"Ο λόγος ο εφήμερος βαστά μόνο μια μέρα
το άρωμά του όμως κρατεί και νύχτα και ημέρα"
Στ.Γ.Κ., Νοε. 2010

Ο Νοέμβρης μου (Χ.Ν., 2-11-15)

 

 

 

Ο ΝΟΕΜΒΡΗΣ ΜΟΥ

  • «Προσπαθώ να τα συνταιριάξω με τον εαυτό μου. Είναι ο μήνας που αναπληρώνω το χαμένο σε αλλότρια πράγματα χρόνο μου…»

ΟΛΟΙ οι μήνες του χρόνου, εκτός από τις ιδιάζουσες αγροτοκοινωνικές δραστηριότητές τους, εμπεριέχουν και ένα μεγάλο πλούτο από λαογραφικά, θρησκευτικά και ιστορικά στοιχεία. Να’ ναι καλά ο σπουδαίος Σελινιώτης δάσκαλος και λαογράφος των Χανίων, ο γλαφυρός συνομιλητής και σαγηνευτικός αφηγητής, ο πάντα ακμαιότατος και βραβευμένος από την Ακαδημία Αθηνών για το έργο του, ο Σταμάτης Αποστολάκης, που μας υπενθυμίζει συχνά-πυκνά από τις σελίδες των «Χ.Ν.» τα του κάθε μήνα.

«ΒΡΟΧΑΡΗΣ», λοιπόν, για τις βροχές του, αλλά και «Σποριάς» ή «Σπορίτης» ο Νοέμβρης, μια και είναι ο μήνας της σποράς των δημητριακών και των οσπρίων (Μεσοσπορίτης). Λέγεται και «Κρασομήνας», επειδή ανοίγουν τα καινούργια κρασιά∙ μα, και «τρυγομήνας», γιατί είναι ο μήνας του λιομαζώματος.

… ΟΜΩΣ, ο κάθε μήνας χωριστά μάς φορτίζει και συναισθηματικά ως άτομα, με το βάρος των παλίνδρομων εικόνων και των ανεξίτηλων γεγονότων που ζήσαμε μαζί του. Έτσι, για μένα ο Νοέμβρης είναι ένας «βίαιος» μήνας, αφού οι πιο βαθιές αναμνήσεις που κρατώ ανάγονται σε βιαιοθάνατους δικούς μου αγαπημένους, αλλά και σε δηώσεις γενέθλιων τόπων: θυμάμαι σαν χθες, μωρό ακόμη, τον δεύτερο (1947) ολοκληρωτικό εμπρησμό του Δημοτικού σχολείου μας, τη συνοπτική και χωρίς απολογία δίκη και καταδίκη του παππού, τον διασυρμό του και τον μαρτυρικό του θάνατο από τους «άλλους». Θυμάμαι την εν ψυχρώ εκτέλεση της γιαγιάς, μαζί με τη μικρή της 16χρονη κόρη, το κάψιμο του ολοκληρωτικό φτωχικού πατρικού σπιτιού μας, τους απηνείς διωγμούς μας απ΄ τους «άλλους»… Και όλα αυτά σ΄έναν εμφύλιο, τον αγριότερο πόλεμο που μπορεί να επινοήσει ο ανθρώπινος νους.

Ο ΝΟΕΜΒΡΗΣ μου είναι ο πιο οδυνηρός μήνας του χρόνου. Είναι εκείνος των ατέλειωτων βροχών και του κρύου, της ματωμένης λάσπης παντού, των μουγκρητών των ζώων που καιγόντουσαν δεμένα στους σταύλους, είναι η καμένη σάρκα τους κι ο πυκνός καπνός που σκέπαζε το χωριό για μέρες, είναι η απέραντη φτώχια και πείνα, είναι η φυγή κι ο αποχωρισμός από τη μάνα∙ πάνω απ΄όλα είναι το κουράγιο της να μας δώσει, εμένα και τον αδελφό μου, στις παιδοπόλεις της Φρειδερίκης.

Ο ΝΟΕΜΒΡΗΣ μου έχει βαθιές τις ρίζες του στα χώματα κάποιου μακεδονίτικου χωριού, προσφυγικού καπνότοπου, λησμονημένου από κυβέρνηση και Θεούς. Είναι ζυμωμένος με αέναους αγώνες επιβίωσης στα άγονα καπνοχώραφα, είναι ο πολύς ιδρώτας και το μάταιο σκληρό σκάψιμο της γης, είναι οι απώλειες πολυαγαπημένων προσώπων, είναι οι μετακινήσεις ζωής (1) και  θανάτου. Είναι και η αναπάντεχη αλληλεγγύη και καλοσύνη των απλών ανθρώπων μιας κατάμαυρης σε χρώμα εποχής: της μετεμφυλιακής Ελλάδας που μάζευε τα κομμάτια της.

