρταετός (το Λαύριον και ο δήθεν μυθικός του πλούτος, μια χρηματιστηριακή τρέλα), Θέκλη (κοινωνικές και πολιτικές επιπτώσεις των πολέμων 1912 και 1913).

Η Αθηνά Κακούρη λέει ότι η μεγάλη της ηλικία την βοηθά για να μας ξεναγεί στο παρελθόν του τόπου μας. Έργα: (αστυνομικά) Αλάτι στα φυστίκια, Έγκλημα της μόδας, Η κομμένη κεφαλή, Ο βλογιοκομμένος λαθρέμπορος, Κυνηγός φαντασμάτων· συμμετοχή σε συλλογικούς τόμους αστυνομικών διηγημάτων· (ιστορικά) Ο δραπέτης της Αυλώνας, Της τύχης το μαχαίρι, Με τα φτερά του Μαρίκα, Η σπορά του ανέμου, Αύριο, Πριμαρόλια, Ο χαρταετός, Θέκλη, Ξιφίρ Φαλέρ, Με τα χέρια σταυρωμένα…, 1821. Η αρχή που δεν ολοκληρώθηκε, Μυκήνες 1954. Το καταμεσήμερο, Τα δύο Βήτα.

=============================================================================

ΜΙα συναρπαστική συνέντευξή της στο BOOK’S JOURNAL του Ηλία Κανέλλη

https://booksjournal.gr/synenteykseis/2822-athina-kakouri-airetikh

(Η κα ΑΘΗΝΑ ΚΑΝΙΤΣΑΚΗ – ΚΑΤΣΑΡΟΥ, είναι γνωστή συγγραφέας στα Χανιά-και όχι μόνο. Συνεργάζεται επί χρόνια με την εφημερίδα “Χανιώτικα νέα” και προσπαθεί με τα βιβλία της να ευαισθητοποιήσει τους αναγνώστες γύρω από πλήθος επίκαιρων ή ανεπίκαιρων θεμάτων. Το τελευταίο της βιβλίο -”Τα Νοσταλγικά” (Χανιά, 2026) – έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον, με δεδομένο ότι αφορά γλυκόπικρες μ ν ή μ ε ς από όλη τη ζωή της…)

“ΤΑ ΝΟΣΤΑΛΓΙΚΑ” (Αθηνά Κανιτσάκη, Χανιά 2026, 120 σελ.)

ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ σπουδή Μνήμης από μια αξιαγάπητη συγγραφέα που, σε ώριμη πια ηλικία, μας προσφέρει ένα έργο με ευχάριστες και δυσάρεστες αναμνήσεις της ζωής της.

Η ΖΩΗ του καθενός μας είναι ένας χάρτης: σε άλλους προσφέρονται κοιλάδες τρυφερότητας, ξενοιασιάς και αγάπης, σε πολλούς δυσπρόσιτες κορυφογραμμές δυσκολιών και οδυνηρών απωλειών. Φυσικά δεν αποκλείεται η σύνθεση των δυο καταστάσεων. Πάντως, σίγουρα κανενός η ζωή δεν είναι επίπεδη: ο καθένας έχει να αντιμετωπίσει ό,τι του γράφει η ειμαρμένη.

ΕΙΔΙΚΑ η παιδική ηλικία, όπως τόσο όμορφα την περιγράφει η κα Αθηνά Κανιτσάκη στο βιβλίο “Τα Νοσταλγικά” (Χανιά, 2026) έχει πλήθος μικρών, ασήμαντων κατά μια έννοια ή σπουδαίων πραγμάτων, τα οποία όμως άφησαν ανεξίτηλο το αποτύπωμά τους στην ψυχή της. Όπως και καταστάσεις ή πρόσωπα με τα οποία συνδέθηκε στην πορεία του βίου της.

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ της κας Αθηνάς αποτελεί, κατά την άποψή μας, μια μικρή όαση γαλήνης μέσα σ’ έναν κόσμο συγκεχυμένο, θορυβώδη, αιμάτινο, έμφορτο ακατάπαυστων προβλημάτων που καθιστούν την ανθρώπινη ύπαρξη περισσότερο από ποτέ εύθραυστη. Διαβάζεται αβίαστα, μια και είναι δοσμένο σε απλό λόγο διανθισμένο με ωραίες εικόνες και λέξεις.

ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΤΑΙ πως η κα Κανιτσάκη διαθέτει γερή μνήμη, με πολλές εποχικές λεπτομέρειες που μας κάνουν κι εμάς να αναπολήσουμε τα δικά μας “όμορφα χρόνια”. Δεν λείπει κι ένα υποβόσκον λεπτό χιούμορ που καθιστά την ανάγνωση πιο ευχάριστη.

