"Ο λόγος ο εφήμερος βαστά μόνο μια μέρα
το άρωμά του όμως κρατεί και νύχτα και ημέρα"
Στ.Γ.Κ., Νοε. 2010

Παιδείας μέλλον…

«Οι 7 βασικές αρχές γνώσης, για μια Παιδεία του μέλλοντος» (σύμφωνα με τον Edgar Morin) (1)

(Χ.Ν., 20-5-13)

  • «Διδάσκω δεν σημαίνει ότι γεμίζω ένα αδειανό δοχείο. Σημαίνει ότι ανάβω μια φωτιά»! (Montaigne, Γάλλος δοκιμιογράφος και ουμανιστής, 1533-1592)

ΜΕ την ατελέσφορη λήξη της (μη) απεργίας των καθηγητών Μ.Ε., ξανάρχονται στο προσκήνιο τα εντονότατα και αιώνια εκπαιδευτικά προβλήματα που ταλανίζουν το ελληνικό δημόσιο σχολείο.

ΟΛΟΙ μιλούν για ανάπτυξη, κανείς όμως για μια σωστή Παιδεία. Όλοι μιλούν για ανάκαμψη, κανείς για την ανόρθωση της Παιδείας. Ρίχνουμε το ανάθεμα στους κακούς πολιτικούς, για το ότι έχουμε το χειρότερο εκπ/κό σύστημα της Ευρωζώνης, με τους χειρότερα αμειβόμενους εκπ/κούς, αλλά δεν κάνουμε τίποτε.

ΦΥΣΙΚΑ, με τον όρο Παιδεία δεν εννοούμε μόνο τη δημόσια ή ιδιωτική εκπ/ση. Συμπεριλαμβάνουμε και το ήθος καθώς και τη στάση ζωής που διδάσκουν οικογένεια, σχολείο, συγγενείς, παρέες, κυρίως οι πολικοί και άρχοντές μας στα παιδιά.

ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ τώρα, ζούμε το μύθο της αέναης οικονομικής προόδου μέσα σε μια καπιταλιστική «δυτική ευημερία». Οι καιροί αλλάζουν. Οι οικονομικοί γίγαντες της Ανατολής, με έναν άγριο ανταγωνισμό σε όλα τα επίπεδα, μας δείχνουν απειλητικά το πόσο επίπλαστος κι ευάλωτος ήταν -και παραμένει- ο δυτικός κόσμος. Άρκεσε μια κρίση στην Ε.Ε. για να ανατρέψει τα πάντα…

 

Ο ΕΝΤΓΚΑΡ Μορέν, ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους  διανοούμενους, σε συνέντευξή του («Το Βήμα», 29-5-11) είπε για την ευρωπαϊκή κρίση: «…Η ψευδαίσθηση της δυτικής κουλτούρας είναι ο μύθος της προόδου. Πιστέψαμε ότι θα γινόμασταν ευτυχισμένοι με τη συσσώρευση υλικών αγαθών. Η σημερινή κρίση οφείλεται στην κακώς εννοούμενη δυτικοποίηση των κοινωνιών, η οποία δημιουργεί νησίδες πλούτου, αλλά και τεράστιες ζώνες φτώχειας».

…ΑΝΕΚΑΘΕΝ πιστεύαμε πως πρώτη αιτία των δεινών που μαστίζουν την Ελλάδα και την Ευρώπη, είναι η κακή  Εκπαίδευση. Κάθε κυβέρνηση σε κάθε χώρα, «κομματικοποιεί» (αλλού λίγο, αλλού περισσότερο) τη δημόσια Παιδεία, από την οποία περιμένει ψηφοφόρους «πελάτες». Όχι σωστούς πολίτες. Λέει σχετικά ο Σελεστέν Φρενέ (2), διάσημος Γάλλος Παιδαγωγός του περασμένου αιώνα: «Ετοιμάζουμε τη δημοκρατία του αύριο, από τη δημοκρατία στο σχολείο. Ένα αυταρχικό σχολικό σύστημα δεν θα μπορούσε ποτέ να διαμορφώσει πολίτες και δημοκράτες» (3)

