"Ο λόγος ο εφήμερος βαστά μόνο μια μέρα
το άρωμά του όμως κρατεί και νύχτα και ημέρα"
Στ.Γ.Κ., Νοε. 2010

Φως, σκοτάδι, ποίηση

 

 

 

Φως, σκοτάδι, ποίηση (Χ.Ν.», 6-1-13)

 

(…) Ο ΚΟΣΜΟΣ, η ύπαρξή μας, η φύση, η ηθική μας υπόσταση, η ζωή ολόκληρη περικλείεται σε δίπολα: Μέρα-νύχτα, μαύρο-άσπρο, πάνω-κάτω, αριστερά-δεξιά, ζεστό-κρύο, ζενίθ-ναδίρ, ηθικό-ανήθικο, καλός-κακός, αλήθεια-ψέμα, παράδεισος-κόλαση, ζωή-θάνατος, διαφάνεια-αδιαφάνεια, αισιοδοξία-απαισιοδοξία,  φως-σκοτάδι κ.ά. Οι αντιθέσεις όλες, δηλαδή, σε πρώτο πλάνο.

ΕΙΜΑΣΤΕ γεννημένοι για το φως, τον ήλιο, τη ζωή, τη δράση… Γι’ αυτό κι αποστρεφόμαστε, μισούμε, πολεμούμε το σκότος, «τη μαυρίλα», την απαισιοδοξία, το θάνατο… Γι’ αυτό και γιορτάζουμε ιδιαίτερα την επιστροφή του φωτός στη γη, το μεγάλωμα της μέρας με πανηγυρισμούς, την άφιξη του νέου έτους με φωτοχυσίες και πυροτεχνήματα, το χαμόγελο της φύσης την άνοιξη με τη δική μας ευφροσύνη…

ΔΕΝ είναι τυχαία η τοποθέτηση των Χριστουγέννων την 25η Δεκεμβρίου, λίγες μέρες μετά τη μεγαλύτερη και πιο κρύα νύχτα του χειμώνα. Ούτε κι ο συνδυασμός της Ενανθρώπισης του Χριστού με την εμφάνιση του «λαμπρού Αστέρος», εξ ανατολών… Ηδη με τη Γέννηση του Χριστού, κυρίως δε με τη γιορτή των Θεοφανίων και των Φώτων, το φως του ήλιου μεγαλώνει και ανοίγουν οι ουρανοί συχνότερα, ασύννεφοι. Ακόμη και η χειμωνιάτικη φωτιά -στο τζάκι με τα ξύλα που τριζοβολούν- προαναγγέλλει τη νίκη των στοιχείων της ελπίδας απέναντι στο κρύο σκοτάδι του πεσιμισμού… Είναι η νίκη της ζωής εναντίον της χειμωνιάτικης νέκρας, της αδράνειας σωμάτων και πνεύματος.

Η ΦΩΤΙΑ, αυτό το θείο δώρο, δίνει φως και θαλπωρή τις παγωμένες νύχτες του χειμώνα. Την έφερε στους ανθρώπους «ο κλέφτης»  των Θεών, ο Προμηθέας και με αυτήν, ως πρώτο «εργαλείο», πήρε μπρος η μηχανή της προόδου.

Η ΦΩΤΙΑ, το φως, είναι η ίδια η ζωή μας, έτσι όπως την τραγουδάει κι ο Ελύτης:
«…Φωτιά ωραία φωτιά μη λυπηθείς τα κούτσουρα
Φωτιά ωραία φωτιά μη φτάσεις ως τη στάχτη
Φωτιά ωραία φωτιά καίγε μας
λέγε μας τη ζωή…».
(Οδ. Ελύτης, από το ποίημα «Ο  Ηλιος ο πρώτος»