ΣΤΕΚΟΜΕΝΗ μπροστά σε ασπρόμαυρες ή άλλες φωτογραφίες, ξαναφέρνει στο νου της περασμένες στιγμές αθώας παιδικότητας πλαισιομένης πάντα από αντικείμενα και πρόσωπα χαράς, αλλά και οδύνης και πένθους. Ειδικότερα του συζύγου της Μανώλη, στρατιωτικού, τον οποίο είχα την τύχη, ως απλός στρατιώτης, να γνωρίσω στα 1968 στο Άργος Ορεστικόν και να θαυμάσω την ευρυμάθειά του. Γι αυτό και κατανοώ καλύτερα μιαν απώλεια καταλυτική για την μετέπειτα ζωή της…

ΚΙ ΟΠΩΣ έγραφα παλαιότερα: “Τί είναι τελικά αυτό που γίνεται τροχοπέδη να μη μπορούμε να απαλλαγούμε από την παρελθοντική “ζωή” των πραγμάτων και των προσώπων μας; Είναι μάλλον το γεγονός ότι τις θύμησες, τα πρόσωπα και κάποια γεγονότα συνταιριασμένα με αντικείμενα, δεν τα πετάς! Εκείνη η ανυπέρβλητη δύναμη του συναισθήματος, εννιά φορές στις δέκα νικά την απαίτηση της λογικής και της αναγκαιότητας για ανανέωση. Είναι το “φιλτράρισμα” της μνήμης που αλλού είναι επιλεκτική και αλλού είναι αυθόρμητη. Είμαστε πλασμένοι να μη λ η σ μ ο ν ο ύ μ ε ό,τι μας πρόσφερε η προηγούμενη ζωή μας και που δεν μας προσφέρει πια η παρούσα ζωή”.

(Στ.Γ.Κ. 12 Απριλίου 2026)

===========================

ΔΥΟ ΛΟΠΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ..• (οπισθόφυλλο βιβλίου της)

Άλλη µια καταγραφή ψυχής «ΤΑ ΝΟΣΤΑΛΓΙΚΑ» µου!

,.

Όλα µε κύριο στοιχείο την νοσταλγία

που µε τα χρόνια

γίνεται µόνιµος σύντροφός µας ….

Γραµµένα σε διάφορες εποχές και µε διαφορετική διάθεση, από το 2003 έως και το 2025.

Άλλα δηµοσιευµένα, άλλα όχι.

Μικρές ή µεγάλες ιστορίες από τα παιδικά, τα εφηβικά και τα ώριµά µου χρόνια. Χωρισµένες σε κεφάλαια, µε δικό της τίτλο η καθεµιά, ακολουθούν τις εποχές, αποτελούν µια ενότητα, µπορούν όµως

να διαβαστούν και ξεχωριστά.

Όπως και να ‘χει, το σίγουρο είναι πως θα µας κάνουν να γελάσουµε,

να κλάψουµε, να ονειρευτούµε … Και βεβαίως να ταξιδέψουµε

στα δικά µας πάθη και παθήµατα, στις χαρές ή τις στεναχώριες,

στο κάθε τι που πλούτισε τη ζωή µας.

ΑΘΗΝΑ ΚΑΝΙΤΣΑΚΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ - ΧΑΝΙΑ 2026

=====================================

Σχετική παρουσίαση του έργου της:

https://www.haniotika-nea.gr/athinas-kanitsaki-to-proto-megalo-taxidi/

(Πηνελόπη Ντουντουλάκη, Χ.ν., 10-11-22)

Ο “ΞΕΝΟΣ” ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟΥ

ΕΝΑ από τα πιο επίκαιρα, έντονα πολιτικο, “μεγαλοβδομαδιάτικο” κείμενο που επικεντρώνεται στην έννοια του “άλλου”, του αποξενωμένου εξαιτίας πολέμων ή πολιτικών αντιθέσεων, είναι το παρακάτω σ τ ι χ η ρ ό ν που ψάλλεται το Μεγάλο Σάββατο: κείμενο/γλωσσικός ύμνος σε παρηχήσεις του γράμματο ξι αλλά και πλούτος ποικίλων αποχρώσεων της λέξη ξ έ ν ο ς .

ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ είναι αφιερωμένο στον ευσχήμονα Ιωσήφ τον από Αριμαθαίας, και καταγράφει την ώρα που ικετεύει τον Πιλάτο να του επιτρέψει να παραλάβει τον νεκρόν Ιησούν για να τον καταθέσει “εν μνήματι κενώ”. Η σύνθεση του αριστούργήματος αυτού είναι του διάσημου στιχουργού Γεωργίου Ἀκροπολίτου (1217-1282), συγγραφέα, πολιτικού και διπλωμάτη του Βυζαντίου:

“Τὸν ἥλιον κρύψαντα τὰς ἰδίας ἀκτῖνας, καὶ τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ διαρραγὲν τῷ τοῦ σωτῆρος θανάτῳ ὁ Ἰωσὴφ θεασάμενος, προσῆλθε τῷ Πιλάτῳ καὶ ἱκέτευε λέγων·

“∆ός μοι τοῦτον τὸν ξένον, τὸν ἐκ βρέφους ὡς ξένον Αἰγύπτῳ ξενωθέντα·

∆ός μοι τοῦτον τὸν ξένον, ὃν ὁμόφυλοι μισοῦντες μαστιγοῦσιν ὡς ξένον·

∆ός μοι τοῦτον τὸν ξένον, οὐ ξενίζομαι βλέπειν τὸν θάνατον τοῦ ξένου·

∆ός μοι τοῦτον τὸν ξένον, ὃς παρῆν εἰς ξενίζειν τοὺς πτωχοὺς καὶ ξένους.

∆ός μοι τοῦτον τὸν ξένον, ὃν Ἰούδας δολίως ἀπεξένωσε κόσμου.

∆ός μοι τοῦτον τὸν ξένον, ὃν ὁ φίλος ἀρνεῖται μὴ εἰδέναι ὡς ξένον.

∆ός μοι τοῦτον τὸν ξένον, [ἵνα κρύψω ἐν τάφῳ,] ὅτι οὐκ ἔχει ὁ ξένος τὴν κεφαλὴν ὅπου κλίναι.

∆ός μοι τοῦτον τὸν ξένον, ὃν ἡ μήτηρ ὡς ζῶντα καθικετεύει βοῶσα· Εἰ καὶ τὰ σπλάγχνα σπαράττομαι καὶ τὴν καρδίαν τιτρώσκομαι νεκρὸν ἄπνουν σε βλέπουσα, ἀλλὰ τῇ σῇ ἀναστάσει μεγαλυνθῆναι θαρρῶ.”

ΑΛΛΑ, πόσους παρόμοιους ξ έ ν ο υ ς δεν δημιουργούν οι ανόητοι ανθρώπινοι πόλεμοι, όταν “καραβιές-καραβιές” δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες ζητούν επί ματαίω μια θέση στον κόσμο μας, ή πνίγονται στα νερά της Μεσογείου αναζητώντας μια νέα εστία; Ακριβώς όπως το λέει κι ο ποιητής, “ὅτι οὐκ ἔχει ὁ ξένος τὴν κεφαλὴν ὅπου κλίναι”. Με την ξενοφοβία μας όμως, κανείς δεν γλυτώνει , αν δεν αισθανθεί και ο ίδιος ότι σ’ αυτόν τον πλανήτη, όλοι είμαστε ξένοι, περαστικοί. Και κυρίως ότι τίποτε δεν μας ανήκει.

ΕΙΘΕ η Ανάσταση του Κυρίου να φέρει ειρήνευση και σοφροσύνη στις ηγεσίες των “μεγάλων” που διαφεντεύουν τον κόσμο . (Στ.Γ.Κ.)

ΟΙ ΠΑΙΔΟΠΟΛΕΙΣ, ΟΠΩΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΤΗΚΑΝ ΣΤΗ “ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ” (15-3-26 και 23-3-26)

https://www.mixanitouxronou.gr/oi-paidopoleis-tis-freiderikis-ti-apeginan-ta-orfana-paidia-tis-katochis-kai-toy-emfylioy-nea-ekpompi/

Η πρόσφατη έρευνα της εκπομπής «Η Μηχανή του Χρόνου» (15 Μαρτίου 2026) που παρακολούθησα από την Cosmotetv-History, θεωρείται μια από τις πιο ολοκληρωμένες προσπάθειες καταγραφής αυτού του ευαίσθητου θέματος στην ελληνική τηλεόραση.