…Ο ΕΝTΓΚΑΡ Μορέν, το 1999, κατά προτροπή της Unesco, έθεσε τις παρακάτω 7 αρχές για την Παιδεία του μέλλοντος. Τις παρουσιάζουμε-όπως τις δημοσίευσε στα ελληνικά ο κ. Θεόδ.  Κρητικός, φυσικός/δρ ιστορίας των επιστημών και καθηγητής στο Πειραματικό Λύκειο του Βαρβακείου (Καθημερινή, 03-02-02), με υπογραμμίσεις δικές μας:

-Αρχή πρώτη: Η παιδεία πρέπει να δείξει κατ’ αρχήν «ότι δεν υπάρχει καμία γνώση που να μην απειλείται, σε κάποιο βαθμό, από το λάθος και την ψευδαίσθηση». Τα λάθη του νου, τα διανοητικά λάθη και οι ψευδο-ορθολογισμοί οφείλουν λοιπόν να βρίσκονται στο επίκεντρο των εκπαιδευτικών μας ανησυχιών από την πρώτη κιόλας στιγμή.

-Αρχή δεύτερη: Η παιδεία οφείλει να μυήσει τον πολίτη της νέας χιλιετίας στους τρόπους και τις μεθόδους, με τις οποίες προσεγγίζονται οι κατηγορίες του πλαισίου, της σφαιρικότητας, του πολυδιάστατου και του πολύπλοκου. Η μέχρι τώρα παιδεία «δεν μας έμαθε να συσχετίζουμε τις γνώσεις, αλλά να τις διαχωρίζουμε, να τις περιχαρακώνουμε και να τις απομονώνουμε». Απαιτείται λοιπόν μια μεταρρύθμιση της σκέψης, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ίδια μας η ικανότητα να οργανώνουμε τη γνώση.

-Αρχή τρίτη: Γνωρίζουμε ήδη ότι ο άνθρωπος είναι ένα πλάσμα της φύσης, που «ανέπτυξε με απίστευτο τρόπο τις δυνητικότητες της ζωής». Γνωρίζουμε, επίσης, ότι ο άνθρωπος ολοκληρώνεται ως πλήρες ανθρώπινο ον «μόνο από και μέσα στον πολιτισμό». Οφείλουμε, επομένως, να οργανώσουμε «μια βασική και παγκόσμια εκπαίδευση που θα ασχολείται με την ανθρώπινη συνθήκη», με την πληρέστερη δυνατή γνωστική προσέγγιση της ανθρώπινης φύσης.

-Αρχή τέταρτη: Η παιδευτική προετοιμασία για την πλανητική μας εποχή φαίνεται πως επείγει. Οφείλουμε επομένως να μη θέτουμε σε αντιπαράθεση το παγκόσμιο και τις πατρίδες, αλλά να «συνδέουμε τις οικογενειακές, τοπικιστικές, εθνικές, ευρωπαϊκές μας πατρίδες, ομόκεντρα, και να τις ενσωματώνουμε μέσα στο συγκεκριμένο σύμπαν της γήινης πατρίδας». Πράγματι, αν η έννοια της πατρίδας παραπέμπει σε μια κοινή ταυτότητα, σε μια σχέση συναισθηματικής υπαγωγής, εν τέλει σε ένα κοινό πεπρωμένο, «τότε μπορούμε να εισαγάγουμε την έννοια της Γης-Πατρίδας».

-Αρχή πέμπτη: «Είναι αναγκαίο όσοι έχουν αναλάβει το έργο της εκπαίδευσης να πάνε στην πρώτη γραμμή της αβεβαιότητας των καιρών μας». Αυτό σημαίνει ότι οφείλουμε να επινοήσουμε τη διδασκαλία, με την οποία η σκέψη θα εξοπλιστεί και θα σκληραγωγηθεί για να αντιμετωπίσει την, πανάρχαιη κατά τα άλλα, κατηγορία της αβεβαιότητας.

