"Ο λόγος ο εφήμερος βαστά μόνο μια μέρα
το άρωμά του όμως κρατεί και νύχτα και ημέρα"
Στ.Γ.Κ., Νοε. 2010

Ειδήσεις από το παρελθόν (Αντ. Βενέτης, Περί Τσάμηδων)

 

 

[Οι Τσάμηδες ήταν μουσουλμανικός πληθυσμός που κατοικούσε σε περιοχές της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Μετά την ενσωμάτωση της Ηπείρου από το Ελληνικό κράτος, εξαιρέθηκαν από ανταλλαγή πληθυσμών. Στο Β' παγκόσμιο πόλεμο συνεργάστηκαν με τις δυνάμεις του Άξονα, κάτι που προκάλεσε την βίαιη εκδίωξη τους από τις δυνάμεις του ΕΔΕΣ υπό την υποστήριξη των Αμερικάνων και Βρετανών στρατιωτικών συνδέσμων, στην Αλβανία. Μεταπολεμικά συνάντησαν ιδιαίτερη καχυποψία από το κομμουνιστικό καθεστώς. Ενώ μετά τη πτώση του καθεστώτος, υπάρχουν από οργανώσεις Τσάμηδων προσπάθειες ανακίνησης θεμάτων -μεταξύ άλλων- επιστροφής περιουσιών. Από τη Wekepedia]

————————————————————————————————————–

Περι του χαρακτήρος των Τσάμηδων και η υποθεση των 16 χωριών της Μουργκάνας

 

Προτάσονται κείμενα ελλήνων συγγραφέων και ιστορικών του 19ου αιώνος περί του χαρακτήρος των Τσάμηδων εν γένει, και περαιτέρω της διαφοράς μεταξύ των Τσάμηδων των Φιλιατών και των 16 χωριών της Μουργκάνας:

-Των Τσάμιδων εν γένει ο Φανατισμός προς τον Ισλαμισμόν υπάρχει βαθύτατος, και ο χαρακτήρ αυτών γλίσχρος και ψευδής. Περιεργείας άξιος εστίν ο όρκος, ή το Σάρτι λεγόμενον, ον οι Τσάμιδες προσφέρουσιν, όταν προτίθενται το μη παραβήναι τας συμφωνίας ή υποσχέσεις των, καθότι οιονδήποτε άλλον, όρκον εκφέροντες, τον παραβαίνουσιν ευκόλως και άνευ της ελαχίστης εντροπής και συναισθήσεως… Οι Τσάμιδες εισίν ευφυείς και μάχιμοι, αλλά λίαν πλεονέκται και δυσυπόληπτοι, ώστε ουδέ παρά τοις ομοθρήσκοις και ομοφύλοις αυτών χαίρουσι τα πιστά, διά του γλίσχρον και δόλιον αυτών χαρακτήρα».

«Χρονογραφία της Ηπείρου»

Π. Αραβαντινού, 1856

 

-Ο χαρακτήρ αυτών κατά το πλείστον υπάρχει γλίσχρος, και κατά τους λόγους και τα υποσχεσεις των ουκ εισίν ειλικρινείς και σταθεροί, κρυψίνοες δε και δύσπιστοι, και φειδωλοί και πλεονέκτα, δεικνύονται, και θεωρούνται, αλλά και μάχιμοι και δυσανάγωγοι… Κατά την δίαιταν ουκ εισί λιτόβιοι και απειρόκαλοι, προς δε τας γυναίκας υπάρχουσι λίαν αυστηροί και ζηλότυποι, περιορίζοντας, αυτάς εκ ζηλοτυπίας, και φιλέκδικοι κατά πάσης περιφρονήσεως και προσβολής όντες, ουχί σπανίως μετέρχονται την δολοφονίαν καθ’ οιουδήποτε εχθρού».