ΔΙΑΡΚΗΣ και εξοντωτικός ο δίπολος πόλεμος των στοιχείων, έξω και μέσα μας. Περισσότερο ανάμεσα στο φως (1) και το σκοτάδι. Για την κυριαρχία της διαύγειας, της ευδίας στη φύση, για την καθαρότητα της σκέψης μας, για την επικράτηση της διαφάνειας στις κοινωνίες των ανθρώπων. Ναι, είμαστε πλασμένοι από φως, είμαστε «ζήτημα φωτός», όπως το θέλει κι ο Σεφέρης:
«Είπες εδώ και χρόνια:
‘Κατά βάθος είμαι ζήτημα φωτός’.
Και τώρα ακόμη σαν ακουμπάς
στις φαρδιές ωμοπλάτες του ύπνου
ακόμη κι όταν σε ποντίζουν
στο ναρκωμένο στήθος του πελάγου
ψάχνεις γωνιές όπου το μαύρο
έχει τριφτεί και δεν αντέχει
αναζητάς ψηλαφητά τη λόγχη
την ορισμένη να τρυπήσει την καρδιά σου
για να την ανοίξει στο φως».
(Γ. Σεφέρης, Πάνω σε μια χειμωνιάτικη αχτίνα)

…ΣΤΗ ΖΩΗ μας, εδώ και τρία χρόνια        -τα χρόνια των επαχθών μνημονίων- έχει πέσει «πολλή μαυρίλα». Ομως κανένα σκοτάδι, όπως και καμιά βία στη ζωή, δεν  νικιέται με άλλο σκοτάδι ή βία. Το επισημαίνει ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ(2): «Το σκοτάδι -λέει- δεν μπορεί να καταπολεμήσει το σκοτάδι. Μόνο το φως μπορεί να το κάνει αυτό. Το μίσος δεν μπορεί να καταπολεμήσει το μίσος. Μόνο η αγάπη μπορεί να το κάνει αυτό».

ΕΤΣΙ, ο ποιητής, όπως τον θέλει κι ο Μάνος Χατζιδάκις, «μελετώντας το κάθε σκοτάδι» που μας περιβάλλει στη ζωή, «δεν έχει άλλο μέτρο από το φως. Γι’ αυτό γράφει». Για να δίνει λίγη αισιοδοξία στους πονεμένους. Για να δείχνει κι άλλους δρόμους φωτεινούς. Σαν το δρόμο της αγάπης και της αλληλεγγύης:
«Δεν ξέρω, μα δεν έμεινε καθόλου σκοτάδι.
Ο ήλιος χύθηκε μέσα μου από χίλιες πληγές.
Και τούτη τη λευκότητα που σε περιβάλλω
δε θα τη βρεις ούτε στις Αλπεις, γιατί αυτός ο αγέρας
στριφογυρνά ως εκεί ψηλά και το χιόνι λερώνεται.
Και στο λευκό τριαντάφυλλο βρίσκεις μια ιδέα σκόνης.
Το τέλειο θαύμα θα το βρεις μοναχά μες στον άνθρωπο:
λευκές εκτάσεις που ακτινοβολούν αληθινά
στο σύμπαν και υπερέχουν. Το πιο καθαρό
πράγμα λοιπόν της δημιουργίας δεν είναι το λυκόφως,
ούτε ο ουρανός που καθρεφτίζεται μες στο ποτάμι, ούτε
ο ήλιος πάνω στης μηλιάς τ’ άνθη. Είναι η αγάπη».
(Νικηφόρος Βρεττάκος)

…Καλή, φωτεινή και αισιόδοξη χρονιά.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
-(1) Στο σπουδαίο έργο «Η Αυτοβιογραφία του Φωτός»,  του Γ. Γραμματικάκη (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2005, Ηράκλειο) μπορεί κανείς να βρει όλα τα στοιχεία που αφορούν –κατά τον Ρ. Μαγκρίτ- την «αυτοκρατορία» του φωτός στο σύμπαν.
-(2) «Δεν πολεμάς το σκοτάδι με σκοτάδι. Μόνο με το φως μπορείς» (Darkness cannot drive out darkness: only light can do that) Μάρτιν Λούθερ Κινγκ.


Σχολιάστε