Τα βασικά σημεία που καθιστούν την έρευνα αυτή σημαντική είναι:

• Πολυπλευρικότητα: Η εκπομπή κατάφερε να παρουσιάσει παράλληλα τις δύο όψεις του προβλήματος/γεγονότος — το «παιδοφύλαγμα» στις Παιδοπόλεις της Φρειδερίκης (Ελλάδα) και το «παιδομάζωμα» (ή φυγάδευση) στις χώρες του Ανατολικού Μπλοκ από το ΚΚΕ.
• 
  
• Πρωτογενείς Μαρτυρίες: Έδωσε βήμα σε ανθρώπους που έζησαν τα γεγονότα ως παιδιά (τρόφιμοι παιδοπόλεων και πολιτικοί πρόσφυγες της Σοβιετίας), επιτρέποντας στον θεατή να κατανοήσει το ψυχολογικό βάρος του αποχωρισμού από την οικογένεια, πέρα από τις πολιτικές σκοπιμότητες.
• 
  
• Ιστορική Τεκμηρίωση: Χρησιμοποίησε σπάνιο αρχειακό υλικό και φωτογραφίες που ανέδειξαν τις συνθήκες διαβίωσης, την εκπαίδευση και την ιδεολογική κατήχηση που δέχονταν τα παιδιά και στις δύο πλευρές.
• 
  
• Ανάδειξη του Τραύματος: Η έρευνα εστίασε ιδιαίτερα στο τι απέγιναν αυτά τα παιδιά μετά τον Εμφύλιο, αγγίζοντας θέματα όπως κάποιες υιοθεσίες στο εξωτερικό καθώς και τη δυσκολία κοινωνικής επανένταξης όσων μεγάλωσαν σε ιδρύματα.

Η έρευνα βοήθησε αρκετά στην αποφόρτιση ενός καυτού ιστορικού θέματος που για δεκαετίες ήταν «ταμπού», μετατρέποντας το πολιτικό επιχείρημα σε ανθρώπινη ιστορία. Μακριά από μυθοπλασίες και ιδεολογικές σκοπιμότητες.  (Στ.Γ.Κ., Απρ. 2026)

[Η παρουσία του Στ.Γ.Κλώρη-Καλαϊτζόγλου Σταύρου υπήρξε έμμεση στο ντοκυμαντέρ: με φωτογραφικό υλικό (από τα Παιδοπολίτικά) και κείμενα από τον “εφήμερο λόγο” του-ιστοσελίδα στο διαδίκτυο]

Η ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ (15-3-26 και 22-3-26)

Η εκπομπή ανοίγει τον φάκελο ενός μεγάλου κοινωνικού τραύματος που γεννήθηκε μέσα από τις καταστροφές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και οξύνθηκε στα χρόνια του Εμφυλίου. Μετά την Κατοχή και την Απελευθέρωση, η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με μια ανθρωπιστική κρίση τεράστιων διαστάσεων.

Υπολογίζεται ότι περίπου 340.000 παιδιά, δηλαδή σχεδόν ένα στα οκτώ παιδιά της χώρας, είχαν μείνει χωρίς τον έναν ή και τους δύο γονείς τους ή βρίσκονταν σε κατάσταση ακραίας επισφάλειας και εγκατάλειψης.

Το ήδη εκρηκτικό αυτό τοπίο επιβαρύνθηκε ακόμη περισσότερο από τον Εμφύλιο Πόλεμο, που δημιούργησε μια νέα γενιά απροστάτευτων παιδιών, μέσα από εκκενώσεις χωριών, μετακινήσεις πληθυσμών, διώξεις, φτώχεια και αποσύνθεση των οικογενειακών δεσμών.

Η «Μηχανή του Χρόνου» εξετάζει πώς, μέσα σε αυτές τις συνθήκες, συγκροτήθηκε το δίκτυο των Παιδοπόλεων, που συνδέθηκε με την πρωτοβουλία της βασίλισσας Φρειδερίκης και εξελίχθηκε σε ένα ευρύ σύστημα φιλοξενίας και διαχείρισης παιδιών από τις εμπόλεμες και πληγείσες περιοχές.

Περίπου 15.000 παιδιά κατέληξαν στις Παιδοπόλεις. Ο αριθμός αυτός ήταν μικρός σε σχέση με το συνολικό μέγεθος του κοινωνικού προβλήματος, αλλά ταυτόχρονα εξαιρετικά σημαντικός για μια χώρα που δεν διέθετε ανεπτυγμένες κρατικές υποδομές πρόνοιας και προσπαθούσε να αντιμετωπίσει μια πρωτοφανή κρίση με περιορισμένα μέσα.

Η εκπομπή φωτίζει τις ιστορικές συνθήκες μέσα στις οποίες στήθηκαν οι πρώτες δομές, τον τρόπο με τον οποίο οργανώθηκε η καθημερινή ζωή των παιδιών, αλλά και τις διαφορετικές αναγνώσεις που συνοδεύουν μέχρι σήμερα τον θεσμό.