Παναγιώτης Αραβαντινός (1809 – 1870) Ιωάννινα 1866

 

-Οι Τσάμηδες εισίν ωραίοι άνδρες, υψηλού αναστήματος, επιδεικτικοί, λίαν, δειλοί όμως και πως ανειλικρινείς εν τη φιλία και τη δοσοληψία, ως εκ τούτου δεν νομίζω έμεινε και το παροιμιώδες «είναι άπιστος σαν Τσιάμης» και εν γένει η λέξις άπιστος, ήτις αποδίδεται εις αυτούς αδιακρίτως θρησκεύματος παρ’ όλων των γειτόνων λαών της Ηπείρου».

[Δ.Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΗΣ, Ηπειρωτικόν ημερολόγιον Δωδώνη, 1896]

 

-Εις την περιοχή Φιλιατών κυριαρχούσαν δύο φατρίες Τσάμηδων, οι Ντεμάτες και οι Σεϊκάτες. Γράφει περί αυτών ο Π. Αραβαντινός στη «Χρονογραφία της Ηπείρου» 1856.

- «Ντεμάται. Όνομα Φατρίας ής το αντίθετον και πολέμιον ήσαν οι Σεϊκάται. Υπό τα ονόματα ταύτα εστρατοπέδευον ούτως ειπείν πάντες οι Οθωμανοί της Θεσπρωτίας και Χαονίας. Ντέμος και Σέϊκος δύο αδελφοί διαπρέποντες μεταξύ των Οθωμανών της επαρχίας Φιλιατών, επειδή ενέπεσον εις έριδας και έχθρας βαθείαν διηρέθησαν και οι φίλοι αυτών αλληλοδιαδόχως οι μεν υπέρ τούτου, οι δε υπέρ του ετέρου[...] Το φατριαστικόν αυτό όνομα, όπερ συστηματικώς διετηρήθη και επήνεγκε χύσιν πολλών αιμάτων συνεχώς, διατηρείται εισέτι, αλλ’ άνευ αιματοχυσίας, [...]»

Οι Ντεμάτες και οι Σεϊκάτες, των Φιλιατών προέβαλλον επί των 16 χωριών της Μουργκάνας, άπαντα ελληνοχώρια, ιδιοκτησιακά…, δικαιώματα, τα οποία ήσαν ανύπαρκτα, πλην η Τουρκική διοίκηση ευνοούσε σκανδαλωδώς τούτους εις βάρος των Ελλήνων. Τελικώς νομικά η διαφορά ελύθη από τα ελληνικά δικαστήρια, μετά την απελευθέρωση της Ηπείρου το 1913, τα οποία και απέρριψαν τους αβασίμους ισχυρισμούς των Τσάμηδων, περί όλων αυτών ανεύρον εις την εφημερίδα «Ηπειρωτικός Αγών» της 24.2.1935 λίαν ενδιαφέρον κείμενο με τον τίτλον Ο ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΥΠΟΘΕΣΕΩΣ των 16 χωριών των Φιλιατών, το οποίο και παραθέτω:

- Φιλιάτες (έκτακτος ανταπόκρισις), Είναι ασφαλώς γνωστή και υπόθεσις των 16 χωριών της περιφέρειας Φιλιατών. Επειδή όμως πιθανόν να υπάρχουν και μερικοί οι οποίοι να μη γνωρίζουν την πολυθρύλλητον αυτήν υπόθεσιν ή να την ελησμόνησαν, λόγω του χρόνου, θα επαναλάβωμεν ταύτην δι’ ολίγων.