-Αρχή έκτη: Η κατανόηση συνιστά πρωτεύουσα παιδευτική στοχοθεσία. Για την εκπαιδευτική της πρόσληψη, ωστόσο, η μετάδοση και η πρόσληψη των πληροφοριών μέσω της προβεβλημένης ψηφιακής τεχνολογίας δεν φαίνεται να επαρκούν. Απαιτείται ιδιαίτερη παιδευτική προετοιμασία που θα καλλιεργεί τον αυτο-κριτικό έλεγχο. Πρόκειται για διαδικασία, που αναμφιβόλως προϋποθέτει «μια μεταρρύθμιση των αντιλήψεων που επικρατούν».

-Αρχή έβδομη: Κάθε πρόοδος που έχει να κάνει με τον άνθρωπο δεν μπορεί παρά να περιλαμβάνει «συγχρόνως την ανάπτυξη της αυτονομίας του ατόμου, της συμμετοχής του στην κοινότητα και της συνείδησης του ότι ανήκει στο ανθρώπινο είδος». Επομένως, η ηθική προς την οποία οφείλει να προσανατολίζει σταθερά η εκπαιδευτική μας δοκιμασία, πρέπει να προβάλλει την ανθρωπότητα ως κοινή συνείδηση και, κυρίως, ως πλανητικό πεπρωμένο.

ΓΙΑ τη χώρα μας, δυστυχώς η λέξη δημόσια Εκπ/ση κάθε χρόνο εξισώνεται με… τις Πανελλαδικές εξετάσεις: αν, πώς και με ποιους όρους θα γίνουν αυτές!

Θα υπάρξει, άραγε, ποτέ μια Ανεξάρτητη Διακομματική Εθνική Επιτροπή Παιδείας που θα προγραμματίζει μακροπρόθεσμα και θα προτείνει το καλύτερο για την Παιδεία; Πότε οι ελληνικές κυβερνήσεις θα επιλέγουν τα ικανότερα στελέχη στην εκπ/ση; Πότε η δημόσια Παιδεία θα σταματήσει να είναι «λάφυρο» και «υποχείριο» των κομμάτων εξουσίας;

…Ο ΕΝΤΓΚΑΡ Μορέν («Το Βήμα», 29-5-11) επιμένει πως  «η σημερινή κρίση οφείλεται στο ότι η ανθρωπότητα δεν καταφέρνει να είναι ανθρωπότητα». Αυτό το βιώνουμε καθημερινά. Ωστόσο, ο ίδιος αισιοδοξεί όντας ευρύνους σοφός, λέγοντάς μας πως «εκεί που μεγαλώνει ο κίνδυνος, μεγαλώνει και αυτό που θα φέρει τη σωτηρία».

Το ελπίζουμε…

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

-(1) Edgar Morin (1921-): Πολυγραφότατος συγγραφέας, κοινωνιολόγος και Δ/ντής του «Εθνικού Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών» (CNRS) της Γαλλίας. Το 1999 διατύπωσε τις 7 βασικές αρχές για την Παιδεία του 21ου αιώνα (Les sept savoirs nécessaires à l’éducation du futur): ένα πολύτιμο μανιφέστο για τον εκπαιδευτικό προγραμματισμό κάθε κράτους.

-(2) Celestin Freinet (1896-1966): επιφανής Γάλλος παιδαγωγός και μεταρρυθμιστής του γαλλικού εκπ/κού συστήματος.

-(3) Το ίδιο, για την Ζακλίν ντε Ρομιγί: «Η άγνοια του παρελθόντος που επιδεικνύουν οι σημερινοί νέοι απειλεί τη σύγχρονη κοινωνία με πολιτειακή εκτροπή».


Σχολιάστε