Για ορισμένους, οι Παιδοπόλεις υπήρξαν τόποι προστασίας, σίτισης, εκπαίδευσης και περίθαλψης, που έσωσαν παιδιά από την πείνα, τις ασθένειες και την πλήρη εγκατάλειψη. Για άλλους, υπήρξαν χώροι αυστηρής πειθαρχίας, ιδεολογικής επιτήρησης και βίαιου αποχωρισμού από το οικογενειακό περιβάλλον.

Η «Μηχανή του Χρόνου» προσεγγίζει το θέμα χωρίς απλουστεύσεις, αναδεικνύοντας τόσο τις κρατικές και πολιτικές στοχεύσεις όσο και τις ανθρώπινες εμπειρίες πίσω από τους αριθμούς.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις προσωπικές μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν οι ίδιοι στις Παιδοπόλεις, καθώς και στις τοποθετήσεις ιστορικών και ερευνητών που αναλύουν σε βάθος το φαινόμενο. Μέσα από τεκμήρια, αρχειακό υλικό και βιωματικές αφηγήσεις, η εκπομπή ανασυνθέτει μια εποχή κατά την οποία η παιδική ηλικία βρέθηκε στο επίκεντρο της Ιστορίας και του εμφυλιακού διχασμού.

Στην εκπομπή μιλούν ο καθηγητής Ιστορίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Λουκιανός Χασιώτης, η ιστορικός Τασούλα Βερβενιώτη, ο ερευνητής και γιατρός Βασίλης Σάνδρης, καθώς και πρώην τρόφιμοι των Παιδοπόλεων, η Μαρία Βλάχου – Ριζούλη, η Κλεοπάτρα Τσακίρη – Χατζηαγγέλου, ο Αντώνης Βενέτης, ο Γιάννης Ατζακάς και ο Κώστας Μπαρμπής. Μιλούν επίσης ο εκπαιδευτικός Παιδόπολης Νίκος Μαργαρίτης και η διευθύντρια Παιδόπολης Σία Αρφανή Δαιμονάκου.

“Τρέχοντας τα κύματα”

Ντοκυμαντέρ του Γιάννη Καραπιπερίδη

(κριτική: Ζωή- Μυρτώ Ρηγοπούλου)

16-3-26

http://cinephilia.gr/index.php/tainies/hellas/8379-trexontas-ta-kymata-tou-gianni-karapiperidi-kritiki-zoi-myrto-rigopoylou

“Δεν είναι το σύνηθες να πετυχαίνεις μ’ ό,τι καταπιάνεσαι, συχνά αλλάζοντας και δραστηριότητες ανά δεκαετία -εντός πάντα των ίδιων πραγμάτων που αγαπάς- και ν’ αποδίδεις το ίδιο εξαιρετικά στην τέχνη, στον αθλητισμό, στην οικογένειά σου, στη δουλειά κι εν τέλει στη ζωή σου την ίδια.  Και να μην εφησυχάζεις ούτε καν στα 80 σου ότι κάτι κατάφερες, παρ’ ότι η υστεροφημία σου είναι ήδη εξασφαλισμένη απ’ το 1975, όταν έγινες παραγωγός του θρυλικού Θιάσου του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Ο Γιώργος Παπαλιός, όμως, παραγωγός σπουδαίων ταινιών, μόνιμος συνεργάτης της ντοκιμαντερίστριας γυναίκας του, εφοπλιστής με ενεργή παρουσία στον κλάδο του, Πρόεδρος για μια επταετία του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου κι εδώ και πολλά χρόνια μαραθωνοδρόμος ακαταπόνητος, μόνο συνηθισμένος άνθρωπος δεν είναι…