 

Επί 16 χωριών ελληνορθοδόξων κατοίκων οι αγάδες Ντεμάτες και Σεΐκάτες είχον εγείρει αξιώσεις ιδιοκτησίας. Σημειωτέον ότι επί των χωριών αυτών επί αιώνα περίπου εισέπραττον γεώμορον επιβαλλόμενοι διά του κύρους και της βίας των. Επικολούθησεν μακρά διαδικασία κατά την οποίαν εσχάτως εξεδόθη απόφασις, η οποία αναγνωρίζει το δίκαιον των χριστιανών κατοίκων και αποφαίνεται ότι, όχι μόνον ουδέν κυριαρχικόν δικαίωμα έχουν οι δήθεν τέως ιδιοκτήται επί των εν λόγω χωρίων, αλλ’ ότι μάλιστα κακώς ελάμβανον και το γεώμορον επί τόσα έτη. Το ελληνικόν όμως δημόσιον επειδή δεν ήθελεν να εγκαταλείψη του Ντεμάτες και Σεϊκάτες άνευ οιαδήποτε περιουσίας, δι’ ειδικού Νόμου, επί Κυβερνήσεως φελελευθέρων, απέμεινε ένεκεν χάριτος, εξ ολόκληρα εκατομμύρια δραχμών εις τους εν λόγω ιδιοκτήτας, ενώ παραλλήλως ουδεμία μέριμνα ελαμβάνετο διά τους χριστιανούς κατοίκους, οι οποίοι και αυτοί εκ του πολυετούς δικαστικού αγώνος είχον εξέλθη οικονομικά ράκη. Ούτω λοιπόν διά πρώτην φοράν εις τα δικαστικά χρονικά αμοίβονται ηγεμονικώτατα διάδικοι εις τους οποίους δι’ αποφάσεως του Δ/ρίου ουδέν δικαίωμα ανεγνωρίσθη. Αλλά διά τους χριστιανούς η υπόθεσις αυτή δεν ετελείωσεν ακόμη. Οι δικηγόροι των, οι οποίοι είχον διαχειρισθή την τόσον σοβαράν υπόθεσίν των, δεν είχον πληρωθή. Και επειδή οι κεκμηκότες χωρικοί δεν είχον να τους πληρώσουν ενήγαγον και διά πίνακος ζητούν την αμοιβήν των, ανερχόμενη εις αρκετών χιλιάδων δραχ. χρηματικόν ποσόν. Ιδού λοιπόν η κρατική αδιαφορία. Τους καταδικασθέντας διαδίκους το κράτος μας υπεστήριξεν διά της παροχής πλουσιοπάροχον αμοιβής, ενώ εγκατέλειψεν εις την τύχην των τους χωρικούς, οι οποίοι, ως μη ώφειλον, επλήρωνον επί τόσα έτη γεώμορον. Και ως επίλογος της ιλαροτραγωδίας αυτής θα ακολουθήσουν καταστάσεις κατ’ εκείνων εις τους οποίους ανεγνωρίσθη το δίκαιον.

 

Και για την αντιγραφή

Αντώνης Ν. Βενέτης

Μοναστηράκη Δωρίδος

 

 

 

Περί Τσάμηδων…

 

Του ΑΝΤΩΝΗ Ν. ΒΕΝΕΤΗ

 

Προ του 1913 οι Τσάμηδες ήσαν οι επικυρίαρχοι της περιοχής Θεσπρωτίας. Εκπροσωπούσαν την Σουλτανική εξουσία και θεωρούσαν τους εαυτούς των αγάδες, αφεντικά και τους Έλληνες ραγιάδες. Η νοοτροπία αυτή, υπεροχής και υπεροψίας, τους χαρακτήριζε στις σχέσεις τους με τον ντόπιο ελληνικό πληθυσμό. Γι’ αυτό κατείχαν τα πιο εύφορα μέρη της Θεσπρωτίας, ενώ οι Έλληνες είχαν εκτοπισθεί στα βουνά. Κατά τον Π. Αραβαντινό «Χρονογραφία της Ηπείρου», 1856 «Των Τσάμηδων εν γένει ο φανατισμός προς τον Ισλαμισμόν υπάρχει βαθύτατος και ο χαρακτήρ αυτών γλίσχρος και ψευδής». Εκτός από τις μεγάλες φάρες της Παραμυθιάς (Ντήνου, Πρόνιων, Τσαπαραίων), που αναφέρονται στην αθηναϊκή εφημερίδα ΣΤΟΑ της 3-9-1880, στην περιοχή Φιλιατών κυριαρχούσαν οι Ντεμάτες και Σεϊκάτες (βλέπε και «Το ζήτημα των Τσάμηδων» του Αντώνη Ν. Βενέτη στο δεκαπενθήμερο περιοδικό ΑΝΤΙ της 5-5-2006 και στην αθηναϊκή εφημερίδα ΕΣΤΙΑ της 9-5-2015).

