"Ο λόγος ο εφήμερος βαστά μόνο μια μέρα
το άρωμά του όμως κρατεί και νύχτα και ημέρα"
Στ.Γ.Κ., Νοε. 2010

Των Ημερών…

 

 

 

 

 

Με τη γιορτή των Χριστουγέννων, σε λίγες μέρες, ξεκινά το γνωστό Δωδεκαήμερο, που τελειώνει με τη γιορτή των Θεοφανίων.

Στις παραμονές των εορτών που σηματοδοτούν το Δωδεκαήμερο (Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά, Φώτα) ψάλλονται τα κάλαντα από μικρές ομάδες, κυρίως παιδιών. Τι είναι όμως τα κάλαντα και πώς εξελίχθηκαν στη σημερινή τους μορφή;

Ετυμολογικά η λέξη κάλαντα προέρχεται από την λατινική calendae που σημαίνει νεομηνία. Στην Αρχαία Ελλάδα, συναντάμε κείμενα καλάντων (ειρεσιώνης γιορτές) παρόμοια με τα σημερινά με παινέματα για τον «αφέντη» του σπιτιού και για την ευημερία του νοικοκυριού. Την εποχή εκείνη τα παιδιά τραγουδούσαν τα κάλαντα κρατώντας ένα ομοίωμα καραβιού για τον θεό Διόνυσο και τους «πλόες» του. Κάποιες φορές κρατούσαν και ένα κλαδί ελιάς ή δάφνης στο οποίο κρεμούσαν τις προσφορές των νοικοκύρηδων.

Από το δεύτερο μισό του 2ου αι π.Χ. γιορταζόταν η αρχή του νέου χρόνου τις πρώτες μέρες του Ιανουαρίου. Σύμφωνα με μια παράδοση, η Ρώμη σώθηκε από τρεις αδελφούς, τον Κάλανδο, τον Νόννο και τον Ειδό, που ανέλαβαν να θρέψουν τους κατοίκους της. Ο πρώτος για το χρονικό διάστημα 12 ημερών που ονομάστηκε «Καλάνδας», ο δεύτερος για τις επόμενες 10 μέρες που τις είπαν «Νόννας» και ο τρίτος για τις τελευταίες 8, τις » Ειδούς».

Με το πέρασμα του χρόνου οι δυο γιορτές επισκιάστηκαν από την πρώτη και έτσι έμεινε η γιορτή των καλέ(α)νδων ως μεγάλη εορτή και οι άλλες δυο ξεχάστηκαν πολύ πριν την εμφάνιση των χριστιανικών εορτών. Πλην των «Ειδών» του Μαρτίου, ως παροιμία…

Κατά τα πρώτα Χριστιανικά χρόνια, τα κάλαντα-άσματα δημιουργήθηκαν μέσα από την ανάγκη υπενθύμισης του περιεχομένου των εορτών και των συνηθειών που σχετίζονται με αυτές.

 

1.-ΚΑΛΑΝΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

Καλήν ημέρα άρχοντες κι αν είναι ορισμός σας,

Χριστού τη θεία Γέννηση να πω στ΄ αρχοντικό σας.

Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ τη πόλη,

οι ουρανοί αγάλλονται, χαίρει η φύσις όλη.

Εν τω σπηλαίω τίκτεται, εν φάτνη των αλόγων,

ο Βασιλεύς των Ουρανών και ποιητής των όλων.

Πλήθος αγγέλων ψάλλουσι το Δόξα εν Υψίστοις

και τούτο άξιον εστί, η των ποιμένων πίστις.

Εκ της Περσίας έρχονται τρεις μάγοι με τα δώρα.

Άστρο λαμπρό τους οδηγεί, χωρίς να λείψει ώρα.

Καλά Χριστούγεννα!

2.-ΤΡΙΓΩΝΑ – ΚΑΛΑΝΤΑ

Τρίγωνα κάλαντα σκόρπισαν παντού

κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού.

Τρίγωνα κάλαντα μέσ’ τη γειτονιά

ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά.

’στρο φωτεινό, θα ‘βγει γιορτινό,

μήνυμα να φέρει από τον ουρανό.

Μες στη σιγαλιά ανοίγει η αγκαλιά

και κάνει η αγάπη στη καρδιά φωλιά.

Τρίγωνα κάλαντα στο μικρό χωριό

και χτυπά Χριστούγεννα το καμπαναριό.

Τρίγωνα κάλαντα σκόρπισαν παντού

και μας φέρνουν μήνυμα του μικρού Χριστού.

Τρέχουν τα παιδιά μέσα στο χιονιά,

ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά.

Μες στη σιγαλιά άνοιξ’ η αγκαλιά

κι έκανε η αγάπη στη καρδιά φωλιά.

Τρίγωνα κάλαντα κέφι και χαρά

ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά.

Τρίγωνα κάλαντα χρόνια σας πολλά

ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά.

3.-ΚΑΛΑΝΤΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ

Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά, ψηλή μου δεντρολιβανιά

κι αρχή καλός μας χρόνος, εκκλησιά με τ΄ άγιο θρόνος.

Αρχή που βγήκε ο Χριστός, Άγιος και πνευματικός,

στη γη να περπατήσει και να μας καλοκαρδίσει.

Άγιος Βασίλης έρχεται, άρχοντες τον κατέχετε,

από την Καισαρεία, ζησ΄ αρχόντισσα κυρία.

Βαστάει εικόνα και χαρτί, με το Χριστό το Λυτρωτή,

χαρτί, χαρτί και καλαμάρι, δες και με, δες κι εμέ το παλικάρι.

Σ΄ αυτό το σπίτι που ΄ρθαμε, πέτρα να μη ραγίσει

κι ο νοικοκύρης του σπιτιού, χίλια χρόνια να ζήσει.

Και του χρόνου! Καλή χρονιά!

4.-ΚΑΛΑΝΤΑ ΦΩΤΩΝ (ΘΕΟΦΑΝΙΩΝ)

Σήμερα τα Φώτα κι οι φωτισμοί/και χαρές μεγάλες και αγιασμοί.

Κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό,/κάθεται η Κυρά μας η Παναγιά.

Σπάργανα βαστάει, κερί κρατεί/και τον Αϊ – Γιάννη παρακαλεί:

-Άγιε Γιάννη Αφέντη και Βαπτιστή,/δύνασαι βαπτίσεις Θεού παιδί;

-Δύναμαι και θέλω και προσκυνώ/και τον Κύριό μου παρακαλώ.

Ν΄ ανέβω πάνω στον ουρανό,/Να μαζέψω ρόδα και λίβανο.

-Άγιε Γιάννη Αφέντη και Βαπτιστή,/έλα να βαπτίσεις Θεού παιδί.

Ν΄ αγιαστούν οι κάμποι και τα νερά,/Ν΄ αγιαστεί κι ο αφέντης με την κυρά.

 

Στ.Γ.Κ.

 

 

 

 


Σχολιάστε