Εμπνευστικό πορτρέτο όπου ο ήρωας λειτουργεί κι ως παράδειγμα δια των έργων και της ζωτικότητάς του, αλλά και δια της ειλικρίνειας και του ήθους που αποπνέει η αφήγησή του, το Τρέχοντας τα κύματα του Γιάννη Καραπιπερίδη μας δίνει την πρώτη μέχρι σήμερα ευκαιρία να γνωρίσουμε καλύτερα έναν πολύ σημαντικό άνθρωπο που ελληνικού κινηματογράφου. Στιβαρά, ολοκληρωμένα και ευκολοθέατα, ο Καραπιπερίδης σκιαγραφεί την πολυσχιδή πορεία του Παπαλιού αναδεικνύοντας μέσα απ’ αυτήν και την προσωπικότητά του, ξεκινώντας από την γενέτειρά του Αλεξάνδρεια στην οποία τον ξαναγυρνά για να μας διηγηθεί τα παιδικά του χρόνια και να αναζητήσει τον τάφο του παππού του. Τα φιλμάκια που ο Παπαλιός από πολύ νέος γυρνούσε σε φιλμ 8χιλ. κυρίως με θάλασσες, καράβια, στιγμιότυπα ταξιδιών/διαδρομών, αλλά και στιγμές της γυναίκας του και των παιδιών του, γίνονται εδώ ένας μίτος απ’ όπου ξετυλίγονται τα νήματα της ζωής του Παπαλιού κι ένα «κλειδί» με το οποίο ο σκηνοθέτης εμβαθύνει στην σκέψη και στην οπτική του πρωταγωνιστή του. Συνεντεύξεις από συνεργάτες του, ανθρώπους επίσης σημαντικούς για το ελληνικό σινεμά, όπως τον Γιώργο Αρβανίτη, τον Αλέξη Γρίβα και τον Τάσο Ψαρά, αλλά κι απ’ τη γυναίκα του, τη ντοκιμαντερίστρια Μαίρη Χατζημιχάλη-Παπαλιού και τα δυό τους παιδιά, συνδυάζονται πετυχημένα με αρχειακό υλικό, αποσπάσματα ταινιών, σκηνές συμμετοχής σε αθλήματα και τρεξίματος μαραθωνίων, έχοντας ως σταθερή βάση την αφήγηση εντός κι εκτός πλάνου του ίδιου του Παπαλιού.

Για όποιον/α έχει διαβάσει το Για τι πράγμα μιλάω όταν μιλάω για το τρέξιμο του Μουρακάμι (και για όποιον/α δεν το έχει διαβάσει ευκαιρία!) είναι σίγουρο πως θα το θυμηθεί εδώ καθώς γίνεται εμφανής μια κοινή φιλοσοφία ζωής και ψυχικής συγκρότησης που οι δρομείς τόσο μεγάλων αποστάσεων αποκτούν μέσω της σωματικής καταπόνησης και της αντοχής που πρέπει ν’ αναπτύξουν για να μπορούν να τερματίζουν, ξέροντας πώς αυτό κάποιες φορές δεν θα επιτυγχάνεται και μαθαίνοντας έτσι να δέχονται το όριο, την ίδια ώρα που συνεχιζόμενα επιμένουν στην προσπάθεια να το ξεπεράσουν.

Ο τρόπος που λειτουργεί το ντοκιμαντέρ αυτό στην ψυχολογία του θεατή μοιάζει λίγο -από δρόμο εντελώς διαφορετικό- με την αισιοδοξία και τη θετική διάθεση που προκαλούσε η θέαση των Σμιλεμένων Ψυχών του Σταύρου Ψυλλάκη. Εδώ το «καλό» και το όραμα σχετίζεται ακριβώς με τη διάθεση και τη δυνατότητα κάποιου να εμπνέει και να βοηθάει κάθε είδους δημιουργία. Κάπως έτσι, ο Παπαλιός πήγε μια μέρα και στο Θάνο Μικρούτσικο το «Πούσι» του Καββαδία προτείνοντάς του να μελοποιήσει αν ήθελε κάποια ποιήματα για μια σειρά που ετοίμαζε για τους ναυτικούς. Υπήρξε δηλαδή κι ο κινητήριος μοχλός για να γίνει ο  Σταυρός του Νότου – ένας από τους καλύτερους ελληνικούς δίσκους διαχρονικά. Τι άλλο να πει κανείς πάνω σ’ αυτό παρά ευχαριστούμε!

Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης 2026

(και https://www.haniotika-nea.gr/category/monimes-stiles/peridiavazontas/)

“…Ελπιζομένων υπόστασις…” ή δόγμα–εξουσία;

• Κάθε εξωτερική σύγχυση αντανακλάται και στο εσωτερικό της ψυχής μας· ειδικότερα στην (οποιαδήποτε) π ί σ τ η μας…

ΣΤΗΝ καθαρή της μορφή, η χριστιανική πίστη είναι η εσωτερική βεβαιότητα για κάτι που δεν αποδεικνύεται με την κοινή λογική, αλλά μόνο με εκείνη της καρδιάς (1)… Τί όμως, είναι η π ί σ τ η; Τη βρίσκουμε σε ιδεολογίες (πολιτική), σε ομάδες (αθλητικές, κοινωνικές), ή σε διακεκριμένες προσωπικότητες (λογοτεχνία, θέατρο, επιστήμη, τραγούδι)… Πιο απλά, πίστη είναι η απόλυτη ε μ π ι σ τ ο σ ύ ν η και αφοσίωση σε μια αξία (ανθρώπινη), ένα ιδανικό (ιδεολογία) , μια ανώτερη δύναμη (Θείο), ένα πρόσωπο.