… ΤΟΣΟΙ Νοέμβρηδες πέρασαν. Λίγοι με χαρές, οι πιο πολλοί με λύπες. Με αγώνες για το 1-1-4 και τη δωρεάν Παιδεία. Με αγωνία για τη δημοκρατία. Με ξύλο για «ψωμί, παιδεία, ελευθερία». Με τα Πολυτεχνεία μας. Οι πολιτικές ανακατατάξεις και οι ανατροπές κυβερνήσεων απαιτούσαν θράσος και επιμονή. Ο εξευρωπαϊσμός της χώρας ήθελε γνώση και διάβασμα. Έπειτα ήλθαν άλλοι Νοέμβρηδες πολύχρωμοι ή άχρωμοι, τώρα με κρίσεις και μνημόνια, με «αγανακτισμένους» στις πλατείες και «μπαχαλάκηδες», με «Χρυσή Αυγή» και «δεύτερη φορά» αριστερή κυβέρνηση, με σκληρότερο μνημόνιο και πτώχευση της χώρας! Κι όμως, κάθε Νοέμβρης κρύβει μέσα του και μια ανάταση, έστω υποτυπώδη. Επιβιώνουμε.

ΘΕΣ ο καιρός με τις ομίχλες και την υγρασία του, θες η μελαγχολία, θες οι νοεμβριάτικες γιορτές με τους πολλούς αγίους που γυροφέρνουν το ψύχοςτου χειμώνα συνοδεύοντας τις ψυχές των «κεκοιμημένων» στους ουρανούς (2)…,  όλα αυτά, έστω κι αν μεγαλώνουμε, υπενθυμίζουν το αμετάκλητο του χρόνου μας. Κι όταν μεγαλώνει κανείς, αναστοχάζεται συνειρμικά τα περασμένα, θεωρώντας πως η τελευταία περίοδος που διανύει είναι «ο Νοέμβρης της ζωής» του. Όπως τόσο ωραία μας τα λέει ο Θεσσαλονικιός λογοτέχνης καιδημοσιογράφος, ο Γ. Σκαμπαρδώνης, με αφορμή την τελευταία συλλογή διηγημάτων με τίτλο «Νοέμβριος» (3) :

«Ο Νοέμβριος δεν είναι μόνο ένας μήνας. Είναι μια αίσθηση-κύμανση της ψυχής, συχνότητα και τόνος. Τα πράγματα θαμπώνουν, σκοτεινιάζουν, πριν αναγεννηθούν. Είναι φορτισμένος μήνας πολιτικά – ως Νοέμβρης αλλά και ως Νοέμβριος. Ο καιρός επιδεινώνεται αλλά και σταθεροποιείται – μπαίνει ο κανονικός χειμώνας. Που σημαίνει εσωστρέφεια, παλτό, άμυνα, στοχασμός, μνήμη, ειρωνεία, φωτιά κι εκπνοή. Περισυλλογή και προσδοκία. Είναι μια μοιραία μετάβαση. Ενας μετεωρισμός. Κλείσιμο λογαριασμών και αναδρομική νοηματοδότηση».

ΑΥΤΟΣ ο μήνας των χρυσανθέμων και της ορατής φθοράς της φύσης, καλεί από το ύψος των χρόνων και των εμπειριών, να επανεκτιμήσουμε την αξία της μετάβασης και της προσαρμογής μας στο (κάθε) επόμενο στάδιο της ζωής μας. Τώρα, «βλέπεις με διπλό μάτι τη ζωή», λέει ο Γ. Σκαμπαρδώνης. Εκτιμάς αφάνταστα τα μέχρι τώρα απαρατήρητα απλά πράγματα γύρω σου, ιεραρχείς σωστότερα το χρόνο που σου απομένει, σηματοδοτείς αυστηρότερα τις δραστηριότητές σου, προσθαφαιρείς «γνωριμίες», φιλοσοφείς το ύστερα (4). Έτσι, όπως η φθινοπωρινή βροχή παρασέρνει στην απώλεια ό,τι «ατακτοποίητο» βρεθεί στο δρόμο της, το ίδιο κι εμείς «ξεκαθαρίζουμε» με το παρελθόν ό,τι αρνητικό μας άφησε η ζωή. Έρχεται ο χειμώνας…

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

-(1) Ίσως γι αυτό αγαπώ πολύ το νοσταλγικό τραγούδι των Μ. Ελευθερίου-Μ. Θεοδωράκη, που μιλά για ταξίδια μνήμης (1968) και λήθης σε μια χουντοκρατούμενη Ελλάδα. Όπως φυσικά το τραγουδάει τρυφερά και αισθαντικά ο Μ. Μητσιάς:

«Το τρένο φεύγει στις οχτώ/ ταξίδι για την Κατερίνη

Νοέμβρης μήνας δε θα μείνει/ να μη θυμάσαι στις οχτώ

να μη θυμάσαι στις οχτώ/ το τρένο για την Κατερίνη

Νοέμβρης μήνας δε θα μείνει…»

-(2) ο Αρχάγγελος Μιχαήλ (8/11) θεωρείται από το λαό ότι είναι ο κατ΄εξοχήν ψυχοπομπός άγγελος.

-(3) Γ. Σκαμπαρδώνης (1953-), σε συνέντευξή του στη δημοσιογράφο Γιώτα Μυρτσιώτη («Κ», 25 Ιαν. 2015), με αφορμή την τελευταία συλλογή διηγημάτων του «Νοέμβριος», εκδ. Πατάκη, 2015.

-(4)  Λέει σε ποίημά της (σε δική μας απόδοση) η Σιμόν Βέιλ (1927-), Γαλλίδα ενεργός πολιτικός, επιζήσασα του Άουσβιτς, Ακαδημαϊκός από το 2008:

«Από σένα θα μείνει/ ό,τι έδωσες

αντί να το κρατήσεις/ σε σκουριασμένα σεντούκια».

 


Σχολιάστε