Έτσι η δημοσιευόμενη «είδηση» του 1859 είναι χαρακτηριστική της απολύτου αυταρχικής συμπεριφοράς αυτών προς τους Έλληνες, ακόμα και μετά το αυτοκρατορικό μεταρυθμιστικό διάταγμα του 1856 –Χατ – ι Χουμαγιούν- το οποίο εξίσωσε νομικά τους λαούς της αυτοκρατορίας. Οι Τσάμηδες ουδόλως βελτίωσαν την συμπεριφορά τους και αγνοούσαν ακόμα και την Τουρκική Διοίκηση!

 

Πάντως, το περιστατικό της δημοσιευόμενης «είδησης» του 1859, μου θύμισε μια περικοπή από το βιβλίο του Φρανσουά Σατωμπριάν (1768-1848), από τα μεγάλα ονόματα της Γαλλικής λογοτεχνίας, ο οποίος είχε επισκεφθεί την Ελλάδα, δώδεκα χρόνια πριν από την επανάσταση του 1821. Γράφει ο Σατωμπριάν στο περίφημο βιβλίο του «Οδοιπορικό από το Παρίσι στην Ιερουσαλήμ» για τον απολυταρχισμό που διέκρινε την Οθωμανική αυτοκρατορία: «Αν μου είχε συμβεί ποτέ να συμφωνήσω μ’ εκείνους που πιστεύουν ότι ο απολυταρχισμός είναι ο καλύτερος τρόπος διακυβέρνησης, μερικοί μήνες παραμονής στην Τουρκία, θα με είχαν θεραπεύσει από παρόμοια γνώμη».

Γι’ αυτό και ο συντάκτης της «είδησης» μέμφεται τους Ευρωπαίους της εποχής, οι οποίοι αφελώς επίστευαν ότι η έκδοση του αυτοκρατορικού διατάγματος του 1856, το οποίο, κατά τ’ ανωτέρω, επέφερε την νομική ισότητα των λαών της αυτοκρατορίας, εξάλειψε την απολυταρχική αντίληψη που διέκρινε αείποτε τους Τούρκους και, κυρίως και προεχόντως, τους Τσάμηδες.

Όσο για την συμπεριφορά τους κατά την διάρκεια της κατοχής, γράφει ο ΕΛΑΣίτης και αυτόπτης μάρτυρας, Π. Παπασταύρου: «Γύρω στις δεκαπέντε χιλιάδες αριθμούσε εκείνη η μειονότητα των λεγομένων Τσάμηδων. Από τις πρώτες ημέρες του πολέμου είχαν ταχθή στο πλευρό των Ιταλών. Το ίδιο έκαμαν και με τους Γερμανούς αργότερα. Ντυμένοι με τις στολές των κατακτητών, λήστευαν, βασάνιζαν, ατίμαζαν, τρομοκρατούσαν την ύπαιθρο. Ο φόβος και ο τρόμος σκέπαζε όλη την Θεσπρωτία. Οι πράξεις βίας και τρομοκρατίας σε καθημερινή βάση… όχι λίγες φορές δεν δίσταζαν, έτσι για πλάκα, να βάζουν στο σημάδι από απόσταση τσοπαναραίους και στρατοκόπους…» («Στο στόμα του Λύκου», εκδ. Σύγχρονη Εποχή).