ΕΙΔΙΚΑ, η χριστιανική πίστη ωθεί τον άνθρωπο να κάνει ένα «άλμα» πάνω από το χάος της αβεβαιότητας και του θανάτου (2), προσφέροντάς του ένα δικό της τρόπο ζωής.

Αποτελεί έναν σπουδαίο μηχανισμό επιβίωσης δίνοντας ν ό η μ α στη σύντομη ζωή μας.

… ΓΡΑΦΑΜΕ σχετικά με τη χριστιανική πίστη, πριν 33 χρόνια στα “Χανιώτικα νέα” (απόσπασμα) (3): “Κάποιος φιλόσοφος υποστήριξε πως η πίστις του ανθρώπου δεν είναι τίποτε άλλο παρά “η κατάσταση της ψυχής που έχει ρίξει άγκυρα!” Δεν ξέρω πόσους βολεύει αυτή η εκδοχή. Αντίθετα, νομίζω πως η πίστη σε κάτι το υπερβατό, το Θείο, θα πρέπει μάλλον να ‘ναι μαρτύριο συνεχούς αναζήτησης, αγωνίας και ανησυχίας. Γιατί στον κόσμο μας, με τόσες καταρρεύσεις και απογοητεύσεις, πόσο μπορείς να εφησυχάζεις και να περιχαρακώνεσαι σε “γαλήνια λιμάνια”, όταν οι άνεμοι του πολέμου γύρω σου λυσσομανούν και οι οιμωγές των “νεκρών” χριστιανών ή μουσουλμάνων στην Βοσνία (1993) ηχούν καθημερινά στα αυτιά σου;

Σε τί να πιστέψει ο άνθρωπος, αν δεν πιστεύει στην αέναη τελείωση του Ανθρώπου; Πόσο “πολιτισμό” έχουμε μέσα μας, όταν δεν μπορούμε να παραδεχθούμε ότι και ο ά λ λ ο ς μπορεί να έχει δίκαιο ή και δικαίωμα στην ύπαρξή του; (…) “

Η ΠΙΣΤΗ στον άνθρωπο σήμερα που η πνευματική ανυδρία κυριαρχεί, έχει ανάγκη από εκείνη την υπέροχη μ υ σ τ ι κ ή επικοινωνία μας με το Θ ε ί ο. Δηλαδή, από αυτό που λέμε π ρ ο σ ε υ χ ή· είτε αυτή είναι ένας στίχος της Κασσιανής ή του Απ. Παύλου, είτε ένας αυτοσχέδιος ψαλμός σε κάποιο ερημοκλήσι. Έστω και με κάποια πρωτόλεια προσευχή που να πηγάζει κατ’ ευθείαν από την καρδιά μας, όπως:

“Στο δροσερό απόηχο ενός εσπερινού/ακούω πάλι τα βήματά Σου

Κι η ανάσα Σου, αύρα ανοιξιάτικη κι ελπίδα μυρωμένη

Κι ο λόγος Σου, γλυκασμός στο πρόσωπο της Φύσης…

Θύμισες ανεκλάλητες στο λυκόφως της ημέρας

Φευγαλέος κι ο ήχος της καμπάνας/ Ανάμνηση γιορτής θανάτου και ζωής

Κι η Σταύρωσή Σου, επανάληψη /Μεγαλοπαρασκευής τελετουργίας…

Πάντα η Ανάστασή Σου χαρίζει ανάταση Ψυχής…”

ΠΩΣ, άραγε βοηθάει η πίστη τον άνθρωπο; Κατά την άποψή μας, σε κάθε σοβαρό πρόβλημα (απώλεια αγαπημένων, ασθένειες, χειρουργικές επεμβάσεις, οικονομικές δυσχέρειες κ.ά.), οι άγριες ερινύες/σκέψεις μας παραμερίζονται με μια “εκ βαθέων” προσευχή μας. Ναι, η πίστη προσφέρει παρηγοριά και ελπίδα, όταν η πραγματικότητα γύρω μας είναι αβάσταχτη.

ΔΕΝ ΕΠΙΤΡΕΠΟΥΜΕ στην πίστη να γίνει δ ό γ μ α. Διότι κάθε δογματισμός (θρησκευτικός, πολιτικός κ.λπ.) ενέχει την επιθυμία επιβολής του στους άλλους. Ο θρησκευτικός ειδικά, γεννά το “Θεόμορφο Μίσος” (Σταυροφορίες, δήθεν απειλές) που βλέπουμε και στους “σύγχρονους” πολέμους (Μέση Ανατολή): με κάλυμα, τα ανύπαρκτα πυρηνικά (Ιράκ), την ενέργεια ή τα μισητά καθεστώτα (Ιράν). Όταν η πίστη σε κάτι παύει να είναι α ν α ζ ή τ η σ η και γίνεται… απόλυτη αλήθεια (κομμουνισμός, φασισμός, ναζισμός, ρατσισμός, ισλαμοφασισμός), σταματά πια να υπηρετεί τον άνθρωπο και αρχίζει να υπηρετεί την ισχύ, την εξουσία. Με κάθε “όσιο”, ανόσιο και απαίσιο τρόπο… Τότε η πίστη γίνεται ανθρωποκτόνο «όπλο»: δεν αποτελεί πηγή αγάπης. Απλά καλύπτει υπό την σκέπην της συγκεκριμένες ομάδες “κρούσης” μιας ιδεολογίας. Με τέτοιες “εξουσίες” στα χέρια του, ο “πιστός” στερείται κριτικής σκέψης, επειδή ο κάθε δογματισμός απαιτεί τυφλή υπακοή στις εντολές του. Με συνέπεια, το άτομο να οδηγείται στην απώλεια της προσωπικής του ηθικής ε υ θ ύ ν η ς. Παράμετρος του δογματισμού είναι και μια σειρά τελετουργιών και απαγορεύσεων στο άτομο (Ιράν, Ισλάμ κ.λπ.). Ο θρησκευτικός δογματισμός ουσιαστικά «σκοτώνει» το Θεό, για να δώσει δύναμη στους εκπροσώπους Του επί της γης. Αντίθετα, μια βαθιά πίστη, βοηθά στην τέλεση πράξεων άδολης αγάπης και ταπεινότητας. Ενώ, όταν η πίστη γίνεται σημαία πολέμου, παύει πια να είναι πίστη και γίνεται άτεγκτη ιδεολογία.

ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ των “τεράτων” που ζούμε πολύ εύκολα η πίστη μπορεί, από υποκειμενική να γίνει αντικειμενική (δηλαδή να εργαλιοποιηθεί)… Όμως, το αυτεξούσιο με το οποίο ο Θεός μάς προίκισε, έχει τη δύναμη, αν το θέλουμε, να κάνει κ ρ ι τ ι κ ό έλεγχο σε κάθε απόπειρα αποξένωσής μας από μια πραγματική θρησκευτική πίστη.

ΙΣΤΟΡΙΚΑ έχει αποδειχθεί πως δεν υπάρχει λαός, ούτε πολιτισμός χωρίς θρησκεία, πίστη και προσευχή-χαρακτηριστικά της αέναης υπαρξιακής αναζήτησης του ανθρώπου. Η πίστη στο υπερβατό (το θείο, το μεταφυσικό) αποτελεί βαθιά υπαρξιακή ανάγκη, διότι προσφέρει νόημα, παρηγοριά απέναντι στον θάνατο και ένα σταθερό σημείο αναφοράς. (3-4-2026)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

-(1) Η κατά Απ. Παύλο πίστις: «Πίστις ἐστίν, ἐλπιζομένων ὑπόστασις, πραγμάτων ἔλεγχος οὐ βλεπομένων» (Επιστολή προς Εβρ. 11:1) Και Blaise Pascal (“Pensees): “Le coeur a sa raison que la r a i s o n ne connait pas…” (=Η καρδιά έχει τη δική της λογική που η λ ο γ ι κ ή δεν αναγνωρίζει…)

-(2) Η ρήση “εἰ δὲ Χριστὸς οὐκ ἐγήγερται, ματαία ἡ πίστις ὑμῶν·”(Α’ Κορινθίους 15:17). Ο Απ. Παύλος αντιλαμβάνεται ότι ο Χριστιανισμός δεν είναι απλώς ένα σύστημα ηθικών κανόνων, αλλά μια πίστη που βασίζεται σε ένα ιστορικό γεγονός. Αν η Ανάσταση δεν συνέβη, τότε ο Χριστός ηττήθηκε από τον θάνατο! Άρα δεν είναι Θεός και η υπόσχεσή Του για δική μας σωτηρία είναι μάταιη. Έτσι, χωρίς την Ανάσταση, η πίστη στερείται νοήματος («ματαία η πίστις ημών»). Αν ο κόσμος τελειώνει στον τάφο, τότε η χριστιανική ελπίδα είναι μια αυταπάτη. Ο Παύλος προτιμά να την απορρίψει πλήρως, παρά να την κρατήσει ως μια «ωραία ιδέα» χωρίς αντίκρισμα.

-(3) Στ.Γ. Κλώρης, Περι-διαβάζοντας, “…Ελπιζομένων υπόστασις…”, Χ.ν., 16-4-1993,Μ. Παρασκευή