 

Παρατίθεται, επί λέξει, η σχετική «είδηση» του 1859:

ΑΘΗΝΑ΄, 16-4-1859. Μας γράφουν, εκ Πρεβέζης από 6 Απριλίου… Ιδού τι συνέβη προσφάτως εις Παραμυθίαν• ο επιβόητοςΜιτλίαγαςΠρόνιοςέτυχεν έναν ατυχή Χριστιανόν ενώ τούτον ηγγάρευσεν βιαίως• ο άνθρωπος ούτος παρουσιάσθη προς τον αρχιερέα Επίσκοπον Παραμυθίας, ούτος δε ανεφέρθη προς την εκεί διοίκησινεξαιτούμενος την τιμωρίαν του αγά του• καθ’ ήν στιγμήν ο αρχιερεύς διηγείτο το γεγονός προς τον διοικητήν, άλλος Χριστιανός έφθασεν όλος καθημαγμένος και κακώς πάσχων εκ των μαστιγώσεων του ΜιτλίαγαΠρονίου, παραπονούμενος και εξαιτούμενοςδικαιοσύνην κατά τοιαύτης απανθρωπίας. Ο διοικητής προσκαλεί ενώπιόν του τον Πρόνιον, τον επιπλήττει και διατάττει την κράτησίν του. Τούτον ουδείς των χωροφυλάκων ουδέ και η εκεί φρουρά ηδυνήθησαν να κρατήσωσι μ’ όλας τας επανειλημμένας του διοικητού διαταγάς• τούτου μη γενομένου ο διοικητής και το συμβούλιον (Μετζιλίσι) υπέβαλον τα γενόμενα και το αδύνατον της κρατήσεως του Προνίου προς τον εν Ιωαννίνοιςγενικόνδιοικητήν της Ηπείρου Ακίμ Πασσά. Ούτος βεβαιωθείς ταύτα εξαπέστειλεν ένα Καφάζμπασιν εις Παραμυθίαν ίνα άρη και μεταγάγη εις Ιωάννινα ουχί μόνον τον ΜιτλίαγανΠρόνιον, αλλά και αυτόν τον ανεύθυνον και προστάτην των δύο αδικουμένων Χριστιανών αρχιερέα Διονύσιον Παραμυθίας. Ο Καφάζμπασηςεξεκίνησεν εξ Ιωαννίνων διά τον προς ον όρον κατά διαταγήν του Βεζύρου. Ιδού πόσα πάσχει ο ταλαίπωρος Χριστιανός εν Ηπείρω, ώστε και ο υπέρ αυτώ συνηγορών καταδιώκεται προσκαλούμενος εις Ιωάννινα, επί προδηλοτάτω σκοπώ του να μην λαλήεφεξής υπερασπιζόμενος τους αδελφούς του και εν Κυρίω τέκνα. Ο αρχιερεύς Παραμυθίας τα συμβάντα ταύτα έγραψεν εις τον προϊστάμενόν του, όστιςουδαμώςηδυνήθη να εμποδίση την εις Ιωάννινα ανάκλισίν του• ο μιαιφόνοςΠρόνιος, ο γνωστός καθό τοιούτος εις την Ευρώπην και την διπλωματίαν δεν παύει βασανίζων και τυραννών τα αθώα λογικά όντα όσα κατά το 1854 εξέφυγον εκ των μιαιφόνων αυτού χειρών και της θηριωδίας και κακοβουλίας του και ατιμωρητεί επί τοσούτονέζησεν εν τη ιδία πατρίδι κατέχων αναξίως θέσιν αγά (συμβούλου) της επιτοπίου διοικήσεως• ώ μωροί και τυφλοί διπλωμάται της Ευρώπης, και ιδίως οι υπογράψαντες την συνθήκην της 30 Μαρτίου 1856. Ίδετε αν δεν αναισθητήτε, και μάθετε το μέγα υμών παράπτωμα! Η ταλαίπωρος ανθρωπότης πάσχει, και υμείς υπνώττεται!

 

 


Σχολιάστε